Osieczna – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, przy drodze wojewódzkiej nr 432 Leszno – Śrem, nad Jeziorem Łoniewskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Osieczna.
Prywatne miasto szlacheckie, własność kasztelana międzyrzeckiego Andrzeja Górki, około 1580 roku leżało w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga NarodówAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251..
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.
Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 2188 mieszkańców.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i jest notowana od XIV wieku. Po raz pierwszy w 1393 jako Oszeczno, Oseczno, 1399 Osseczne, 1400 Osszeczna, 1404 Osszyeczno, 1406 Oszeczna, 1412 Osseczna, 1418 Osseczno, 1420 Oscheczsna, 1428 Ossyeczno, Oscheczno, 1432 Opyeczna, 1436 Oseczna, 1437 Ossyeczna, 1465 Osszyeczna, 1467 Ossiczna, 1498 Oschyeczna, Oszyeczna, 1512 Olesznycza.
Od nazwy miejscowej miasta Osieczna, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Osieckich, które w średniowieczu przyjęli dawni właściciele miejscowości z wielkopolskiego rodu Borkowiców herbu Napiwon.
Miejscowość w języku niemieckim nosiła nazwę Storchnest.
Historia thumb|Osieczna na historycznej mapie Wielkopolski sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego thumb|Zamek Tereny, na których powstała miejscowość były jednak zasiedlone wcześniej niż odnotowały to archiwalne zapisy historyczne. Nad Jeziorem Łoniewskim odkryto ślady dawnego osadnictwa oraz grodzisko z IX wieku. Zanim w dokumentach odnotowano istnienie miasta, znacznie wcześniej, bo już w 1362, jako pierwsze odnotowane zostało Łącko, które stało się później przedmieściem Osiecznej. Wielokrotnie odnotowują je później dokumenty historyczne.
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo należała do polskiej szlachty z rodu Borkowiców, którzy od nazwy miasta przyjęli odmiejscowe nazwisko Osieckich, a później Górków herbu Łodzia. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1464 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1397 była siedzibą własnej parafii.
Miasto średniowieczne Pierwsza historyczna wzmianka o mieście pochodzi z zapisów sądowych w 1393. Wojciech Kąkol mieszczanin z Osieczna toczył wówczas spór sądowy z Tomisławą Czewlejową z Wyskoci, która ręczyła Wojciechowi na kwotę 3 grzywien za nieznanego bliżej Mikołaja. Świadkami tej umowy byli mieszczanie z Osieczna Jakub Biegun oraz Bartłomiej rzeźnik. Właścicielem miasta wraz z okolicznymi dobrami był wówczas kasztelan santocki Wojsław Borek z Gryżyny herbu Napiwon(zmarły w 1373). Według zachowanej wzmianki z 1635 to on nadał miejscowości prawa miejskie (lokacja około 1370) oraz herb Napiwon przedstawiający na złotym polu czerwoną głowę rogatego jelenia skierowaną ku przodowi. Herb ten w różnych odmianach był rodowym herbem Borkowiców, został też herbem miasta Sieraków, którego lokatorem był inny Borkowic Maciej. Wojsławowi Borkowicowi przypisuje się również budowę pierwszego zamku nad brzegiem Jeziora Łoniewskiego.
W 1399 odnotowany został burmistrz miasta Paweł Długi (łac. „Longus”), Jan Orszula (identyfikowany z wójtem w Śremie w 1400), a także Mika i Paweł Krótki, rajcy miasta Osieczna. Ogłosili oni treść wyroku sądu polubownego w sprawie jaka odbyła się pomiędzy opatem lubińskim a kmieciem zwanym Barto. W 1420 (wg zachowanej wzmianki z 1784) ponownie odnotowany został Paweł zwany Długi Paszek burmistrz Osieczna.
Kolejnym właścicielem miasta był syn Wojsława, Andrzej Borek-Gryżyński (w latach 1404–1418). Jednym z kolejnych właścicieli był jego syn, Maciej Borek (1418–1452). Maciej rozbudował zamek, ufundował również szpital – przytułek dla ubogich i starców z drewnianym kościołem (zapewne szpital i kościół św. Ducha). W 1436 został on starostą wschowskim, a w 1442 kasztelanem nakielskim, ale główną jego siedzibą pozostał zamek w Osiecznej. W średniowieczu miasto było otoczone wałem.
Po Macieju Osieczna przeszła w posiadanie jego syna, Mikołaja Borka (w latach 1453–1496). W 1458 miasto wystawiło 10 żołnierzy na wyprawę na Malbork w czasie wojny trzynastoletniej z zakonem krzyżackim. W 1530 jeden z Górków sprowadził do miasta Niemców przenosząc lokację na prawo niemieckie.
W 1498 miasto i zamek przejął syn Mikołaja, Andrzej Borek Osiecki. Po sporach majątkowych miasto i okoliczne dobra stały się własnością Andrzeja Osieckiego i jego sióstr Barbary i Małgorzaty. W 1580 miejscowość odnotowana została w historycznych dokumentach podatkowych. Płaciła wówczas wraz ze wsią Jeziorko 76 złotych polskich i 10 groszy szosu. Wymienione zostało również przedmieście Raduchów z 3 zagrodami, 40 owcami 4 młynami oraz 3 wiatrakami.
W latach 1393–1510 dokumenty podatkowe notują w mieście przedstawicieli różnych rzemiosł: rzeźników, cieślów, szewców, bednarzy, kuśnierzy, tkaczy, malarzy, krawców oraz kołodziejów. W 1510 odnotowano istnienie w mieście postrzygalni sukna .
W XVI wieku istniały w Osiecznej cechy rzemieślnicze. W 1529 kasztelan poznański i starosta generalny Wielkopolski Łukasz Górka zatwierdził dla miasta wilkierz cechu krawców, któremu w 1597 dziedzic Andrzej Czarnkowski nadał przywileje. W 1583 Stanisław z Górki nadał przywileje cechowi garncarzy. W 1635 odnotowano istnienie różnych innych cechów w tym cech sukienników oraz bractwo strzeleckie .
Od sióstr Andrzeja Borka Osieckiego część dóbr osieckich odkupił Łukasz II Górka; część dóbr i miasta została darowana jego synowi, Andrzejowi. W rękach Górków Osieczna pozostawała do 1592. Potomkowie Łukasza, Andrzej i Stanisław wspierali reformację. Pod rządami ostatniego z Górków miasto i zamek podupadły. Po bezpotomnej śmierci Stanisława Górki właścicielem Osiecznej został jego siostrzeniec, wojewoda kaliski Andrzej Czarnkowski, który przeprowadził remont i rozbudowę zamku, wnosząc także zasługi dla rozwoju miasta.
Kolejnymi właścicielami miasta byli Przyjemscy (1601–1653), Opalińscy (1653–1690), Mycielscy (1690–1744), a później Skoroszewscy (1750–1797). W 1619 po raz kolejny odnotowano istnienie szkoły, która znajdowała się pod opieką oraz patronatem rady miejskiej.
W 1635 miasto powiększyło się o tzw. Nowe Miasto, w którym osiedlili się protestanci ze Śląska i krajów niemieckich. Właściciele miasta zapewnili osadnikom wolność wyznania i pozwolili zbudować im zbór oraz szkołę. Pierwszy kościół protestancki powstał w 1645.
Prywatne miasto szlacheckie, własność kasztelana międzyrzeckiego Andrzeja Górki, około 1580 roku leżało w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga NarodówAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251..
Przywileje królewskie W 1518 król polski Zygmunt I Stary zezwolił, aby w Osiecznej mieście dziedzicznym Andrzeja Górki, syna Łukasza kasztelana poznańskiego, pobierano 2 grosze cła od każdego wozu w celu naprawy publicznych dróg. W 1530 król Zygmunt I Stary na prośbę właściciela miasta, starosty generalnego Wielkopolski Łukasza Górki ustanowił jarmark w Osiecznej na poniedziałek po święcie św. Wawrzyńca czyli po 10 sierpnia.
W 1635 król polski Władysław IV Waza na prośbę dziedzica miasta Adama Olbrachta Przyjemskiego potwierdził przywileje miasta Osieczna.
Szkoła Już w XV wieku w okresie przynależności miasta do Korony Królestwa Polskiego po raz pierwszy wymieniona została szkoła w Osiecznej. Dokumenty historyczne odnotowały w 1404 rektora miejscowej szkoły Jana. W 1619 szkoła miejska w Osiecznej znajdowała się pod opieką i patronatem rady miejskiej.
W historycznych zapisach pochodzących ze średniowiecza znajdują się informacje o studentach Uniwersytet Jagiellońskiego w Krakowie pochodzących z Osiecznej. W latach 1420–1548 odnotowano następujących studentów z Osiecznej: w 1420 Andrzeja syna Przybysława, 1442 Stanisława syna Pawła, 1449 Michała syna Jana, 1451 Tomasza syna Pawła, 1456 Bartłomieja syna Jakuba, 1461 Piotra Borka z Osieczna syna Macieja Borka kasztelana nakielskiego, 1461 Szymona syna Jana z Osiecznej, 1470 Jana syna Pawła z Osiecznej, 1475 Jakuba syna Andrzeja, 1506 Marcina syna Mikołaja, 1510 Jana syna Marcina, 1548 Macieja syna Macieja.
Szpital św. Ducha Już w XV wieku w mieście funkcjonował szpital. W 1435 Mikołaj i Ramsz bracia niedzielni ze Śmigla zapisali na tym mieście czynsz roczny w wysokości 3 grzywien Maciejowi prepozytowi św. Ducha pod miastem Osieczna. W 1436 Maciej Borek Osiecki ufundował szpital św. Ducha w Osiecznej. W 1444 Maciej Borek z Osiecznej zapisał szpitalowi miejskiemu, ufundowanemu i erygowanemu dla ubogich, czynsz w wysokości 10 grzywien na wsi Wojnowice koło Krzywinia. W 1452 Maciej Borek pozwany został o to, że po śmierci Henryka Kleszczewskiego nie zapłacił czynszu w wysokości 5 grzywien zapisanego przez wspomnianego Henryka szpitalowi w Osiecznej, ani nie spłacił legatu zmarłej Jadwigi wdowy po Henryku na rzecz tegoż szpitala. W 1460 Jan prepozyt św. Ducha pod miastem Osieczna był w sporze z Jakubem wikariuszem w Osiecznej. W 1463 Jan toczył spór z Maciejem Borkiem z Osiecznej o czynsz dla szpitala, zachowały się dwa dokumenty dotyczące tego czynszu: dokument wystawiony przez Jakuba z Grądów oficjała poznańskiego w latach 1435–1437, mówiący o 7 grzywnach czynszu oraz dokument wystawiony przez starostę generalnego wielkopolskiego Andrzej z Żelechowa (1434–1436), mówiący o 4 grzywnach czynszu.
Gospodarka i podatki Miejscowość odnotowały także historyczne rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1501 czynsz roczny nazwany szosem z ratusza w Osiecznej wynosił 16 złotych węgierskich rocznie. W 1507 miasto płaciło 6 grzywien szosu. W 1511 władze miasta zeznały, że Osieczna jest częściowo opustoszała i podatki miejskie (łac. „exactiones civiles”) czyli szos nie są z tego powodu zbierane w całości. W 1563 miasto zapłaciło 12 grzywien podwójnego szosu oraz pobór od 70 rzemieślników, 13 komorników, 4 hultajów, 4 handlarzy wędrownych (łac. „revenditores”), 6 kotłów gorzałki i 6 młynów wodnych zwanych korzecznikami. W 1580 z przedmieścia płacono pobór od 3 zagrodników, 40 owiec, 3 wiatraków dorocznych oraz jednego młyna korzecznego o 4 kołach wodnych. W 1583 Osieczna zapłaciła 19 złotych i 6 groszy podwójnego szosu oraz od 59 rzemieślników, dwóch prasołów czyli handlarzy solą (łac. „revenditores salis”), 3 komorników, handlarza biednego (łac. „propola pauper”), 4 kotłów gorzałki (łac. „ollae vini cremati”), 8 łanów miejskich, 8 łanów i jednej kwarty roli w Łącku oraz 5 i 3/4 łanów w Jeziorku. Razem kwota wyniosła 76 zł 10 gr.
Zabory Polski Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miasto przeszło pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazło się w zaborze pruskim. W 1793 w Osiecznej znajdowało się 149 budynków w tym 10 młynów oraz wiatraków. W miejscowym klasztorze mieszkało 15 zakonników. Mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem i rzemiosłem. W miejscowości pracowało także 14 szewców, po 9 młynarzy i piwowarów, 8 rzeźników, po 6 krawców, gorzelników, winiarzy i szynkarzy, 5 piekarzy, po 4 stolarzy i kowali, po 2 bednarzy i golarzy, jeden cieśla, kołodziej, kuśnierz, kominiarz, powroźnik, olejnik, muzyk, rybak i oberżysta.