Transmutacja pierwiastków ( ‘zamiana; przestawienie’ od 'za, poza, z tamtej strony’ i ‘zmiana’)Słownik Wyrazów Obcych. – przemiana jednych pierwiastków chemicznych w inne. Sam termin transmutacja ma szersze znaczenie i oznacza dowolną przemianę. W biologii, w początkowym okresie rozwoju ewolucjonizmu, terminem tym określano naturalną przemianę jednych gatunków w inne.
Alchemia W alchemii transmutacja oznaczała zmianę metali nieszlachetnych (najczęściej ołowiu lub rtęci) w złoto, co miał umożliwiać tzw. kamień filozoficzny. Uznawano zasadę „równoważnej wymiany”, co oznaczało, że zamieniając, należy poświęcić coś o równej wartości, natomiast z pomocą kamienia filozoficznego możliwe miało być ominięcie tej zasady.
Transmutacja dzieliła się na trzy części: zrozumienie materii, rozłożenie jej i stworzenie innej materii. Alchemiczne autorytety wymieniały zwykle 7 operacji, na wzór siedmiu planet (do których zaliczano Słońce i Księżyc, pomijając Ziemię). Kolejność ich była sporna. Michał Sędziwój wyliczał 12 etapów Wielkiego Dzieła przypis 51; Rafał Prinke i Leszek Weres Mandala życia, Poznań 1982 tom 2 str. 23., zapewne w nawiązaniu do 12 znaków Zodiaku. Czynności te zwano po łacinie: calcinatio (prażenie, przemiana materii wyjściowej w ciało kruche lub sproszkowane) solutio (rozwiązanie, rozpuszczanie jej) separatio (oddzielenie, wyodrębnianie „składników podstawowych” danej substancji, jak np. cztery żywioły) coniunctio (ponowne złączenie wyodrębnionych składników w „harmonijny” sposób) putrefactio (dosł. zgnicie, rozkład, „stadium podnoszenia się, oczyszczania i uszlachetniania substancji pod wpływem ciepła”) coagulatio (zestalenie płynu powstałego z połączenia „ducha” z materia prima, „pierwszą materią”) cibatio (karmienie otrzymanej „białej tynktury”) sublimatio (przejście ze stanu stałego w lotny i z powrotem, oczyszczenie „białej tynktury”) fermentatio (uzyskiwanie „fermentu złota”) exaltatio (podniesienie, połączenie „fermentu” z „duchem”, uzyskanie „czerwonej tynktury”, czyli kamienia filozoficznego) augmentatio (powiększenie lub multiplicatio «pomnożenie» „wydajności transmutacyjnej” otrzymanego „kamienia” proiectio (wrzucenie kamienia filozoficznego do roztopionego metalu w celu przemienienia go w złoto).
Naczynie w którym dokonywano „przemiany” nosiło nazwę jajo filozoficzne.
Fizyka W fizyce jądrowej przemiana jednych pierwiastków w inne, w tym metali nieszlachetnych w złoto, jest obecnie możliwa za pomocą reakcji jądrowych, np. poprzez bombardowanie w akceleratorze tarczy (ang. target) wykonanej z amalgamatu rtęci neutronami (n), deuterem (D) lub protonami (p):
W ten sposób w 1980 roku Glenn Seaborg dokonał transmutacji bizmutu w złoto za pomocą przemian jądrowych.
W reaktorze atomowym można wytworzyć złoto, bombardując rtęć spowolnionymi neutronami. Powstały z Hg-196 nietrwały izotop rtęci Hg-197 zmienia się przez wychwyt elektronu w trwały izotop złota Au-197:
Zespół Arthura Dempstera w Argonne National Laboratory wytworzył złoto w takiej reakcji w 1947Klaus Hoffmann Sztuczne złoto, Złota Seria Literatury Popularnonaukowej Warszawa 1985 s.224 – 228..
Wytwarzanie złota w przemianach jądrowych jest nieopłacalne i pozostaje jedynie ciekawostką.
Przypisy
Kategoria:Alchemia Kategoria:Psychologia analityczna C.G. Junga