1938

Wydarzenia w Polsce

7 stycznia – do Krakowa przyjechał generał Józef Haller, który przeprowadził rozmowy z miejscowymi działaczami Stronnictwa Pracy. 8 stycznia – w Białej aresztowano jednego z najgroźniejszych polskich przestępców międzywojennych Nikifora Maruszeczkę. 10 stycznia: ze stanowiska szefa Obozu Zjednoczenia Narodowego ustąpił płk Adam Koc. Jego miejsce zajął gen. Stanisław Skwarczyński. przed sądem okręgowym w Krakowie toczyła się rozprawa o konfiskatę powieści „Motory” Emila Zegadłowicza, zajętej 20 listopada 1937 r. przez Starostwo Grodzkie. Skład sędziowski zatwierdził konfiskatę. 15 stycznia – wodowanie ORP Orzeł. 22 stycznia – otwarto Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne Kasprowy Wierch. 26 stycznia – gen. Tadeusz Kutrzeba w przedstawionych marszałkowi Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu założeniach planu wojny z Niemcami określił przewagę militarną Niemiec jako 3-krotną. 13 lutego – w Przemyślu założono Związek Szlachty Zagrodowej. 27 lutego – podniesienie bandery (wejście do służby) na nowym stawiaczu min ORP Gryf. 3 marca – otwarto port we Władysławowie. 5 marca – premiera filmu Królowa przedmieścia. 11 marca – na granicy polsko-litewskiej został zastrzelony żołnierz KOP, co dało pretekst stronie polskiej do wystosowania 17 marca ultimatum wobec Litwy z żądaniem uregulowania stosunków dyplomatycznych. 14 marca – ustanowiono herb Chorzowa. 17 marca – ogłoszenie polskiego ultimatum wobec Litwy. Polska żądała nawiązania normalnych stosunków dyplomatycznych, co w praktyce oznaczało uznanie przez Litwę istniejących granic, a więc przynależności Wileńszczyzny do Polski. 19 marca – na skutek wystosowanego ultimatum, Litwa nawiązała stosunki dyplomatyczne z Polską. 31 marca – rząd Bułgarii zakupił 42 samoloty rozpoznawczo-bojowe PZL.43 Czajka. Kwiecień – Katolicki Uniwersytet Lubelski uzyskał prawa państwowej szkoły wyższej. 7 kwietnia: została uchwalona Ustawa o ochronie Imienia Józefa Piłsudskiego. premiera komedii filmowej Szczęśliwa trzynastka. 9 kwietnia – w Teatrze Wielkim w Poznaniu odbyła się polska premiera baletu Harnasie z muzyką Karola Szymanowskiego. 30 kwietnia – wprowadzenie w Polsce nowego planu mobilizacyjnego „W”. 3 maja – otwarto port rybacki we Władysławowie. 18 maja – Tadeusz Góra na szybowcu PWS-101 ustanowił rekord świata w długości lotu (577,8 km), na trasie Bezmiechowa – Soleczniki Małe. Za ów wyczyn został, jako pierwszy na świecie, wyróżniony Medalem Lilienthala przez Międzynarodową Federację Lotniczą. 26 maja – w Warszawie, płotkarz Paweł Schmidt ustanowił rekord Polski w biegu na 110 m ppł. wynikiem 15,1 s. 11 czerwca – Bernard Zasłona ustanowił rekord Polski w biegu na 100 m wynikiem 10,6 s. 18 czerwca – prezydent RP Ignacy Mościcki dokonał otwarcia nowego gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie. 22 czerwca – Walery Sławek został marszałkiem Sejmu RP, zastępując zmarłego Stanisława Cara. 1 lipca – uruchomiono regionalną rozgłośnię radiową w Baranowiczach (dziewiąta rozgłośnia radiowa w kraju). 9 lipca – w krakowskim kościele dominikanów odnaleziono szczątki Leszka Czarnego, brata Władysława Łokietka. 15 lipca – sprowadzenie do kraju prochów ostatniego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. 29 lipca – założono Związek Kynologiczny w Polsce. 16 sierpnia – Komunistyczna Partia Polski rozwiązana przez Komintern w ramach wielkiej czystki w ZSRR. 28 sierpnia – w Stoczni Gdyńskiej położono stępkę pod drobnicowiec SS Olza; pierwszy statek pełnomorski budowany w II RP w Gdyni. 8 września – premiera filmu Druga młodość. 11 września – otwarto Muzeum Adama Mickiewicza w Nowogródku. 13 września – prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat. 15 września – premiera filmu Paweł i Gaweł. 21 września – rząd RP wysunął żądanie wobec Czechosłowacji dotyczące oddania części Zaolzia. 24 września – Ruch Narodowo-Radykalny Falanga rozpoczął zaciąg do Zaolziańskiego Korpusu Ochotniczego. 30 września: Polska przedstawiła Czechosłowacji ultimatum w sprawie Zaolzia. w Koszalinie zlikwidowano komunikację tramwajową. 2 października: w Kielcach odsłonięto Pomnik Czynu Legionowego. wojska polskie wkroczyły na czechosłowackie Zaolzie. 5 października – z Eksperymentalnej Stacji Telewizyjnej, znajdującej się w warszawskim wieżowcu Prudential, wyemitowano pierwszy w Polsce program telewizyjny, który był oglądany na czterech telewizorach. 11 października – formalna inkorporacja zajętej części Śląska Cieszyńskiego do Polski (w drodze dekretu Prezydenta). 12 października – powstanie miasta Stalowa Wola, jednego z najmłodszych miast w Polsce, oraz klubu sportowego ZKS Stal Stalowa Wola. 24 października – przedstawienie przez Joachima von Ribbentropa, niemieckiego ministra spraw zagranicznych, w rozmowie z Józefem Lipskim, propozycji niemieckich wobec Polski, m.in. eksterytorialnego korytarza do Prus Wschodnich. 5 listopada – premiera filmu Zapomniana melodia. 6 listopada – wybory do Sejmu. 13 listopada – wybory do Senatu. 16 listopada – formalna inkorporacja pozostałych zajętych ziem Czechosłowacji do Polski (w drodze dekretu Prezydenta). 24 listopada – prezydent Ignacy Mościcki dekretem rozwiązał funkcjonujące w Polsce loże wolnomularskie. 27 listopada – 24 Pułk Ułanów stoczył walkę z wojskiem czechosłowackim pod miejscowością Zdziar. W potyczce zginął major Stefan Rago. 30 listopada – w Zakopanem podpisano umowę graniczną ze Słowacją, na podstawie której przyłączono do Polski wsie Jaworzyna Tatrzańska i Leśnica Pienińska. Grudzień – pierwszy Kongres Polskich Techników. 2 grudnia – Eugeniusz Kwiatkowski ogłosił 15-letni plan gospodarczy. 5 grudnia – w gdańskim porcie na skutek utraty stateczności podczas załadunku blachy zatonął masowiec SS „Tczew”; zginęło 2 członków załogi. 20 grudnia – została uruchomiona kolej linowo-terenowa na Gubałówce. 30 grudnia – rząd zatwierdził statut wewnętrzny Kościoła prawosławnego w Polsce. 31 grudnia – w Polsce znajdowało się 151 miast powyżej 10 tys. mieszkańców, w tym: 83 w przedziale 10–20 tys., 46 w przedziale 20–50 tys. i 22 z ludnością powyżej 50 tys. mieszkańców. Na Polanie Chochołowskiej usiłowano pobić światowy rekord wysokości lotu balonem „Gwiazda Polski” (niestety uniemożliwił to silny wiatr, a powłoka już częściowo wypełniona wodorem wybuchła).

Wydarzenia na świecie

1 stycznia: weszła w życie Konstytucja Estonii. Alexander Cadogan objął urząd permanentnego podsekretarza stanu w Foreign Office. Pozostawał na tym stanowisku do 1946 r. 3 stycznia: BBC World Service nadał pierwszą audycję w obcym języku (po arabsku). z inicjatywy prezydenta Franklina Delano Roosevelta powstała organizacja charytatywna (), której celem była walka z defektami u noworodków, ograniczenie przypadków wcześniactwa i walka z epidemią choroby Heinego-Medina. 5 stycznia – Emma z Gurk została kanonizowana przez papieża Piusa XI. 8 stycznia – hiszpańska wojna domowa: wojska republikańskie zdobyły Teruel. 9 stycznia – przyszły król Grecji Paweł I poślubił Fryderykę Hanowerską. 10 stycznia: Jan Kiepura wystąpił po raz pierwszy w Metropolitan Opera. w katastrofie samolotu Lockheed L-14 w okolicy Bozeman (Montana) zginęło 10 osób. 12 stycznia: w Berlinie minister wojny i naczelny dowódca Wehrmachtu feldmarszałek Werner von Blomberg żeni się z Evą Gruhn, drużbą na weselu był Hermann Göring. rząd Octaviana Gogi pozbawił obywatelstwa rumuńskich Żydów. 14 stycznia – Norwegia wysunęła roszczenia terytorialne do Ziemi Królowej Maud. 15 stycznia – w holenderskiej stoczni zwodowano okręt podwodny ORP „Orzeł”. 19 stycznia – hiszpańska wojna domowa: około 700 osób zginęło w atakach frankistowskiego lotnictwa na Barcelonę i Walencję. 20 stycznia – w Kairze król Egiptu Faruk I ożenił się z królową Faridą Zulficar. 22 stycznia – w Princeton w stanie New Jersey odbyło się pierwsze publiczne wykonanie sztuki Nasze Miasto (ang. Our Town) autorstwa Thorntona Wildera, oficjalna premiera odbyła się w Nowym Jorku w dniu 4 lutego 1938 r. 24/25 stycznia – zjawisko zorzy polarnej, które można było zaobserwować w Europie, a było widoczne nawet z tak daleko wysuniętego punktu na południe jak Gibraltar, zaskoczyło Europejczyków. Niektórzy opisywali je, jako „kurtynę ognia” lub „ogromną krwawą wiązkę światła”. 27 stycznia: niemiecki minister wojny feldmarszałek Werner von Blomberg podał się do dymisji, kiedy wyszło na jaw, że jego nowa żona pozowała do zdjęć pornograficznych. w mieście Niagara Falls w USA, z powodu oblodzenia, doszło do zawalenia się mostu nad rzeką Niagara. 28 stycznia – w stanie Vermont oddano do użytku pierwszy w Stanach Zjednoczonych wyciąg narciarski, był to wyciąg typu „wyrwirączka”. 4 lutego – niemiecki minister wojny Werner von Blomberg i naczelny dowódca wojsk lądowych Werner von Fritsch zostali zdymisjonowani. Adolf Hitler został naczelnym dowódcą Wehrmachtu i mianował dowódcą sił powietrznych, czyli Luftwaffe Hermanna Göringa, a Walthera von Brauchitscha naczelnym dowódcą wojsk lądowych. W miejsce Ministerstwa Spraw Wojskowych powołano Naczelne Dowództwo Sił Zbrojnych (Oberkommando der Wehrmacht). Hitler zdymisjonował także ze stanowiska ministra spraw zagranicznych Niemiec Konstantina von Neuratha, na stanowisko to powołał Joachima von Ribbentropa. 6 lutego – w niedzielę na plaży Bondi () w Sydney w Australii 300 pływaków zostało porwanych przez trzy potężne fale oceaniczne. 10 lutego – król Rumunii Karol II Rumuński objął dyktatorską władzę. 11 lutego – Litewski Sejm uchwalił nową konstytucję, która cementowała autorytarny system w państwie. 12 lutego – Adolf Hitler w spotkaniu z kanclerzem Austrii Kurtem von Schuschniggiem zażądał zgody na Anschluss. 14 lutego – brytyjska baza morska w Singapurze rozpoczęła swą działalność operacyjną. 20 lutego: brytyjski minister spraw zagranicznych sir Anthony Eden podał się do dymisji i został zastąpiony Lordem Halifaxem. Powodem ustąpienia ze stanowiska Anthony’ego Edena była różnica poglądów z premierem Neville Chamberlainem w sprawie polityki względem Włoch. język retoromański został czwartym językiem państwowym w Szwajcarii. hiszpańska wojna domowa: zwycięstwem wojsk nacjonalistycznych zakończyła się bitwa o Teruel. 22 lutego – w Kuwejcie odkryto złoża ropy naftowej. 23 lutego – otwarto Port Tel Awiw. 24 lutego – w sprzedaży ukazała się nylonowa szczoteczka do zębów, był to pierwszy produkt wykonany z tego materiału. 26 lutego – rozpoczęcie produkcji Volkswagena Typ 1 w Niemczech. Marzec – włoski fizyk teoretyk, były student Enrico Fermiego, autor prac z fizyki atomowej i jądrowej Ettore Majorana zniknął w tajemniczych okolicznościach. 2 marca – wielki terror: w Moskwie rozpoczął się „proces dwudziestu jeden”; oskarżonymi byli m.in. Nikołaj Bucharin i Aleksiej Rykow, przeciwnicy przymusowej kolektywizacji rolnictwa. 3 marca: w Arabii Saudyjskiej odkryto złoża ropy naftowej. brytyjski ambasador w Niemczech Nevile Henderson przedstawił propozycję Hitlerowi utworzenia międzynarodowego konsorcjum do zarządzania większością terytorium Afryki. W organizacji tej Niemcy odgrywałyby wiodącą rolę, w zamian Niemcy musiałyby przyrzec, że nigdy nie użyją siły by zmienić swe granice. Hitler odrzucił brytyjską ofertę. w Kalifornii wylała rzeka Santa Ana, w powodzi w hrabstwie Orange zginęło 58 osób. 5/6 marca – wojna domowa w Hiszpanii: w nocy rozpoczęła się bitwa koło przylądka Palos. 6 marca: w Berlinie, na I Kongresie Polaków w Niemczech, uchwalono Pięć prawd Polaka. wojna domowa w Hiszpanii: zwycięstwo floty republikańskiej w bitwie koło przylądka Palos. 10 marca – odbyła się 10. ceremonia wręczenia Oscarów. 11 marca – kanclerz Austrii Kurt Schuschnigg został zmuszony przez Adolfa Hitlera, pod groźbą interwencji zbrojnej, do ustąpienia ze stanowiska. Jego następcą został nazista Arthur Seyss-Inquart. 12 marca – wejście wojsk niemieckich na terytorium Austrii i wcielenie jej do Rzeszy (Anschluss). 13 marca: Niemcy oficjalnie ogłaszają aneksję Austrii.