1930

Wydarzenia w Polsce

5 stycznia – do Krakowa przyjechał Nachum Sokołow, przewodniczący Światowej Organizacji Syjonistycznej. Wziął udział w konferencji Organizacji Syjonistycznej Małopolski Zachodniej i Śląska, podczas której wygłosił referat o syjonizmie i sytuacji w Palestynie. 15 stycznia – otwarcie radiowej rozgłośni regionalnej we Lwowie (szósta rozgłośnia w kraju). 18 stycznia – uruchomiono fabrykę nawozów sztucznych w Mościcach (Państwowa Fabryka Związków Azotowych). 25 stycznia – policja zatrzymała Stanisława Cichockiego ps. „Szpicbródka”, udaremniając jednocześnie przygotowywane przez niego włamanie do placówki Banku Polskiego w Częstochowie. 1 lutego – uruchomiono stałą linię telefoniczną łączącą Polskę z Nowym Jorkiem. 2 lutego – rozpoczęła działalność rozgłośnia Polskiego Radia w Łodzi (siódma rozgłośnia w kraju). 22 lutego – został założony Polski Związek Krótkofalowców. 23 lutego – w Wilnie przy Uniwersytecie Stefana Batorego rozpoczął działalność Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej. Luty – w Warszawie powstał Ukraiński Instytut Naukowy. 6 marca: w Sanoku odbył się tzw. Marsz Głodnych. premiera filmu Dusze w niewoli. 10 marca – powstał wielosekcyjny Miejski Klub Sportowy Chojniczanka Chojnice. 11 marca – otwarto regularną linię pasażerską z Gdyni do Nowego Jorku. 15 marca – premier Kazimierz Bartel podał się do dymisji. 16 marca: Radio Kraków pierwszy raz transmitowało mszę świętą z katedry na Wawelu. w kościołach katolickich na terenie Polski odbyły się modlitwy za prześladowanych w Rosji Sowieckiej. w katastrofie samolotu sportowego JD-2 w Warszawie zginęły 2 osoby. 17 marca: upadł piąty rząd Kazimierza Bartla. układ handlowy z Niemcami (osłabienie wojny celnej). 29 marca: utworzono pierwszy rząd Walerego Sławka. premiera pierwszego polskiego filmu dźwiękowego Moralność Pani Dulskiej. 1 kwietnia: PLL LOT uruchomił pierwsze połączenie międzynarodowe. otwarcie pierwszej regularnej linii polskiej marynarki handlowej. 2 kwietnia – we Wrocławiu otwarto dom handlowy Wertheim (obecnie Renoma). 10 kwietnia – premiera filmu Gwiaździsta eskadra. 13 kwietnia – założono Muzeum Sztuki w Łodzi. 18 kwietnia – w Zawierciu miały miejsce rozruchy bezrobotnych nazwane „krwawym piątkiem”. 26 kwietnia – w Przeworsku pożar zniszczył 38 budynków. 11 maja – wybory do Sejmu Śląskiego II kadencji. 1 czerwca: w Warszawie na Pradze zainaugurowano pierwszy w II Rzeczypospolitej sobór Polskiej Cerkwi Prawosławnej. w Gdyni otwarto Obserwatorium Morskie Państwowego Instytutu Meteorologicznego. 9 czerwca – w Polsce gościł minister spraw zagranicznych Włoch Dino Grandi. 12 czerwca – wmurowano kamień węgielny pod budowę nowego gmachu Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie. 14 czerwca – Stanisław Petkiewicz ustanowił rekord Polski w biegu na 1500 m wynikiem 3:57,2 s. 18 czerwca – na Stadionie Olimpijskim we Wrocławiu rozpoczęły się III Igrzyska Niemieckie. 20 czerwca – Aleksander Szenajch ustanowił rekord Polski w biegu na 100 m wynikiem 10,8 s. 24 czerwca – na Stadionie Olimpijskim we Wrocławiu zakończyły się III Igrzyska Niemieckie. 26–29 czerwca – w Poznaniu odbywał się Krajowy Kongres Eucharystyczny. 27 czerwca – powołano Warszawskie Koło Intelektualistów. 29 czerwca – Centrolew zorganizował w Krakowie Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu. Lipiec – akcje zbrojne nacjonalistów ukraińskich (wschodnia Małopolska). 9 lipca – 151 górników zginęło w wybuchu metanu w kopalni „Wenceslaus” w Ludwikowicach Kłodzkich (niem. Ludwigsdorf). 12–13 lipca – XI Mistrzostwa Polski Mężczyzn w lekkiej atletyce. Trzy zwycięstwa odniósł Janusz Kusociński 1500 m – 4:03,8 s; 5000 m – 15:49,8 s; 7 km przełaje – 25:21,9 s. 13 lipca – na fregacie „Dar Pomorza” została podniesiona biało-czerwona bandera. Bandera ta została przeniesiona z żaglowca „Lwów”. 8 sierpnia – prezydent Ignacy Mościcki udał się transatlantykiem „Polonia” z oficjalną wizytą do Estonii. 9 sierpnia – Legia Warszawa zremisowała z CE Europa Barcelona 1:1 w meczu rozegranym z okazji otwarcia Stadionu Wojska Polskiego. 10 sierpnia – w Warszawie otwarto stadion Legii. 15 sierpnia – w Łodzi odsłonięto pomnik ku czci ks. Ignacego Skorupki. 23 sierpnia – upadł pierwszy rząd Walerego Sławka. 24 sierpnia – w Warszawie, 17-letnia Gertruda Kilos ustanowiła rekord Polski w biegu na 400 m wynikiem 1:07,0 s. 25 sierpnia – powołano drugi rząd Józefa Piłsudskiego. 8 września – Leokadia Wieczorkiewicz ustanowiła rekord Polski w biegu na 800 m wynikiem 2:26,8 s. 9/10 września – w nocy z 9 na 10 września aresztowano 19 byłych posłów, przywódców nowo powstałego lewicowego komitetu wyborczego Związek Obrony Prawa i Wolności Ludu. 24 września – w Warszawie rozpoczął się III Krajowy Konkurs Awionetek. 16 października – Jan Kostrzewski zastrzelił w lokalu Kasy Chorych w Częstochowie jej komisarza oraz dwóch innych pracowników, popełniając następnie samobójstwo. 16 listopada – wybory brzeskie – przedterminowe wybory do Sejmu RP. Aresztowanie przywódców Centrolewu i osadzenie ich w więzieniu wojskowym w Brześciu nad Bugiem na czas wyborów. 23 listopada: przedterminowe wybory do Senatu RP. Katowice: otwarto wystawę z około 300 dziełami Adama, Jana i Tadeusza Styków. 30 listopada – odsłonięto Pomnik Żołnierza Polskiego w Grudziądzu. Listopad – w Warszawie powstała Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna. 4 grudnia – upadł drugi rząd Józefa Piłsudskiego. 5 grudnia – utworzono drugi rząd Walerego Sławka. 7 grudnia – w Katowicach otwarto sztuczny tor łyżwiarski. 9 grudnia – Katowice: wznowił obrady Sejm Śląski. 12 grudnia – powstał Aeroklub Śląski. 13 grudnia – Sejm Śląski przyjął uchwałę domagającą się zwolnienia posła Wojciecha Korfantego. 20 grudnia – z więzienia mokotowskiego w Warszawie uwolniono senatora Wojciecha Korfantego. Powstała pierwsza elektrownia w Jaworznie (w następnych latach powstaną jeszcze dwie elektrownie).

Wydarzenia na świecie

6 stycznia – pierwsza podróż samochodem z silnikiem Diesla z Indianapolis w stanie Indiana do Nowego Jorku została ukończona. 8 stycznia – przyszły król Włoch Humbert II poślubił w Rzymie księżniczkę belgijską Marię Józefę. 10 stycznia – Joe Labelle, amerykański traper, odkrył zniknięcie osady Eskimosów u brzegu jeziora Angikuni. Zagadka ich zniknięcia po dziś dzień nie została rozwiązana. 11 stycznia – założono ekwadorski klub piłkarski LDU Quito. 13 stycznia – po raz pierwszy Myszka Miki wystąpiła jako bohaterka komiksu. 14 stycznia – komunista Albrecht Höhler postrzelił w drzwiach jego mieszkania w Berlinie autora tekstu do hymnu nazistów Horsta Wessela, który w wyniku doznanych obrażeń zmarł w szpitalu 23 lutego. 20 stycznia – na konferencji w Hadze powołano Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS). 21 stycznia – Domingos Oliveira został premierem Portugalii. 21 stycznia–22 kwietnia – w Londynie odbyła się konferencja wielkich mocarstw będąca próbą ograniczenia zbrojeń morskich. 26 stycznia: dzień ten został ogłoszony przez Indyjski Kongres Narodowy – dniem niepodległości Indii (Purna Słaraj – Całkowitej Niepodległości). działacz emigracyjny gen. Aleksandr Kutiepow został porwany w Paryżu przez grupę OGPU Jakowa Sieriebrianskiego wraz z rezydentami francuskimi i przetransportowany na pokład radzieckiego statku w porcie Hawr. założono brazylijski klub piłkarski São Paulo FC. 28 stycznia – hiszpański dyktator Miguel Primo de Rivera został zmuszony do ustąpienia. 30 stycznia – wystartowała pierwsza radiosonda z Pawłowska w ZSRR. 31 stycznia – kompania 3M wprowadziła do sprzedaży taśmę samoprzylepną (ang. Scotch Tape). 3 lutego – powstała Komunistyczna Partia Wietnamu. 18 lutego: odkrycie Plutona przez amerykańskiego astronoma Clayde’a Tombaugha. w amerykańskim Saint Louis pierwsza w historii krowa, o imieniu Elm Farm Ollie, odbyła lot na pokładzie samolotu. 21 lutego – Camille Chautemps został premierem Francji. 24 lutego – otwarto Port lotniczy Hawana. 27 lutego – Wyspa Bouveta na południowym Atlantyku została zaanektowana przez Norwegię. 2 marca: Mahatma Gandhi poinformował Brytyjskiego Gubernatora Generalnego i Wicekróla Indii o planowanym obywatelskim proteście i nieposłuszeństwie względem władz kolonialnych. W dziewięć dni później rozpoczęły się protesty i obywatelskie nieposłuszeństwo. André Tardieu został po raz drugi premierem Francji. 5 marca – duński malarz Einar Wegener przeszedł chirurgiczną operację zmiany płci i odtąd nazywał się jako kobieta Lili Elbe – była to pierwsza osoba na świecie, która chirurgicznie zmieniła płeć. 6 marca – w Springfield w stanie Massachusetts po raz pierwszy znalazły się w sprzedaży zamrożone artykuły spożywcze. 8 marca – były prezydent USA i piastujący funkcję Prezesa Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych William H. Taft zmarł w Waszyngtonie. 9 marca – w Lipsku odbyła się premiera opery Rozkwit i upadek miasta Mahagonny Bertolta Brechta i Kurta Weila. 12 marca: Mahatma Gandhi wraz z 78 osobami towarzyszącymi, rozpoczął dwustumilowy marsz protestu w kierunku oceanu, by zaprotestować przeciwko monopolowi brytyjskiemu na sól. Po drodze coraz więcej ludzi zaczęło dołączać do „Marszu Solnego”, który zakończył się 5 kwietnia (Salt Satyagraha). niemiecki parlament przyjął plan spłaty reparacji wojennych, tzw. plan Younga. 21 marca – utworzono Chilijskie Siły Powietrzne. 28 marca – w Turcji zmieniono nazwy miast Konstantynopola i Angory, odpowiednio na Stambuł i Ankara. 30 marca – Heinrich Brüning został kanclerzem Niemiec. 31 marca – wszedł w życie Kodeks Haysa (ang. United States Motion Picture Production Code of 1930), który narzucał ścisłe wytyczne co do traktowania scen dotyczących seksu, zbrodni, religii i przemocy w filmach amerykańskich. Kodeks ten obowiązywał wytwórnie filmowe w USA przez następne czterdzieści lat. 1 kwietnia – premiera niemieckiego filmu Błękitny anioł w reżyserii Josefa von Sternberga z Marleną Dietrich w roli głównej. 2 kwietnia – Hajle Syllasje I został cesarzem Etiopii. 3 kwietnia – w Los Angeles odbyła się 2. ceremonia wręczenia Oscarów. 4 kwietnia: powstała Komunistyczna Partia Panamy. założono Amerykańskie Towarzystwo Rakietowe (ARS). 5 kwietnia – w akcie obywatelskiego nieposłuszeństwa, poprzez marsz w kierunku oceanu i potem wyrób soli, Mahatma Gandhi złamał brytyjskie prawo kolonialne. 6 kwietnia: został ustanowiony Order Lenina. w Indiach zakończył się tzw. marsz solny, zorganizowany przez Mahatmę Gandhiego akt nieposłuszeństwa obywatelskiego. 17 kwietnia: naukowcy z koncernu DuPont wynaleźli neopren. założono paragwajski klub piłkarski Sportivo San Lorenzo. 18 kwietnia: rozpoczęła się zbrojna rebelia w mieście Ćottogram przeciw brytyjskim władzom kolonialnym. Radio BBC w swym serwisie informacyjnym z Londynu doniosło, popełniając gafę, że obecnie nie ma wiadomości. 19 kwietnia – premiera filmu Rozwódka. 21 kwietnia: pożar w więzieniu w stolicy stanu Ohio w mieście Columbus pozbawił życia 320 osób. w ZSRR linia kolejowa łącząca region Turkiestanu z Syberią została oddana do użytku (ros. Турксиб). premiera filmu Na Zachodzie bez zmian. 22 kwietnia – podpisanie traktatu londyńskiego (zobowiązywał 5 mocarstw morskich do utrzymywania tonażu flot wojennych w poszczególnych klasach okrętów na określonym poziomie do 1936). 27 kwietnia – został prezydentem Mongolii. 28 kwietnia – w Independence w stanie Kansas, po raz pierwszy w historii gry baseball odbył się mecz w nocy. 29 kwietnia – dokonano oblotu radzieckiego myśliwca I-5. 1 maja – oficjalnie zaakceptowano i ogłoszono nazwę Plutona, wówczas planety a obecnie planety karłowatej. 4 maja – Brytyjczycy aresztowali Mahatmę Gandhiego. 6 maja – trzęsienie ziemi o sile 7,3 w skali Richtera w Iranie pozbawiło życia ok. 4 tys. osób. 10 maja – powstał Czukocki Okręg Autonomiczny. 14 maja – w amerykańskim stanie Nowy Meksyk utworzono Park Narodowy Carlsbad Caverns.