Operacja Goodwood – brytyjska operacja ofensywna przeprowadzona podczas II wojny światowej, w dniach 18–20 lipca 1944 r. w ramach bitwy o Caen będącej częścią kampanii normandzkiej w północnej Francji. Celem operacji był ograniczony atak na południe, mający na celu zdobycie reszty obszaru miasta Caen oraz wzgórza Bourguébus. Co najmniej jeden historyk nazwał tę operację największą bitwą pancerną, jaką kiedykolwiek stoczyła armia brytyjska.
Operację Goodwood poprzedziły wstępne ataki, zwane później II bitwą o Odon. Ofensywa rozpoczęła się, gdy brytyjski VIII Korpus, w składzie trzech dywizji pancernych, zaatakował, aby przejąć wzgórze Bourguébus, obszar między Bretteville-sur-Laize, a Vimont i zadać Niemcom jak największe straty. 18 lipca brytyjski I Korpus przeprowadził natarcie w celu zabezpieczenia szeregu wiosek na wschodniej flance VIII Korpusu, a na zachodzie II Korpus Kanadyjski rozpoczął operację Atlantic, zsynchronizowaną z operacją Goodwood, aby zdobyć dzielnice Caen położone na południe od rzeki Orne. Kiedy operacja Goodwood zakończyła się 20 lipca, brytyjskie dywizje pancerne przedarły się przez zewnętrzną linię niemieckiej obrony i przesunęły się na odległość 11 km od pozycji wyjściowych, ale zatrzymały się przed wzgórzem Bourguébus.
Pomimo że operacja Goodwood nie osiągnęła swojego głównego celu ofensywnego, to zmusiła Niemców do dalszego utrzymywania potężnych formacji zmechanizowanych i pancernych naprzeciwko wojsk anglo-kanadyjskich na wschodniej flance frontu do chwili rozpoczęcia operacji Cobra, generalnego ataku armii amerykańskiej, który rozpoczął się 25 lipca, by ostatecznie przełamać niemiecką obronę w Normandii.
Tło sytuacyjne Caen Miasto Caen w Normandii już w dniu inwazji było celem brytyjskiej 3 Dywizji Piechoty, która wylądowała na plaży Sword 6 czerwca 1944 r. Zdobycie Caen nazwano najważniejszym celem D-Day wyznaczonym I Korpusowi gen. Johna Crockera. 2 Armia miała zabezpieczyć miasto, a następnie utworzyć linię frontu z Caumont-l’Éventé do południowo-wschodniej części Caen, aby zdobyć przestrzeń dla lotnisk polowych i chronić lewą flankę amerykańskiej 1 Armii gen. Omara Bradleya, gdy ta będzie atakować w stronę Cherbourga. Kontrolowanie Caen i jego okolic dawałoby 2 Armii dogodną bazę wypadową dla uderzeń na południe mających na celu zdobycie Falaise, które mogłoby zostać wykorzystane jako oś obrotu w lewo, aby nacierać dalej do Argentan, a następnie w kierunku rzeki Touques. Teren pomiędzy Caen i Vimont był szczególnie obiecujący – otwarty, suchy i sprzyjający operacjom mobilnym. Ponieważ siły alianckie znacznie przewyższały liczebnie Niemców w czołgach i pojazdach opancerzonych, możliwość wykonania szybkiego natarcia pancernego zdawała się świadczyć na ich korzyść.
Hamowana przez zatłoczenie przyczółka i zmuszona do odwrócenia wysiłku w celu zaatakowania silnie obsadzonych pozycji niemieckich wzdłuż piętnastokilometrowej trasy prowadzącej do miasta, 3 Dywizja Piechoty nie była w stanie zaatakować Caen w dniu inwazji i została zatrzymana na jego rogatkach. Porzucając bezpośredni atak na miasto, 7 czerwca I i XXX Korpus przeprowadziły operację Perch, dwutorowy atak oskrzydlający, który miał okrążyć Caen od wschodu i zachodu. I Korpus, uderzając na południe z przyczółka nad rzeką Orne, został zatrzymany przez 21 Dywizję Pancerną, zaś atak XXX Korpusu utknął przed Tilly-sur-Seulles, na zachód od Caen, naprzeciwko Dywizji Panzer Lehr. 7 Dywizja Pancerna, złożona z weteranów walk w Afryce Północnej (szczury pustyni), przecisnęła się przez lukę w niemieckiej linii frontu i próbowała zdobyć miasto Villers-Bocage na niemieckich tyłach. Bitwa o Villers-Bocage spowodowała spektakularne zniszczenie szpicy 7 Dywizji Pancernej i wycofanie się resztek brytyjskich wojsk z miasta, ale do 17 czerwca Dywizja Panzer Lehr również musiała się cofnąć, a XXX Korpus zdobył Tilly-sur-Seulles. Brytyjczycy przełożyli plany dalszych operacji ofensywnych, w tym drugiego ataku 7 Dywizji Pancernej, gdy 19 czerwca nad kanałem La Manche rozszalała się potężna burza. Trwała przez trzy dni, znacznie opóźniając działania Sprzymierzonych. Większość statków transportujących kolejne jednostki i zaopatrzenie została już na morzu zawrócona z powrotem do portów w Wielkiej Brytanii; holowane barki i inne ładunki (w tym 4 km „drogi żelaznej” dla portów Mulberry) zostały utracone, a na plażach w Normandii zatrzymano 800 jednostek, aż do następnych transportów w lipcu.
Epsom, Windsor i Charnwood
Po kilku dniach od ustania sztormów, 26 czerwca Brytyjczycy rozpoczęli operację Epsom. Nowo przybyły VIII Korpus gen. Richarda O’Connora miał zaatakować na zachód od Caen, na południe przez rzeki Odon i Orne oraz zająć rejon wzgórz w pobliżu Bretteville-sur-Laize, otaczając miasto. Atak został poprzedzony mniejszą operacją Martlet, mającą na celu zabezpieczenie flanki VIII Korpusu poprzez zdobycie wzniesienia po prawej stronie osi natarcia. Niemcom udało się powstrzymać ofensywę, angażując całą swoją siłę, w tym dwie dywizje pancerne, które właśnie przybyły do Normandii, przeznaczone na kontrofensywę przeciwko brytyjskim i amerykańskim pozycjom wokół Bayeux. Kilka dni później 2 Armia przeprowadziła frontalny atak na Caen w ramach operacji Charnwood. Wcześniej odbyła się jeszcze operacja Windsor, mającą na celu zdobycie lotniska w Carpiquet na obrzeżach Caen. Do 9 lipca dzielnice Caen na północ od rzek Orne i Odon zostały zdobyte, ale siły niemieckie zachowały pozycje na południowym brzegu i w szeregu ważnych lokalizacji, w tym huty stali Colombelles, której wysokie kominy górowały nad całą okolicą.
thumb|Niemiecki patrol zmierza w kierunku huty w Colombelles. Wysokie kominy zajmowane przez niemieckich obserwatorów są widoczne na drugim planie Krótko po zdobyciu północnej części Caen podczas operacji Charnwood, Brytyjczycy przeprowadzili rajd na kompleks hutniczy Colombelles na północny wschód od miasta, który zakończył się porażką. Obszar fabryki pozostawał w rękach niemieckich, a wysokie kominy stanowiły doskonałe punkty widokowe na przyczółek Orne. O godzinie 1:00 w nocy 11 lipca elementy 153 Brygady Piechoty Górskiej, wspierane przez czołgi M4 Sherman ze 148 Pułku Królewskiego Korpusu Pancernego ruszyły na niemieckie pozycje. Chodziło o zapewnienie osłony saperom z Królewskich Wojsk Inżynieryjnych, którzy mieli wysadzić kominy i wycofać się. O 5:00 rano siły brytyjskie zostały jednak zaatakowane z zaskoczenia przez czołgi Tygrys i zmuszone do wycofania się po utracie dziewięciu maszyn. 2 Armia rozpoczęła dwie wstępne operacje; według Montgomery’ego ich celem było: Historyk Terry Copp uważa, że w tym momencie kampania w Normandii stała się wojną na wyczerpanie.
Montgomery 10 lipca gen. Bernard Montgomery, dowódca alianckich sił lądowych w Normandii, spotkał się w swojej kwaterze głównej z gen. Dempseyem i gen. Bradleyem. Omówili tam wspólne działania 21 Grupy Armii po zakończeniu operacji Charnwood i niepowodzeniu pierwszej ofensywy armii amerykańskiej. Montgomery zatwierdził operację Cobra, atak, który miał zostać przeprowadzony przez amerykańską 1 Armię 18 lipca na zachodnim odcinku frontu. Nakazał wtedy Dempseyowi
Na początku lipca Montgomery został poinformowany przez Adiutanta Sztabu Generalnego, gen. Ronalda Adama, że z powodu niedoboru siły ludzkiej w Wielkiej Brytanii pula rezerw w celu utrzymania pełnych stanów jednostek piechoty została praktycznie wyczerpana. Dempsey zaproponował atak w wykonaniu wyłącznie dywizji pancernych, co było sprzeczne z taktyką Montgomery’ego polegającą na tym, aby nigdy nie stosować sił niezbalansowanych pod względem składu czołgów i piechoty. Do połowy lipca 2 Armia miała na przyczółku 2250 czołgów średnich i 400 czołgów lekkich, z których 500 było w rezerwie na pokrycie strat. Element pancerny 2 Armii składał się z Dywizji Pancernej Gwardii, 7 Dywizji Pancernej i 11 Dywizji Pancernej oraz 4 Brygady Pancernej, 8 Brygady Pancernej, 27 Brygady Pancernej i 33 Brygady Pancernej, 31 i 34 Brygady Czołgów oraz kanadyjskiej 2 Brygady Pancernej.
O godz. 10:00 13 lipca Dempsey spotkał się z Crockerem, gen. Simondsem z II Korpusu Kanadyjskiego i O’Connorem. Później tego samego dnia wydano pierwsze pisemne rozkazy dotyczące Operacji Goodwood – nazwanej na cześć odbywających się w Anglii wyścigów konnych Glorious Goodwood. Dokument zawierał tylko wstępne instrukcje i ogólne zamiary; miało to stymulować szczegółowe planowanie i przedstawienie alternatywnych pomysłów. Rozkaz został także wysłany do planistów w Wielkiej Brytanii, którzy mieli zapewnić wsparcie lotnicze dla operacji. Kiedy VIII Korpus zgromadził się w Normandii w połowie czerwca, sugerowano, aby użyć go do ataku poza przyczółkiem Orne, aby oskrzydlić Caen ze wschodu, ale operacja Dreadnought została anulowana, gdy Dempsey i O’Connor zwątpili w możliwość jej powodzenia.
Preludium Plan Goodwood W zarysie operacji Goodwood, VIII Korpus z trzema dywizjami pancernymi miał atakować na południe od przyczółka Orne. 11 Dywizja Pancerna miała przejść na południowy zachód przez wzgórze Bourguébus i drogę Caen–Falaise, w kierunku Bretteville-sur-Laize. Dywizja Pancerna Gwardii miała uderzyć na południowy wschód, aby zdobyć Vimont i Argence, a 7 Dywizja Pancerna miała przeć na południe w kierunku Falaise. 3 Dywizja Piechoty, wspierana przez część 51 Dywizji Piechoty Highland miała zabezpieczyć wschodnią flankę, zajmując obszar wokół Émiéville, Touffréville i Troarn. II Korpus Kanadyjski jednocześnie przeprowadzić miał operację Atlantic, atak wspierający na zachodniej flance VIII Korpusu, aby zdobyć dzielnice Caen na południe od rzeki Orne. Operacje brytyjskie i kanadyjskie zostały wstępnie zaplanowane na 18 lipca, a Cobra została przełożona o dwa dni, aby umożliwić 1 Armii zabezpieczenie linii startowej wokół Saint-Lô.
Szczegółowe planowanie rozpoczęło się w piątek 14 lipca, ale następnego dnia Montgomery wydał pisemną dyrektywę nakazującą Dempseyowi zmianę planu z „głębokiego wyłomu” na „ograniczony atak”. Przewidując, że Niemcy będą zmuszeni wezwać rezerwy pancerne, zamiast ryzykować przerwaniem frontu przez brytyjskie siły pancerne, VIII Korpus otrzymał polecenie „zaatakowania niemieckich dywizji pancernych w bitwie i zadania im takich strat, że nie będą już stanowić dla Niemców żadnej wartości”. Miano wykorzystać każdą okazję, aby rozszerzyć pozycje 2 Armii – w rozkazach stwierdzono, że „zwycięstwo na wschodniej flance pomoże nam [Brytyjczykom] osiągnąć to, czego chcemy na zachodniej flance”, aby nie eksponować jej roli „twardego bastionu”, od którego zależy sukces nadchodzącej ofensywy amerykańskiej. Cele trzech dywizji pancernych zostały zmienione, aby „opanować obszar Bourguébus–Vimont–Bretteville”, chociaż zamierzano, aby „pojazdy pancerne atakowały daleko na południe w kierunku Falaise, potęgując chaos i przerażenie w szeregach wroga”. Cele II Korpusu Kanadyjskiego pozostały niezmienione i podkreślono, że są one niezbędne, dopiero po ich realizacji VIII Korpus wbiłby się w niemieckie pozycji, jak wymaga tego sytuacja”.
11 Dywizja Pancerna miała poprowadzić natarcie, osłonić flankę Cagny i zdobyć Bras, Hubert-Folie, Verrières i Fontenay-le-Marmion. Jej brygada pancerna miała ominąć większość wiosek w okolicy, pozostawiając je do oczyszczenia przez kolejne fale uderzeniowe. 159 Brygada Piechoty początkowo miała działać niezależnie od reszty dywizji i zdobyć Cuverville oraz Démouville. Dywizja Pancerna Gwardii, idąca za 11 Dywizją Pancerną, miała opanować Cagny i Vimont. Począwszy od ostatniego miejsca, 7 Dywizja Pancerna miała przemieścić się na południe poza rogatki Garcelles-Secqueville. Od tego momentu dalsze natarcia dywizji pancernych miały być prowadzone tylko na rozkaz Dempseya. Szczegółowe rozkazy dla II Korpusu Kanadyjskiego zostały wydane dzień później; miała ona zdobyć Colombelles, pozostałą część Caen, a następnie być gotową do przejścia w stronę silnie bronionego wzgórza Verrières. Gdyby front niemiecki upadł, należałoby rozważyć głębsze natarcie.