thumb|Strefa zdemilitaryzowana Komisja Nadzorcza Państw NeutralnychDokumenty opublikowane w: Christian Birchmaier, Marceli Burdelski, Eugeniusz Jendraszczak, 50-lecie Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych w Korei. Warszawa 2003, s. 90–149. (KNPN) (ang. Neutral Nations Supervisory Commission, NNSC) – komisja nadzorująca Koreańską Strefę Zdemilitaryzowaną, utworzoną w 1953 r. w wyniku zawieszenia broni między Koreą Północną a Koreą Południową.

Historia W 1951 obie strony wojny koreańskiej rozpoczęły rokowania, zakończone w 1953 układem rozejmowym między Koreą Północną (wspieraną przez Chiny Ludowe) oraz Południową (wspieraną przez siły ONZ na czele z USA). Jedną z jego decyzji było utworzenie zdemilitaryzowanej linii demarkacyjnej, w której znajdowało się Panmundżom. Postanowiono o utworzeniu tam wspólnego obozu, w którym miała mieć swoją kwaterę główną Komisja Nadzorcza Państw Neutralnych, przestrzegająca zawieszenie broni i złożonej z przedstawicieli 4 państw – 2 wytypowanych przez stronę północną (Czechosłowacja i Polska) i 2 przez południową (Szwajcaria i Szwecja).

Do zadań komisji należało: badanie przypadków złamania zawieszenia broni kontrola przez rozsiane po Korei Grupy Inspekcyjne stanów liczebnych i wyposażenia obu stron nadzorowanie repatriacji jeńców

Początkowemu okresowi działalności komisji towarzyszyły wzajemne oskarżenia o sprzyjanie zwaśnionym stronom (stronie północnej przez Polaków i Czechów, zaś stronie południowej przez Szwedów i Szwajcarów), co także powodowało protesty ludności cywilnej, którym towarzyszyły zamachy. W ich wyniku KNPN musiała w 1955 ewakuować Grupy Inspekcyjne z Inczon i Pusan (Korea Południowa), a następnie z Kangnŭngu i Daegu (Korea Płd) oraz Ch'ŏngjin i Hŭngnam (Korea Płn.) – reszta grup rok później została bezterminowo zawieszona. Wówczas Misja Polska liczyła już tylko ok. 85 członków, inni przedstawiciele także zmniejszyli stany osobowe misji (Szwajcaria i Szwecja chciały nawet całkiem je wycofać z powodu zbytnio przedłużającego się procesu pokojowego). W 1957 działalność KNPN ograniczyła się już w zasadzie tylko do przyjmowania i zatwierdzania raportów, przez co polska delegacja (jak i inne) była stopniowo zmniejszana – od 1963 liczyła już tylko ok. 10 członków. Zasadniczą zmianę przyniosła Jesień Ludów w 1989, kiedy to w państwach wschodniej Europy rozpoczął się upadek komunizmu ponadto zmianom uległa też polityka zagraniczna Korei Południowej, z którą w 1990 roku stosunki dyplomatyczne nawiązały państwa Układu Warszawskiego (w tym ZSRR), a dwa lata później ChRL. W powyższych okolicznościach delegacje z Czechosłowacji (od 1993 tylko Czech) i Polski stały się z punktu widzenia KRLD niewygodne ze względów ideologicznych.

Misja Polska Formowanie polskiej delegacji rozpoczęto już w 1952. Aby lepiej ją przygotować do zadań utworzono Jednostkę Wojskową 2000 (JW 2000). Jednak z powodu przedłużających się rokowań proces formowania przerwano, by rozpocząć go na nowo w kwietniu 1953 w Jabłonnie k. Warszawy. Dwa miesiące później grupa rozpoznawcza udała się do Chin, za nią drogą kolejową reszta polskiej misji, formalnie utworzonej uchwałą Rady Państwa z 12 września 1953. Polacy wraz z Czechami i Słowakami zostali zakwaterowani w północnej części obozu, kontrolowanej przez KRLD.

W wyniku działań północnych Koreańczyków w 1993 r. czeska delegacja opuściła Koreę na stałe a polska obóz w północnym Panmundżomie.

Kryzys w stosunkach Polska–Korea Północna trwający od 1993 r. został zażegnany w 2001 r., a wcześniej, w 1996 Misja Polska rozpoczęła nowy etap działalności – delegacja złożona z 3 żołnierzy (szef misji, zastępca i sekretarz) doraźnie, 2 lub 4 razy do roku przyłącza się do pracujących w zmarginalizowanej komisji Szwedów i Szwajcarów, wizytujących linię demarkacyjną.

Szefowie 1953 – gen. bryg. Mieczysław Wągrowski 1954–1955 – gen. bryg. Leszek Krzemień 1958–1960 – gen. bryg. Leo Samet 1960–1961 – gen. bryg. Tadeusz Kunicki 1962–1963 – gen. bryg. Franciszek Mróz 1963–1965 – gen. bryg. Stefan Orliński 1965–1966 – gen. bryg. Włodzimierz Kopijkowski 1966–1967 – gen. bryg. Józef Waluk 1967 – gen. bryg. Tadeusz Jedynak 1968–1969 – gen. bryg. Wacław Czyżewski 1969–1970 – gen. bryg. Marian Ryba 1970–1971 – gen. bryg. Mikołaj Matwiejewicz 1971–1972 – gen. dyw. Bronisław Kuriata 1972–1973 – gen. bryg. Józef Dziadura 1973–1974 – gen. bryg. Brunon Marchewka 1974–1975 – gen. bryg. Wiktor Kozak 1975–1977 – gen. bryg. Zbigniew Czerwiński 1977–1978 – gen. bryg. Apoloniusz Golik 1978–1980 – gen. bryg. Janusz Sieczkowski 1980–1981 – gen. bryg. Edward Łańcucki 1981–1982 – gen. bryg. Tadeusz Sroczyński 1982–1983 – gen. bryg. Zbigniew Jurewicz 1983–1985 – gen. bryg. Henryk Rzepkowski 1985–1986 – gen. bryg. Marian Koper 1986–1987 – gen. bryg. Kryspian Hille 1987–1988 – gen. bryg. Stanisław Wytyczak 1988–1989 – gen. bryg. Leopold Raznowiecki 1989–1990 – gen. bryg. Kazimierz Stec 1990–1992 – gen. bryg. pil. Zdzisław Żarski 1992–1995 – gen. bryg. Krzysztof Owczarek 1996–1997 – gen. bryg. Stanisław Koziej 1997–1999 – gen. bryg. Andrzej Ekiert 1999–2002 – gen. bryg. Wincenty Cybulski 2002–2004 – gen. bryg. Andrzej Ekiert 2008 – gen. bryg. Anatol Czaban 2009 – gen. bryg. Andrzej Przekwas 2010 – gen. dyw. Anatol Wojtan 2013 – gen. dyw. Leszek Soczewica 2015 – gen. bryg. Krzysztof Mitręga 2018 – płk Andrzej Różyński

Liczebność 1953–1955 – ok. 300 1955–1956 – ok. 85 1956–1957 – ok. 35 1958–1960 – ok. 30 1960–1963 – ok. 15 1963–1995 – ok. 10 1996 – nadal – 3

Przypisy

Bibliografia

Christian Birchmaier, Marceli Burdelski, Eugeniusz Jendraszczak: 50–lecie Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych w Korei, Warszawa 2003. „Przegląd Historyczno–Wojskowy”, nr 5/2011.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wojna koreańska Kategoria:Ludowe Wojsko Polskie Kategoria:Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Misje wojskowe Kategoria:Stosunki polsko-południowokoreańskie Kategoria:Stosunki polsko-północnokoreańskie