Sowa – poemat Tarasa Szewczenki ze zbioru Trzy lata. Utwór ten, podobnie jak cały zbiór, był pisany jedynie z myślą o lekturze w gronie przyjaciół, toteż po raz pierwszy został wydany drukiem dopiero w 1906, na łamach czasopisma Нова громада.
Okoliczności powstania utworu Sowa jest jednym z poematów o tematyce społeczno-obyczajowej zainspirowanych przez przyjazd Szewczenki na ziemie ukraińskie z Petersburga. Poeta uzyskał zgodę Akademii Umiejętności na ten wyjazd, gdyż zadeklarował chęć rozwoju swoich umiejętności malarskich poprzez wykonywanie szkiców osób i scen rodzajowych z natury. Ostatecznie pobyt na rodzinnej ziemi zaowocował dalszymi obserwacjami sytuacji społecznej Ukraińców, uzupełniającymi wspomnienia autora z dzieciństwa. Powstałe w tym okresie dzieła utrzymane są w generalnej tonacji oskarżeń wobec caratu jako głównego sprawcy nieszczęść zarówno całego narodu ukraińskiego, jak i indywidualnych tragedii.
Treść Ukraińska chłopka rodzi syna. Pojawienie się na świecie dziecka jest dla niej źródłem ogromnej radości: choć uboga, kobieta stara się jak najlepiej wychować chłopca, modli się do Matki Bożej o udzielenie mu wszelkich łask, jest pewna, że chłopak stanie się przystojnym i szczęśliwym w życiu mężczyzną. Jednak wkrótce rodzinę zaczynają dotykać nieszczęścia: ojciec chłopca umiera, zaś jego żona jest zmuszona porzucić własne gospodarstwo i zostać najmitką. Mimo niedostatku chłopiec wyrósł na przystojnego młodzieńca, podobał się wielu dziewczętom. Wówczas nadszedł czas poboru do wojska. Młodzi mężczyźni z bogatych domów, którzy się na niego stawili, zostają uznani za niezdatnych do służby z powodów zdrowotnych. Wcielony do armii jest natomiast syn wdowy. Samotna kobieta, by zarobić na życie, zostaje służącą u Żydów. Mijają lata, kolejne listy wysyłane do syna pozostają bez odpowiedzi. Wreszcie wdowa popada w chorobę psychiczną, porzuca pracę i zostaje wędrowną żebraczką, nazywaną przez śmiejące się z niej dzieci „Sową”.
Wymowa utworu Leonid Nowiczenko wskazuje na fakt, że obraz nieszczęśliwej matki ukazany w Sowie uzupełnia wizerunek porzuconej przez ukochanego rosyjskiego żołnierza ukraińskiej dziewczyny, jaki należał do najczęściej powtarzających się motywów twórczości SzewczenkiL. Novitchenko, Taras Chevtchenko, Unesco, Paris 1982, , s. 63.. Podobnie jak w przypadku innych poematów o tematyce społeczno-obyczajowej (Katarzyna, Najemnica, Osika) główny wątek dzieła łączy się zarówno z motywami folkloru ludowego (samotna wdowa śpiewa ludową kołysankę), jak i z szerszą refleksją poety nt. społeczeństwa carskiej Rosji. Tragedia tytułowej bohaterki zostaje wpisana w ogólny kontekst nierówności społecznych, kilkakrotnie podmiot liryczny utworu wprost piętnuje istnienie w Rosji ogromnego bogactwa obok wielkiej nędzy. Szczególnie podkreślona zostaje kwestia systemu poboru do wojska, który zdaniem podmiotu lirycznego otwarcie wymierzony był w biedaków, oszczędzając dzieci bogaczy, o których ten wypowiada się z pogardą, nawet dla ich fizycznej słabości.
Podobnie jak w innych utworach z tomu Trzy lata, Szewczenko posługuje się w Sowie możliwie prostym językiem, wykorzystując popularne i często pojawiające się w mowie potocznej metafory i porównania. Rymy i rytm wiersza przypominają tradycyjną ukraińską pieśń ludową. Ważnym środkiem stylistycznym utworu jest również ironia.
Przypisy
Bibliografia Шевченківський словник, Інститут літератури імені Т. Г. Шевченка Академії Наук УРСР, 1978 M. Jakóbiec, Wstęp, [w:] T. Szewczenko, Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974
Kategoria:Twórczość Tarasa Szewczenki Kategoria:Utwory literackie z 1906 Kategoria:Ukraińskie utwory poetyckie