Tajemnica IZBYPierwotny tytuł, z wydania VHS, brzmiał Dzielna pani Brisby. (ang. The Secret of NIMH) – amerykański animowany film dark fantasy z 1982 roku w reżyserii Dona Blutha na podstawie powieści Mrs. Frisby and the Rats of NIMH Roberta C. Briena.

Otrzymał pozytywne recenzje; serwis Rotten Tomatoes przyznał mu wynik 96%.

Film opisuje przygody myszy pani Potulnej, wdowy po Jonatanie, który pomógł uciec szczurom z laboratorium Instytutu Zdrowia i Badań. Pani Brisby musi uratować swojego synka Tymoteusza, chorującego na zapalenie płuc. Pomóc mogą jej jedynie szczury.

Fabuła Niedawno owdowiała mysz o nazwisku Potulna mieszka z czwórką swych dzieci w betonowym pustaku z rondlem na farmie należącej do państwa Fitzgibbons. Jej drugi syn, Tymoteusz, zachorował na zapalenie płuc, i musi pozostać w domu przez co najmniej trzy tygodnie, aby uniknąć śmierci. Uniemożliwia to pani Potulnej wyprowadzkę na czas wiosennej orki. W drodze powrotnej ona i gapowata wronaW polskiej wersji językowej gawron. Jeremi muszą uciekać przed Smokiem, kotem Fitzgibbonsów. Potulnej udaje się uciec, lecz gubi lekarstwo dla Tymoteusza, przepisane przez mysz Profesora, przyjaciela jej zmarłego męża, Jonatana. Na szczęście Jeremi odzyskał lekarstwo, za co wdzięczna Potulna daje mu rady jak zachowywać w obecności potencjalnej narzeczonej.

Gdy następuje orka, Potulnej z trudem udaje się odciąć zasilanie traktorowi. Wie, że to chwilowo rozwiązanie i Fitzgibbons przybędzie jutro. Sąsiadka Potulnej, ryjówka Ciocia Jędza, sugeruje poradzić się u mądrego, ale cieszącego się złą sławą, puchacza. Wiedząc, że puchacz żywi się myszami, Potulna z pomocą Jeremiego niechętnie udaje się do niego. Puchacz traktuje Potulną lekceważąco, dopóki nie odkrywa kim był jej mąż. Wobec tego nakazuje się udać do szczurów żyjących w różanym krzewie w ogrodzie Fitzgibbonsów i poprosić ich lidera Nikodema o przeniesienie jej domu w pobliżu wielkiego głazu.

Potulna udaje się do szczurów, zaś Jeremi przez ten czas pilnuje dzieci Potulnej. Jest zdumiona, że szczury stosują elektryczność i są zaawansowane technicznie. Okazuje się, że Profesor zna się z szczurami i został przez nie wezwany ze względu na Jokera, politycznego rywala Nikodema, kwestionującego jego plan przeprowadzki do Doliny Cierni. Potulna staje przed obliczem Nikodema. Wyjaśnia on, iż dawniej były zwykłymi szczurami, dopóki nie zostały wyłapane przez ludzi i umieszczone w Instytucie Zdrowia i Badań, w skr. IZBA. Dwadzieścia szczurów i jedenaście myszy zostały poddane eksperymentom, po którym wzrosła im inteligencja po poziomu ludzkiego, a także spowolnił się proces starzenia. Podczas sekretnej ucieczki, z myszy przeżyli Jonatan i Profesor. Jonatan pomógł szczurzym kompanom wydostać z laboratorium i cztery lata później zginął podczas próby uśpienia Smoka. Potulna nic nie wiedziała o przeszłości Jonatana.

Szczury nie są jednak w stanie żyć tak, jak typowe szczury, i potrzebują ludzkiej technologii, aby przetrwać, którą mogą zdobyć jedynie poprzez kradzież, narażając się na ogromne ryzyko wykrycia. Aby uniknąć ponownego zejścia na łaskę ludzkości, szczury wspólnie postanowiły opuścić farmę i żyć niezależnie w Dolinie Cierni. Nikodem wręcza Potulnej magiczny amulet, który uaktywnia się, kiedy jego nosiciel wykazuje się odwagę i obiecuje przeniesienie jej domostwa w bezpieczniejszy rejon. Obawia się jednocześnie, że żądny władzy Joker może posiąść amulet. Z szacunku dla Jonathana, szczury zgadzają się pomóc Potulnej w przeprowadzce. Najpierw muszą podać Smokowi środek usypiający, aby można to zrobić bez przeszkód. Potulna zgłasza się na ochotnika.

Tej nocy wsypuje narkotyk do miski Smoka, ale syn Fitzgibbonsów ją łapie. Uwięziona w klatce dla ptaków, podsłuchuje rozmowę telefoniczną między Fitzgibbonsem a personelem IZBY i dowiaduje się, że instytut zamierza rankiem wytępić szczury. Brisby ucieka z klatki i biegnie, aby je ostrzec. Gdy zbliża się burza, szczury zaczynają przenosić dom Potulnej, wraz z dziećmi i Ciocią Ryjówką w środku, używając systemu lin i bloczków. Joker aranżuje wypadek, w którym ginie Nikodem. Potulna wkrótce przybywa z ostrzeżeniem, ale Joker atakuje ją i próbuje ukraść amulet. W jej obronie staje kapitan gwardii, Justus, i wdaje się z Justinem w walkę na miecze. Joker ginie z ręki swego umierającego sługi, Sullivana.

Dom Potulnych zaczyna zapadać się w błotnistą ziemię. Wszystko wydaje się stracone, dopóki wola Potulnej, by uratować rodzinę, nagle daje amuletowi mocy, której używa, by unieść dom i przenieść go w bezpieczne miejsce. Następnego dnia szczury, pod wodzą Justusa jako nowego przywódcy, wyruszają do Doliny Cierni, a Potulna żyje w spokoju z dziećmi ciesząc się, że Tymoteusz wraca do zdrowia. Tymczasem Jeremi spotyka równie niezdarną samicę i oboje się zakochują.

Obsada głosowa

Źródło:

Dystrybucja VHS Film został wydany w Polsce na kasecie VHS z polskim lektorem.

Dystrybucja: ITI Home Video Lektor: Janusz Szydłowski

Wersja polska Opracowanie: Telewizyjne Studia Dźwięku Reżyseria: Stanisław Pieniak Dialogi: Marzena Kamińska Tłumaczenie: Magdalena Lipska Realizacja dźwięku: Jerzy Rogowiec Montaż: Elżbieta Joel Kierownik produkcji: Ala Siejko Teksty piosenek: Andrzej Brzeski Opracowanie muzyczne: Eugeniusz Majchrzak W wersji polskiej udział biorą:

Lektor: Jacek Bończyk

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańskie adaptacje filmowe Kategoria:Amerykańskie animowane filmy z gatunku science fantasy Kategoria:Amerykańskie filmy animowane z 1982 roku Kategoria:Filmy w reżyserii Dona Blutha Kategoria:Filmy wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer Kategoria:Filmy wytwórni United Artists Kategoria:Amerykańskie filmy z antropomorficznymi postaciami Kategoria:Filmowe ścieżki dźwiękowe Jerry’ego Goldsmitha Kategoria:Filmy z gatunku dark fantasy Kategoria:Filmy fantastyczne z 1982 roku