Rainier III, właśc. Rainier Louis Henri Maxence Bertrand Grimaldi (ur. 31 maja 1923 w Monako, zm. 6 kwietnia 2005 tamże) – 13. książę Monako z dynastii Grimaldich od 9 maja 1949 do 6 kwietnia 2005, syn Pierre’a, księcia Valentinois i jego małżonki, Charlotte, księżnej Valentinois.

Za jego trwającego niemal 56 lat panowania Monako przeszło daleko idącą rozbudowę gospodarczą i urbanistyczną, ograniczając zależność od dochodów z hazardu. W okresie jego rządów przyjęto również nową konstytucję w 1962, a księstwo zostało członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1993 i Rady Europy w 2004.

Powiązania rodzinne i edukacja Urodził się 31 maja 1923 w Monako. Jego rodzicami byli Pierre, książę Valentinois, urodzony jako hrabia z francuskiej dynastii de Polignac, i jego żona Charlotte, księżna Valentinois i jedyne dziecko księcia Ludwika II. Miał starszą siostrę, Antoinette, baronową Massy. Jego dziadkami byli: Maxence i Susana, hrabia i hrabina Polignac (ze strony ojca) oraz Ludwik II i Maria Louvet pochodząca z Algierii (ze strony matki). Poprzez małżeństwo dziadka jego przybraną babką była Gizela, księżna Monako.

W czasie chrztu świętego otrzymał imiona Rainier Louis Henri Maxence Bertrand, wszystkie na cześć swoich bezpośrednich przodków, w tym obydwu dziadków.

Choć genealogicznie należał do dynastii de Polignac, z której pochodził jego ojciec, to nosił rodowe nazwisko władców Monako (Grimaldi) i takie noszą jego potomkowie w linii męskiej. Dzieci Rainiera III pozostają w linii sukcesji do tytułu księcia Polignac.

Edukacja Zgodnie z wolą ojca, rozpoczął naukę w Anglii – był uczniem prestiżowych szkół publicznych: Summerfields w St Leonards-On-Sea w Sussex i Stowe w Buckinghamshire. Od 1939 uczęszczał do Institut Le Rosey w Rolle i Gstaad. W 1943 ukończył studia na uniwersytecie w Montpellier i otrzymał tytuł naukowy ze sztuki. Pobierał też nauki w Instytucie Nauk Politycznych w Paryżu.

Członek rodziny książęcej Matka księcia Rainiera była jedynym dzieckiem następcy tronu, księcia Ludwika, a jednocześnie jego nieślubnym dzieckiem, dlatego nosiła nazwisko matki (Louvet), poza tym nie miała praw do dziedziczenia monakijskiego tronu po dziadku i ojcu. Panujący książę Albert I nie zgadzał się na ślub syna z matką jego córki. Książę Ludwik adoptował dziewczynę i uczynił ją swoją sukcesorką. Gdyby nie posiadał żadnego legalnego potomka, monakijski tron zostałby przejęty przez jego niemieckich kuzynów z dynastii Wirtemberskiej, książąt Urach. Charlotte od 1918 oficjalnie należała do monakijskiej rodziny książęcej. Na jej męża wybrano francuskiego arystokratę, hrabiego Pierre’a de Polignaca, który przyjął nazwisko żony. Para miała dwoje dzieci, które zapewniły dalszą sukcesję tronu wśród dynastii Grimaldich.

Książę Rainier od początku wychowywany był na przyszłego władcę, bo choć był młodszy od swojej siostry, to – zgodnie z prawem primogenitury – jemu miał przypaść tron po matce. Wkrótce po jego narodzinach stosunki pomiędzy księżną Charlotte i księciem Pierre’em uległy znacznemu pogorszeniu. Matka wdawała się w kolejne romanse, a ojciec posądzany był o homoseksualizm. Dodatkowo pogłębiał się konflikt pomiędzy Polignakiem a jego teściem – panujący od 1922 książę Ludwik zmuszony został przez Zgromadzenie Narodowe do abdykacji na rzecz zięcia, bo zarzucano mu brak dbałości o interesy państwa. Pod koniec lat 20. księżna Valentinois uciekła z Monako razem ze swoim włoskim kochankiem, zostawiając dzieci pod opieką dziadka. W 1930 w Paryżu ogłoszono separację małżonków, a trzy lata później Ludwik udzielił córce rozwodu. Zgodnie z postanowieniami sądowymi, książę Rainier i księżniczka Antoinette mieli pozostawać pod opieką ojca, a tylko wakacje spędzać z matką. Dodatkowo nałożono na księcia Pierre’a banicję, która obowiązywała na terenie Monako. Hrabia powrócił do Francji.

Ojciec zdecydował, że książę Rainier będzie się uczył w jednej ze znanych brytyjskich szkół, ale chłopiec nie chciał tam przebywać, co doprowadziło do kolejnego konfliktu między Pierre’em a Ludwikiem. Ostatecznie to władca Monako wygrał sprawę sądową i dzieci wróciły do Monte Carlo. W tym czasie księżniczka Antoinette obraziła się na ojca, oskarżając go o egoizm w postępowaniu z bratem. Do kolejne nieporozumienia doszło w 1936, kiedy to książę Pierre uprowadził swoją córkę, domagając się poszanowania wyroku sądu, który to jemu przyznał opiekę nad dziećmi. Książę Valentinois nie chciał, by jego potomków wychowywał markiz Carlo Strozzi, ówczesny kochanek Charlotte.

Antoinette i Rainier zamieszkali w Monako. Książę utrzymywał z ojcem kontakt listowny, co doprowadziło do znacznej poprawy ich stosunków. Oboje byli załamani, gdy korespondencja urwała się na czas II wojny światowej.

Następca tronu

Tymczasem księżna Valentinois usilnie starała się uzyskać kościelne stwierdzenie nieważności małżeństwa z hrabią Polignakiem, aby móc wziąć ślub z markizem Strozzim. Rząd francuski odmówił jej jednak pomocy. Charlotte uznała, że wydając na świat dwoje potomków wypełniła swój obowiązek i postanowiła zrzec się praw do tronu na rzecz swojego syna. Tak też zrobiła 30 maja 1944, czyniąc Rainiera pierwszym w linii sukcesji. Spowodowało to konflikt pomiędzy matką i bratem a księżniczką Antoinette, która jako starsza rościła sobie prawa do objęcia w przyszłości władzy w państwie. Decyzję księżnej oficjalnie uzasadniono tym, że katoliccy poddani w Monako nie zaakceptują na tronie rozwódki, pochodzącej na dodatek z nieprawego łoża.

II wojna światowa 28 września 1944, chcąc zrekompensować proniemiecką politykę swojego dziadka, Rainier Grimaldi zaciągnął się do Francuskiej Armii Wyzwolenia. W stopniu szeregowego walczył w 7. Pułku Strzelców Algierskich w Alzacji. Za zasługi otrzymał Legię Honorową V klasy (w 1947), francuski Krzyż Wojenny 1939–1945 ze srebrną gwiazdą, belgijski Krzyż Wojenny 1940–1945 z palmą i amerykańską Brązową Gwiazdę. W kwietniu 1949 otrzymał awans do stopnia kapitana Francuskich Sił Zbrojnych a w grudniu 1954 pułkownika.

Książę Monako 9 maja 1949 zmarł książę Ludwik II i nowym władcą został książę Rainier III. Za jego następczynię uważano księżną Charlotte, ale oficjalnie w tym czasie nikt w księstwie nie nosił tytułu dziedzicznego księcia lub dziedzicznej księżnej. Poprzedni władcy Monako noszący to imię to senior Rainier I w latach 1304–1314 i senior Rainier II w latach 1350–1407.

Jedną z pierwszych decyzji nowego panującego było zdjęcie banicji nałożonej kilkanaście lat wcześniej na jego ojca. Książę Pierre był zapraszany do Monte Carlo, uczestniczył we wszystkich ważnych uroczystościach, a pierwszą z nich była koronacja syna w 1950. To właśnie przy takich okazjach dochodziło do spotkań księcia i księżnej Valentinois.

W grudniu 1951 księżniczka Antoinette wzięła ślub z ojcem dwójki swoich dzieci, Elżbiety i Krystiana (automatycznie mogły zostać one wpisane do linii sukcesji jako legalni potomkowie) i zaczęła ponownie rościć sobie prawa do przejęcia monakijskiego tronu. Jako powód podawała to, że ma syna, który mógłby w przyszłości przedłużyć dynastię. Szanse baronowej Massy i jej potomków na objęcie władzy znacznie zmalały w 1957, kiedy urodziła się księżniczka Karolina i rok później, gdy na świat przyszedł książę Albert. Sytuacja doprowadziła do konfliktu pomiędzy Antoinette a jej bratową, księżną Grace i zakończyła się wygnaniem baronowej z pałacu.

12 czerwca 1957 razem z rodziną poleciał do Sztokholmu, by odwiedzić swojego ojca, który był tam hospitalizowany od czterech tygodni.

W 1962 doszło do poważnego kryzysu w stosunkach Monako z Francją. Jednym z głównych przedmiotów sporu były zasady podatkowe księstwa i opodatkowanie francuskich obywateli oraz przedsiębiorstw korzystających z monakijskiego systemu podatkowego. Konflikt przyspieszył reformę ustrojową Monako. 17 grudnia 1962 Rainier promulgował nową konstytucję, zgodnie z którą władzę ustawodawczą sprawują wspólnie książę i Rada Narodowa, a rozdział funkcji administracyjnych, ustawodawczych i sądowniczych został zagwarantowany konstytucyjnie. Reforma nie przekształciła jednak Monako w monarchię parlamentarną: książę pozostał aktywną głową państwa o szerokich kompetencjach wykonawczych.

Był zwolennikiem monarchii, w lutym 1984 w Nowym Jorku wygłosił przemowę, w której uznał, że świat potrzebuje więcej monarchów, by uniknąć problemów, z jakimi borykają się republiki.

9 maja 1999 obchodził 50. rocznicę objęcia tronu. Obiecał, że abdykuje na rzecz swojego syna, ale nigdy do tego nie doszło.

W 2002 książę Rainier, zaniepokojony utrzymującym się stanem kawalerskim swojego syna, zdecydował się na modyfikację przepisów, dotyczących dziedziczenia tronu. Usunął zapis o tym, że w linii sukcesji mogą znajdować się dzieci adoptowane. Określił, że osobami uprawnionymi do miejsca w kolejce do tronu będą legalni potomkowie panującego władcy, jego rodzeństwo, i legalni potomkowie jego rodzeństwa. Oznaczało to, że po jego śmierci linia sukcesji nie pozostanie pusta (a stało by się tak, bo dotychczas mogli się w niej znajdować wyłącznie dynastyczni descendenci władcy – których książę Albert wówczas nie posiadał), a znajdą się w niej także jego dwie córki i ich dzieci. Jeżeli linia Grimaldich wygaśnie, to decyzją Zgromadzenia Narodowego tron może zostać przekazany osobie spokrewnionej w dalszym stopniu z panującą rodziną.

Jednym z głównych celów Rainiera po objęciu tronu było zmniejszenie zależności księstwa od hazardu. Według retrospektywnego podsumowania „Los Angeles Times” w 1949 około 90% dochodów Monako pochodziło z kasyn, natomiast pod koniec jego panowania udział ten wynosił około 4%. W tym czasie rozwijano przede wszystkim turystykę, usługi finansowe, handel, nieruchomości i lekką produkcję. Rozbudowie gospodarki towarzyszyły inwestycje urbanistyczne i odzyskiwanie terenów z morza; w ciągu jego panowania powierzchnia księstwa zwiększyła się o około jedną piątą.

W pierwszych dekadach panowania Rainiera istotny wpływ na gospodarkę księstwa zdobył grecki armator Aristotelis Onassis, który na początku lat 50. przejął większościowy pakiet akcji Société des Bains de Mer, właściciela m.in. kasyna i Hôtel de Paris. Wizje dalszego rozwoju Monako reprezentowane przez Onassisa i Rainiera zaczęły się jednak rozchodzić, co doprowadziło do wieloletniego sporu o kontrolę nad spółką. W drugiej połowie lat 60. Rainier odzyskał kontrolę nad Société des Bains de Mer i zwiększył inwestycje m.in. w bazę hotelową i obsługę kongresów.

Jako członek rodziny książęcej uczestniczył w oficjalnych uroczystościach królewskich, do których należały: ślub Jana Karola, księcia Asturii z księżniczką Zofią z Grecji i Danii (1962) ślub Anny, księżniczki królewskiej z Markiem Phillipsem (1973).

Życie prywatne Książę Rainier był atrakcyjnym mężczyzną i miał powodzenie wśród kobiet. Jego przyszła małżonka, poza nienaganną opinią, musiała mu również zapewnić potomstwo, które objęłoby w przyszłości rządy w kraju. Jedną z kandydatek na miejsce księżnej była amerykańska aktorka Marilyn Monroe. Przez kilka lat związany był z francuską aktorką Gisele Pascal, ale temu małżeństwu sprzeciwiał się jego ojciec.

Następca tronu poznał Grace Kelly, amerykańską aktorkę, podczas festiwalu w Cannes w 1955 roku. Została ona zaproszona do udziału w sesji zdjęciowej w Pałacu Książęcym. Była wówczas jedną z najważniejszych postaci amerykańskiej delegacji do Francji. Rainier i Grace zostali parą. Książę oświadczył się jej podczas podróży do Stanów Zjednoczonych. 4 stycznia 1956 roku ogłoszono ich zaręczyny. Komunikat nadany w tej sprawie brzmiał: Jego Książęca Wysokość, Rainier III, Książę Monako, ma zaszczyt ogłosić jego zaręczyny z Panną Grace Kelly, córką Państwa John B. Kelly z Filadelfiihttps://news.google.com/newspapers?nid=2206&dat=19560105&id=boJVAAAAIBAJ&sjid=Rz8NAAAAIBAJ&pg=2368,1529072&hl=en.