thumb 64 (4) eskadra bombowa (lotnicza, liniowa) – pododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Eskadra sformowana została w 1925 jako 62 eskadra lotnicza. W 1926 eskadra otrzymała nazwę 64 eskadry lotniczej, a w 1929 eskadrę przemianowano na 64 eskadrę liniową. We wrześniu 1939 jako 64 eskadra bombowa walczyła w składzie Brygady Bombowej.
Godła eskadry: zielony równoramienny trójkąt na tle białego kwadratu – na samolotach Potez i Breguet brunatny nietoperz na tle białego koła z czerwoną obwódką – na samolotach Breguet 19 i PZL-23 „Karaś”
Eskadra w okresie pokoju Za dzień powstania 64 eskadry przyjmuje się 24 sierpnia 1925. W dniu tym przybyła z Warszawy na lotnisko w Lewandówce 62 eskadra Lotnicza, sformowana z oficerów i szeregowych 1 pułku lotniczego. Jednostka została wyposażona w samoloty Potez XV. Do końca 1925 trwały prace organizacyjne. Prowadzono też loty treningowe.
Na podstawie rozkazu MSWojsk. z 15 czerwca 1926 62 eskadra lotnicza otrzymała nazwę 64 eskadry lotniczej i weszła w skład II dywizjonu lotniczego. W sierpniu eskadra brała udział w szkole ognia artylerii w Nadwornej. W 1927 eskadra brała udział w ćwiczeniach międzydywizyjnych startując z lotniska Tarawatka. Przegrupowana na lotnisko w Śniatyniu, wykonywała zdjęcia fotograficzne dla komisji granicznej. W ciągu lata eskadra została przezbrojona w samoloty Potez XXVII i została przeniesiona na nowe macierzyste lotnisko w Skniłowie. W 1929 eskadrę przemianowano na „liniową”. Od 26 czerwca do 5 lipca eskadra uczestniczyła w szkole ognia artylerii. W 1930 jednostka została przezbrojona w samoloty Breguet 19. Szkołę ognia lotniczego załogi eskadry odbyły na poligonie Powursk. W 1931 pluton eskadry pod dowództwem oficera taktycznego eskadry kpt. obs. Marcelego Pustelniaka współpracował w ćwiczeniach międzydywizyjnych jednostek DOK VI. Zimą 1932 personel latający eskadry szkolił się na kursie narciarskim zorganizowanym w Sławsku przez dowództwo 6 pułku lotniczego. Od 26 maja 1933 eskadra brała udział w szkole ognia lotniczego w Krakowie, a w sierpniu odleciała na ćwiczenia letnie do m Wierzbowiec i Buczacza.
Latem 1934 eskadra uczestniczyła w manewrach lotniczych pod Gnieznem i w koncentracji lotnictwa w Warszawie, a od 31 sierpnia do 3 września brała udział w koncentracji lotnictwa 3 Grupy Aeronautycznej i w ćwiczeniach 6 Brygady Kawalerii w rejonie Lwowa. Zimą 1935 eskadra współpracowała z 11 Karpacką Dywizją Piechoty w Stanisławowie, a następnie z 13 Kresową Dywizją Piechoty na terenie Wołynia. W sierpniu eskadra odleciała na koncentrację lotnictwa na lotnisku Zaborów. Po zakończeniu ćwiczeń odbyła się wielka parada powietrzna nad Warszawą. W lecie 1937 eskadra wymieniała Breguety 19 na samoloty PZL-23A, a następnie PZL-23B „Karaś”. Nowy sprzęt lotniczy przewidywał od 3-osobowej załogi (obserwator, pilot i strzelec samolotowy) dobrego opanowania swojej specjalności. W celu zgrania załogi intensywnie ćwiczyły w rejonie lotniska oraz w terenie opodal. We wrześniu, startując z węzła lotnisk Łuck, załogi eskadry wzięły udział w wielkich manewrach wojsk lądowych na terenie Wołynia, zakończonych imponującą defiladą przed Naczelnym Wodzem w Łucku. + Schemat zmian organizacyjnych eskadryNazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania192562 eskadra lotnicza192664 eskadra lotnicza192964 eskadra liniowa193964 eskadra bombowaX 1939 64 eskadra bombowa w 1939 Mobilizacja eskadry Wiosną 1939 ograniczono loty dzienne oraz wstrzymano całkowicie loty nocne. Zapoznawano załogi z sylwetkami samolotów niemieckich wraz z ich parametrami. Ponadto przystrzeliwano broń pokładową na strzelnicy, przewijano spadochrony i kompletowano busole. W lipcu przydzielono do eskadry 3 podchorążych Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Od połowy sierpnia personel jednostki pozostawał skoszarowany na lotnisku Skniłów. 24 sierpnia zarządzono mobilizację. Czynności mobilizacyjne zostały przeprowadzone na macierzystym lotnisku Skniłów. Samoloty wyprowadzono z hangarów, rozlokowano je na krańcach lotniska i zorganizowano stanowiska obrony przeciwlotniczej. Personel latający otrzymał dodatkowe osobiste wyposażenie: mapy w skali 1:300 000, pistolety „Vis” i maski przeciwgazowe. 26 sierpnia rzut kołowy eskadry załadował się na transport kolejowy i pod dowództwem kpt. pil. Jana Gaździka wyruszył na lotnisko polowe. Załogi i samoloty pozostały na lotnisku Skniłów. 31 sierpnia przed południem nastąpił odlot rzutu powietrznego eskadry na lotnisko Nosów. Dowódca II/6 dywizjonu, mjr obs. Alfred Peszke, został wezwany na odprawę do dowódcy Brygady Bombowej, gdzie dowiedział się, że dywizjon wchodzi w skład Brygady Bombowej, otrzymując numerację i nazwę VI dywizjon bombowy lekki. Zmianę numeracji wprowadzono także w podległych eskadrach.
Działania eskadry we wrześniu 1939 W kampanii wrześniowej eskadra walczyła w składzie VI dywizjonu Brygady Bombowej 1 września na lotnisku Nosów około 8.00 dowódca dywizjonu otrzymał wiadomość o wybuchu wojny polsko-niemieckiej. Dowódca eskadry na odprawie załóg otrzymał informację o zmianie numeracji podległej jednostki na 4 eskadra bombowa lekka. Zarządzono pogotowie. Startów bojowych w tym dniu nie było.
2 września o 11.00 trzy klucze eskadry wzięły udział w bombardowaniu niemieckich kolumn pancernych w rejonie Częstochowy. Każdy samolot pobrał 600 kg bomb. Bombardowanie odbyło się na szosie Częstochowa-Kłobuck. Wyprawą dowodził kpt. Kazimierz Jaklewicz. Z bombardowania nie powróciły załogi: por. Brzeskiego, pchor. obs. Szumełdy, por. Teleżyńskiego i ppor. Ząbika. Samoloty ppor. ppor. Galewiewicza i Bilińskiego rozbiły się przy lądowaniu. W obawie przed wykryciem lotniska Nosów, 4 „Karasie” eskadry odleciały na lądowisko Franopol.
3 września załoga: por. obs. Wieczorek, pchor. pil. Latawiec i kpr. strz. Juk rozpoznawała rejon stacji kolejowej Fosowskie na terenie Niemiec. Stwierdzono wyładunek dużej ilości broni pancernej oraz silną obronę przeciwlotniczą. Po południu eskadra przesunęła się na lotnisko Ząbków. W tym dniu jak i w następnym VI dywizjon nie prowadził działalności bojowej. Wolny czas przeznaczono na przegląd samolotów i odpoczynek.
5 września na rozpoznanie w rejon Częstochowy poleciał ppor. obs. Gałczyński z kpr. pil. Kulczyckim i kpr. strz. Kondrasem. Załoga por. obs. Rudowski, pchor. pil. Latawiec i kpr. strz. Sulierz poleciała w rejon Fosowskich. Przebieg lotu tak odnotował pchor. Latawiec:
Około 18.00 na rozpoznanie i bombardowanie poleciał klucz dowodzony przez kpt. Jaklewicza. Podczas bombardowania kolumny czołgów i artylerii zmotoryzowanej na szosie Pułtusk–Ciechanów, samolot kpt. Jaklewicza został uszkodzony pociskami działek przeciwlotniczych. Załoga próbowała lądować w Warszawie, ale obrona przeciwlotnicza lotniska Okęcie ostrzelała „Karasia”. Na resztkach paliwa wylądowano w Dęblinie rozbijając przy lądowaniu samolot. Załoga wyszła bez obrażeń. 6 września, z powodu braku rozkazów, lotów bojowych nie wykonywano. Porucznik Ząbik na RWD-8 przywiózł zadania na dzień następny. 7 września dwa klucze eskadry wzięły udział w wyprawie bombowej w rejon Różana. Zbombardowano niemiecką kolumnę pancerno-motorową. W locie powrotnym załoga kpt. Jaklewicza z kpr. pil. Baranowskim i Kondrasem usiłowała zestrzelić balon obserwacyjny, ale wobec silniej OPL atak przerwano. Po kilku minutach „Karaś” został zaatakowany przez Me-109. Zestrzelił go kpr. Kondras. W tym dniu intensywny wysiłek bojowy eskadr dywizjonu został uwieńczony pełnym powodzeniem i bez własnych strat.
8 września ppor. obs. Ząbik. z pchor. pil. Bileckim i kpr. strz. Stronczakiem rozpoznawał rejon Mszczonów–Tomaszów–Pabianice–Zgierz. Pchor. Bilecki tak opisywał lot:
Kilka godzin później w ten sam rejon polecieli por. obs. Wieczorek, plut. pil. Krul i kpr. strz. Hawryluk. Załoga powróciła meldując, że oddziały niemieckie szybko posuwają się w kierunku Warszawy. W związku z zagrożeniem lotniska, mjr Peszke wydał stosowne zarządzenia ochronne, a od dowódcy brygady otrzymał rozkaz przygotowania dywizjonu do przesunięcia na lotnisko Franopol. 9 września załogi por. obs. Zawadzkiego i ppor. obs. Galewicza poleciały na rozpoznanie rejonu Pułtuska i Mławy, bombardując wykryte pod Wyszkowem zgrupowanie pancerno-motorowe, po czym lądowały już na nowym lotnisku we Franopolu. 10 września eskadra zadań bojowych nie wykonywała. 11 września por. obs. Wieczorek z plut. pil. Krulem i kpr. strz. Taratajcio, rozpoznawali rejon Sokołów Podlaski –Nur. Do eskadry wcielono kpr. pil. Edwarda Hajdukiewicza z 42 eskadry rozpoznawczej i 4 „Karasie”. Lądujące samoloty II dywizjonu bombowego stanowiące uzupełnienie dla IV dywizjonu zdemaskowały lądowisko. W tej sytuacji rzut powietrzny eskadry odleciał do Wielicka. Podczas przelotu transportowy „Fokker” został zaatakowany przez Messerschmitty. Pilot plutonowy plut. Krul zdecydował się lądować „na wprost” i rozbił samolot na zaoranym polu. Załoga wyszła bez szwanku, ale już nie dołączyła do eskadry. 12 września eskadra odleciała z Wielicka do Chołopecz. Zadań bojowych nie wykonywano. 13 sierpnia wyznaczona na rozpoznanie załoga: por. obs. Teleżyński, kpr. pil. Salwierz i kpr. strz. Sęp zginęła w parę minut po starcie. Przyczyna katastrofy nie jest znana. 14 września 8 sprawnych „Karasi” dywizjonu poleciało na wyprawę bombową w rejon. Rawa Ruska–Sokal. Przed odlotem spalono jednego niesprawnego „Karasia“. Według relacji kpt. Jaklewicza przebieg wyprawy miał następujący przebieg:
Rano 15 września falowe ataki bombowców i myśliwców niemieckich zniszczyły całkowicie lotnisko i pozostałe samoloty eskadry. Strat w ludziach nie było. Kpt. Jaklewicz objął dowództwo 65 eskadry bombowej. Po bombardowaniu eskadra ewakuowała się do m. Ponikwy oczekując na dalsze decyzje i rozkazy. 16 września wieczorem rzut kołowy eskadry z personelem latającym odjechał do Horodenki. 17 września eskadra otrzymała rozkaz odjazdu do Kut i przekroczenia granicy polsko-rumuńskiej. 18 września około 11.30 eskadra przekroczyła granicę.
+ Bilans walk Działania eskadryLoty bojoweTonaż bombZestrzelenia 39 14 ton 3 samoloty Straty eskadryPoleglipor. Brzeski, por. Teleżyński, kpr. Sałwierz, kpr. Sęp, kpr. Stronczak kpr. SzulierzRannipchor. Latawiec, kpr. Czejgis, kpr. Rdzanek SamolotyStanUzupełnienieZniszczoneEwakuacja10 PZL.23 Karaś 11 21 0
Obsada personalna eskadry +Dowódcy eskadryStopieńImię i nazwiskoOkres pełnienia służbykpt. obs.Jan Gac1925 – 1927kpt. pil.Piotr Dudziński1927 – 1929kpt. pil.Aleksander Majewski1929 – V 1929kpt. pil.Kazimierz WianeckiV 1929 – 20 IX 1930kpt. obs.Stanisław Olszanik20 IX 1930 – 23 IV 1931kpt. obs.Witold Zaniewski23 IV 1931 – I 1933kpt. obs.Marceli PustelniakI 1933 – XII 1933kpt. obs.Bronisław FabianXII 1933 – 28 IV 1934kpt. pil.dr.Tadeusz Halewski28 IV 1934 - II 1935kpt. pil.Robert BeillII 1935 – 3 XI 1937kpt. obs.Stanisław Olszanik3 XI 1937 - XI 1938kpt. pil.Mieczysław PronaszkoXI 1938 – IX 1939
+Personel eskadry w marcu 1939 StanowiskoStopień, imię i nazwiskoPrzydział we wrześniu 1939dowódcakpt. Mieczysław Pronaszkooficer taktycznykpt. Kazimierz Jaklewiczoficer technicznyppor. Tadeusz Łukasiewiczstarszy obserwatorpor. Cezary Wieczorekpilotppor. Zdzisław Wiktor Edward Kurowskiobserwatorzypor. Michał Brzeskippor. Eugeniusz Damazy Rudowskipor. kaw. Tadeusz Władysław Teleżyńskippor. Bolesław Kazimierz Bilińskippor. Roman Marian Galewiczppor. Mieczysław Ludwik Kałużappor. piech. Jan Ząbik
+Personel eskadry we wrześniu 1939 Dowództwo eskadryStanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca eskadrykpt. pil. Mieczysław Pronaszkooficer taktyczno-operacyjnykpt. obs. Kazimierz Jaklewiczoficer techniczny eskadryppor. techn. Tadeusz Łukaszewiczlekarz eskadrypor. lek. Wacław Lalka †1940 Katyńszef mechaników eskadryst. majster wojsk. Mieczysław Kuligowskiszef administracyjny eskadrysierż. Stanisław Rybka Załogi samolotówObserwatorzyPilociStrzelcy pokładowipor. Michał Brzeski por. Zbigniew Gałczyński por. Eugeniusz Rudowski por. Tadeusz Teleżyński por. Cezary Wieczorek