Pleszew (niem. Pleschen) – miasto w województwie wielkopolskim, w Kaliskiem, na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Nerem, siedziba powiatu pleszewskiego i gminy Pleszew.
Według raportu o stanie miasta i gminy Pleszew, miasto liczyło 14 989 mieszkańców.
Patronem miasta jest św. Jan Chrzciciel.
Pleszew rozwija się w duchu kompaktowości i idei miasta 15-minutowego. Wszystko, co jest potrzebne do życia znajduje się w zasięgu maksymalnie kwadransa od miejsca zamieszkania pieszo, rowerem czy komunikacją miejską. Zgodnie z tą koncepcją w Pleszewie są łatwo dostępne żłobki i przedszkola, przyjazne szkoły, także artystyczne, nowoczesne obiekty sportowe i rekreacji, atrakcyjny rynek mieszkaniowy, zróżnicowana oferta kulturalna, a także wysoki poziom opieki zdrowotnej.
Położenie Pleszew leży na Nizinie Południowowielkopolskiej, na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Nerem, około 25 km na północny zachód od Kalisza; położony jest w południowo-wschodniej części historycznej Wielkopolski, w Kaliskiem, do II rozbioru Polski (1793) leżał w województwie kaliskim.
Nazwa Etymologia nazwy miasta nawiązuje do słowa plesz, plecha – oznaczające łyse, gołe miejsce położone na bezleśnej wysoczyźnie.
Historia thumb|left|Dokument cechowy z Pleszewa – 1630 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu).
Osadnictwo – początki miasta Początki osadnictwa Pleszewa datowane są na IX w. p.n.e.
Pierwsza wzmianka o mieście (civitas Plessov) pochodzi z 2 października 1283 roku, kiedy to książę wielkopolski Przemysł II objął pod jurysdykcję sądu kaliskiego miasto Pleszew.
Pierwszym odnotowanym (1395) właścicielem miasta był kasztelan Filip z Cielczy – Pleszew był miastem prywatnym.
W okresie średniowiecza było to miasto średniej wielkości. W czasie wojny trzynastoletniej Pleszew wystawił w 1458 roku 12 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w MalborkuKodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 182.. Przywilej króla Jana Olbrachta z 1493 roku zezwalał dwa jarmarki w ciągu roku: na św. Floriana (4 maja) i św. Jana Chrzciciela (29 sierpnia).
Na początku XVI wieku w Pleszewie działało 9 cechów rzemieślniczych. W okresie reformacji miejscowość była ośrodkiem protestantyzmu.
Od rozbiorów Polski
W 1793 roku w wyniku rozbiorów Polski miasto znalazło się wraz z całą Wielkopolską w zaborze pruskim.
W 1806 roku pożar zniszczył 2/3 miasta m.in. ratusz i kościół. W 1807 roku miasto przynależało do departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego. Po ustaleniach Kongresu Wiedeńskiego (1815) Pleszew ponownie powrócił do zaboru pruskiego. W 1818 roku utworzono powiat pleszewski obejmujący m.in. miasto Jarocin. W 1831 roku w mieście panowała epidemia cholery. W okresie rewolucji społecznych i narodowych tzw. Wiosny Ludów (1848–1849) pod Pleszewem zlokalizowany był jeden z głównych obozów powstańczych.
W drugiej połowie XIX wieku miasto przeżywało rozwój gospodarczy, założono m.in. zakład budowy i naprawy maszyn rolniczych (1877), zakład kotlarski (1886) oraz drukarnię (1899).
W 1875 roku uruchomiono linię kolejową z Poznania przez Pleszew (stacja w Kowalewie) do Kluczborka.
Mieszkańcy miasta uczestniczyli w powstaniu wielkopolskim (pięć kompanii pleszewskich) w starciach m.in. o Krotoszyn, pod Kobylą Górą i w okolicach Rawicza.
24 stycznia 1945 roku miała miejsce ofensywa Armii Czerwonej.
W 1983 roku w Pleszewie uruchomiono komunikację miejską oraz otwarto muzeum.
Administracja Samorząd Pleszew jest siedzibą samorządu powiatu pleszewskiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Pleszew, oprócz tego w mieście znajduje się siedziba sądu rejonowego i urzędu skarbowego.
Od 2018 roku burmistrzem Pleszewa jest Arkadiusz Ptak (Komitet Wyborczy Miłośnicy Ziemi Pleszewskiej).
Podział administracyjny Pleszew podzielony jest na 10 jednostek pomocniczych – osiedli. Wyodrębnione części miasta to Malinie i Nowa Wieś (TERYT). Nr Nazwa osiedlaNrNazwa Osiedla1Osiedle Zielone6Osiedle Wokół Wieży2Osiedle Wojska Polskiego7Osiedle Zachodnie3Osiedle Śródmieście8Osiedle Królewskie4Osiedle Rodzinne9Osiedle Reja5Osiedle Jordanowskie10Osiedle Piastowskie
Przynależność administracyjna OkresFlagaPaństwo Jednostka administracyjna 1975–1998Rzeczpospolita Polska województwo kaliskie 1999–Rzeczpospolita Polskawojewództwo wielkopolskiepowiat pleszewski
Demografia Ludność Liczba mieszkańców Pleszewa według GUSData(stan na 1 stycznia)Liczba ludnościPrzyrostGęst. zaludnienia[os./km²]Powierzchnia[km²]201517 717 –1324 13,38201617 650671319 2017 17 5371131311201817 4371001303201917 356811297 Wskaźnik maskulinizacji Wskaźnik maskulinizacji (stan na 1 stycznia 2018)Opis OgółemKobietyMężczyźnipopulacja 17 437 100% 51,6% 48,4%
Gospodarka W Pleszewie znajduje się obszar Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy EkonomicznejRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2008 r. w sprawie wałbrzyskiej specjalnej strefy ekonomicznej ().. Największe firmy na terenie miasta to:
Budkot (zakład budowy kotłów), Famot Pleszew Sp. z o.o. / DMG MORI (produkcja obrabiarek), Florentyna Sp. z o.o. (artykuły gospodarstwa domowego), Skup złomu – Delta Jankowski Pluciński Zawada, Spomasz Pleszew S.A. (produkcja maszyn i urządzeń dla przemysłu spożywczego), Spółdzielnia Metalowców „Kotlarz” (wytwórnia kotłów centralnego ogrzewania).
Turystyka i zabytki Synagoga w Pleszewie – synagoga znajdująca się w Pleszewie przy ulicy Ogrodowej. Synagoga została zbudowana w 1830 roku. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę. Po zakończeniu wojny budynek synagogi służył jako magazyn.
Zabytki Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego: 12px układ urbanistyczny (XIV–XIX w.); 12px kościół pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela (XIV w.); 12px kościół pw. św. Floriana (XV/XVI w.); 12px ratusz miejski (1835); 12px pałac Malinie (poł. XIX w.); 12px dawny Katolicki Dom Sierot (1866); 12px gmach Liceum Ogólnokształcącego im. St. Staszica (1910); 12px zajazd (1820–1830), obecnie siedziba Muzeum Regionalnego (1983); 12px szkoła powszechna (1908–1909).Pozostałe historyczne obiekty: kompleks Pleszewskiej Kolei Wąskotorowej; cmentarz żydowski; synagoga; kościół pw. Najświętszego Zbawiciela (1844–1846); wieża ciśnień (1901); cmentarz przy ul. Kaliskiej (XIX w.); dom parafialny im. ks. Piotra Skargi (1934).
Turystyka Przez miasto przebiegają dwa szlaki piesze:
Pleszew – Lutynia – Dobrzyca (18 km), Pleszew – Lenartowice – Tursko – Gołuchów (17,4 km).
Muzea Muzeum Regionalne Muzeum Piekarstwa Muzeum Zakonne Sióstr Służebniczek Maryi
Transport Transport drogowy Drogi krajowe Kołobrzeg – Piła – Poznań – Pleszew – Ostrów Wielkopolski – Lubliniec – Bytom Łęknica – Leszno – Pleszew – Kalisz – Radom – Dorohusk
Transport kolejowy thumb|Budynek stacji kolejowej Pleszew Miasto Poznań Główny ↔ Pleszew ↔ Ostrów Wielkopolski ↔ Kluczbork
Linię kolei wąskotorowej łączącej Pleszew z Kowalewem (stacja kolejowa Pleszew) położoną ok. 4 km od ścisłego centrum miasta, zbudowano w 1903 roku. Inicjatorem budowy kolei dojazdowej był hrabia Zygmunt Czarnecki. W czasie II wojny światowej linia została wydłużona do Broniszewic. Kolej wąskotorowa funkcjonowała na odcinku Broniszewice ↔ Pleszew Wschód ↔ Pleszew Miasto ↔ Pleszew Wąskotorowy ↔ Dobrzyca ↔ Krotoszyn Wąskotorowy.
W 2006 roku uruchomiono na odcinku z Pleszewa do Kowalewa Pleszewską Kolej Lokalną (przewoźnik Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych).
Transport miejski Komunikację miejską na terenie miasta obsługują Pleszewskie Linie Autobusowe, na liniach miejskich i podmiejskich m.in. do Gołuchowa, Jarocina (linia P) i Kalisza (linia A). Z Ostrowa Wielkopolskiego kursują do Pleszewa autobusy MZK Ostrów Wielkopolski (linia P); z Jarocina autobusy Jarocińskich Linii Autobusowych (linia PJ).
Od 1 maja 2011 roku Kaliskie Linie Autobusowe zawiesiły wszystkie kursy do Pleszewa.
Od roku 2021 wprowadzono również linie wewnątrzmiejskie P1 i P2.
Transport lotniczy Najbliższy międzynarodowy port lotniczy od Pleszewa to port lotniczy Poznań-Ławica (ok. 90 km). W 2014 roku przy ulicy Poznańskiej oddano do użytku sanitarne Lądowisko Pleszew-Szpital dla helikopterów.
Edukacja thumb|Liceum Ogólnokształcące im. St. Staszica + Placówki oświatowe na terenie PleszewaPlacówkaNazwaAdres Żłobek Niepubliczny Żłobek „Niezapominajka” ul. Podgórna 26Prywatny Żłobek „Tuptuś”ul. Krzyżowa 10 ul. Poznańska 93
ul. Warneńczyka 26a Przedszkole Publiczne Przedszkole nr 1 „Bajka” ul. Generała Hallera 30Publiczne Przedszkole nr 2 im. „Misia Uszatka”ul. Mieszka I 20 Publiczne Przedszkole nr 3 „Słoneczne” ul. Al. Wojska Polskiego 1Niepubliczne Przedszkole „Pszczółka Maja”ul. Warneńczyka 26 Niepubliczne Przedszkole „Ochronka” im. bł. Edmunda Bojanowskiego ul. Bojanowskiego 1 Szkoła podstawowaSzkoła Podstawowa nr 1 im. 70 Pułku Piechoty (w ZSP nr 1)ul. Szkolna 5 Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi (w ZSP nr 2) ul. Ogrodowa 2Szkoła Podstawowa nr 3 im. Powstańców Wielkopolskichul. Bolesława Krzywoustego 4 Szkoła Podstawowa w Zespole Placówek Specjalnych ul. Osiedlowa 1 Szkoła średniaLiceum Ogólnokształcące im. St. Staszicaul. Poznańska 38 Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące ul. Bolesława Krzywoustego 4Zespół Szkół Technicznychul. Zielona 3 Zespół Szkół Usługowo–Gospodarczych im. Hipolita Cegielskiego ul. Poznańska 36Uniwersytet trzeciego wiekuStowarzyszenie „Pleszewski Uniwersytet Trzeciego Wieku”ul. Poznańska 34
Religia Pierwsi Żydzi pojawili się na terenie Pleszewa w XVI wieku. W mieście początkowo wystarczało pomieszczenie wynajmowane do celów modlitewnych.
W 1817 r. założono cmentarz żydowski. Na pocz. lat 20. XIX w. powstała gmina żydowska (rabin Elias Guttmacher.) i dom modlitwy, a na pocz. lat 30. XIX w. synagoga. Wówczas miasto zaieszkało ok. 100 rodzin żydowskich. W 1835 r. było to już 757 osób, zatem odsetek był dość znaczący.
Na terenie miasta funkcjonują cztery parafie rzymskokatolickie, które wchodzą w skład dekanatu pleszewskiego. W mieście działa zbór Świadków Jehowy (w tym grupa ukraińskojęzyczna) z Salą Królestwa.
Kościoły i klasztory Kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Pleszewie Kościół św. Floriana w Pleszewie Kościół Najświętszego Zbawiciela w Pleszewie Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej w Pleszewie Zgromadzenie Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny; Prowincja Pleszewska
Współpraca Miasta i gminy partnerskie Pleszewa:
Ludzie związani z Pleszewem Anna Tęczyńska (księżna raciborska) Anna Suchocka – działaczka społeczna, narodowa i katolicka, radna Pleszewa, babcia Hanny Suchockiej Hanna Suchocka – polska polityk, prawniczka, dyplomatka i nauczycielka akademicka, w latach 1992–1993 prezes Rady Ministrów. Andrzej Gulczyński Dagmara Leszkowicz-Zaluska – polska dziennikarka i pisarka, członkini Unii Literackiej. Paulla - polska piosenkarka
Przypisy
Linki zewnętrzne
Oficjalna strona Miasta i Gminy Pleszew Oficjalna strona Pleszewskiego Oddziału PTTK ze zdjęciami i opisami miejsc w Pleszewie
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku Kategoria:Miasta w województwie wielkopolskim Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie)