thumb|Buspas w Nowym Jorku thumb|Buspas w Wiesbaden thumb|Buspas w Kurytybie
Buspas – pas ruchu dla autobusów wytyczony w celu usprawnienia transportu miejskiego, który spowalniają zatory drogowe. Zgodnie z ustawą o elektromobilności, od 22 lutego 2018 roku z buspasów mogą korzystać samochody elektryczne; czasem korzystanie z buspasów przysługuje także w ramach carpoolingu (w niektórych polskich miastach kierowcom przewożącym co najmniej dwóch pasażerów) oraz osobom prowadzącym taksówki, motocykle (z broszury brytyjskiego Ministerstwa Transportu). i rowery, jednak w tym ostatnim przypadku takie rozwiązanie wywołuje liczne kontrowersje, gdyż ogranicza przepustowość buspasów, przez co nie służy ich pierwotnej funkcji (rower – z uwagi na niewielką szybkość – spowalnia jazdę autobusu). Buspasy są ważnym elementem szybkiej komunikacji autobusowej, będącej odpowiedzią na wyzwania stawiane publicznemu transportowi zbiorowemu, jak zakorkowane ulice (czy nawet zapaść komunikacyjna), przeciążone systemy komunikacji miejskiej i podmiejskiej czy zanieczyszczenie środowiskaMercedes-Benz Polska – Bus Rapid Transit (BRT) – Co to jest BRT?.
Funkcja Buspasy dają pierwszeństwo autobusom w celu skrócenia czasu podróży w godzinach szczytu. Długość buspasów nie jest istotna – wystarczy, jeśli służą jako ominięcie punktu będącego zwykle źródłem zatoru, na przykład skrzyżowania. Niektóre miasta posiadają rozbudowane ich odcinki, często w ramach sieci szybkiej komunikacji autobusowej.
Buspasy tworzy się na drogach, które często są zatłoczone lub należą do ruchliwych tras autobusowych. Całe drogi można przekształcić na buspasy (np. Oxford Street w Londynie czy Fulton Street w Nowym Jorku), dopuszczając jedynie ruch autobusów, taksówek i samochodów dostawczych bądź włączyć do nich buspas w przeciwnym kierunkuThe Highway Code.. Niektóre buspasy są czynne w pewnych godzinach w ciągu dnia, zazwyczaj w czasie szczytu, normalnie zaś są do dyspozycji dla wszystkich pojazdów. Zdarza się, że buspas działa tylko w jednym kierunku, w którym zwykle odnotowuje się zwiększony ruch.
Buspasy mogą mieć oddzielną sygnalizację świetlną, dzięki której autobusy mają pierwszeństwo na skrzyżowaniach.
Historia Według (American Public Transportation Association). i Narodowej Bazy Transportowej (National Transit Database) (strona National Transit Database). pierwszy na świecie buspas powstał w Chicago w 1939.
W Europie pierwsze buspasy zostały wprowadzone w niemieckim Hamburgu w 1962. Wkrótce jego śladem podążyły kolejne niemieckie miasta, a w 1971 oficjalnie usankcjonowano buspasy w . Specjaliści z innych krajów, m.in. Japonii, zastosowali podobne rozwiązania na przykładzie Niemiec. W styczniu 1964 buspas pojawił się na paryskiej , a pas w przeciwnym kierunku wprowadzono na pont de l’Alma w czerwcu 1966Les zones bleues et les couloirs pour autobus (ze strony AMTUIR).. Pierwszy londyński buspas otworzono w lutym 1968 na moście Vauxhall Bridge. Do 1972 uruchomiono 149 km buspasów w 100 miastach państw OECD, ale sieć znacznie się rozrosła w kolejnych dekadachAssessing travel time impacts of measures to enhance bus operations – Jepson, D.; Ferreira, L., Road & Transport Research.. Pierwsza droga autobusowa w Stanach Zjednoczonych, El Monte Busway, powstała na odcinku między El Monte i Downtown w Los Angeles w 1974 (Komisja Transportu Miejskiego San Francisco)..
Buspasy w Polsce mały|Znak pionowy D-12: „pas ruchu dla autobusów”. Oznacza pas ruchu tylko dla autobusów lub trolejbusów oraz innych pojazdów wykonujących odpłatny przewóz osób na regularnych liniach mały|Wydajność buspasa w porównaniu do pasów transportu indywidualnego Znaki informacyjne służące wydzielaniu pasu ruchów dla autobusów opublikowano już w czasach PRL, w Rozporządzeniu Ministra Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 9 sierpnia 1983 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych.Rozporządzenie Ministra Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 9 sierpnia 1983 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych. W 1985 roku w Rozporządzeniu Ministra Administracji i Gospodarki Przestrzennej z dnia 21 lutego 1985 r. w sprawie dodatkowych znaków i sygnałów dla kierujących tramwajami i trolejbusami ujęto nowe sygnalizatory dla kierujących trolejbusami oraz innymi pojazdami komunikacji publicznej poruszających się przeznaczonymi dla nich pasami ruchuRozporządzenie Ministra Administracji i Gospodarki Przestrzennej z dnia 21 lutego 1985 r. w sprawie dodatkowych znaków i sygnałów dla kierujących tramwajami i trolejbusami .
Buspasy są pojęciem stosowanym oficjalnie w polskiej statystyce publicznejBuspasy w: . Od 2013 dane o długości buspasów w polskich gminach są gromadzone w Banku Danych Lokalnych. Według danych za 2018, buspasy funkcjonowały w 35 polskich miastach.
W Warszawie pierwsze, krótkie odcinki buspasów uruchomiono w 1993 (niekiedy uznaje się, że w pierwsze buspasy w Polsce wytyczono w Krakowie w 2004). Łącznie w stolicy jest ponad 68,5 km wydzielonych pasów dla komunikacji miejskiej; najdłuższa trasa buspasu ma 7775 m, zaś najkrótsza 95 m (stan na grudzień 2024). Najnowszy buspas otwarto w grudniu 2024.
Wyzwania Wprowadzenie buspasów wiąże się z zajmowaniem istniejących pasów ruchu oraz ze zmniejszeniem wąsko rozumianej przepustowości dróg. Jest to jednak przepustowość liczona w liczbie pojazdów, a nie liczbie osób. Jest to skuteczne m.in., jeśli lokalne władze chcą połączyć elementy transportu publicznego z redukcją przestrzeni dla kierowców samochodów osobowychGet moving: Bus access, safety mean no end to rush-hour hassle – The New Zealand Herald.. Przykładowo po wprowadzeniu buspasa na Trasie Siekierkowskiej w Warszawie, mimo że liczba przejeżdżających pojazdów spadła o 16,6%, to liczba przejeżdżających pasażerów wzrosła o 68%. Jednocześnie opóźnienia autobusów zmniejszyły się o 3–11 min. W Gdyni wprowadzenie buspasów skróciło czas przejazdu komunikacji zbiorowej do 21,7%.
Buspasy mogą okazać się nieskuteczne, jeżeli nie jest egzekwowany zakaz parkowania na nich (np. na obszarach handlowych). W takich przypadkach autobusy muszą włączyć się do normalnego ruchu, co może doprowadzić do ich zatrzymania i dodatkowych opóźnień względem rozkładu jazdy. Przeznaczenie buspasa do prawoskrętów również ogranicza jego przepustowość.
Często poruszają się po nich nieuprawnione samochody, powodując mniejszą przepustowość ulic1779 oszuści na buspasach – The New Zealand Herald, Tuesday 3 October 2006..
Sieci buspasów w wybranych miastach Miasto Państwo Mieszkańców (mln) Autobusy Liczba mieszkańców na autobus Buspasy (km) Liczba autobusów na 1 km buspasów Helsinki Finlandia HKL SUY D: 10/2009: Joukkoliikenteen luotettavuuden kehittämisohjelma. Sydney Australia +Bus lanes (ze strony Roads and Traffic Authority. Santiago Chile Wolny Pas – The Economist, Thursday 7 February 2008. Londyn Wielka Brytania (z raporty brytyjskiej Komisji ds. Zintegrowanego Transportu. Singapur Singapur Putting the Commuter at the Centre (z mowy singapurskiego Ministra Transportu, 18 stycznia 2008. Seul Korea Południowa . Madryt Hiszpania . Bogota Kolumbia (oficjalna strona TransMilenio z Bogoty). São Paulo Brazylia (strona lokalnego rządu São Paulo). (strona lokalnego rządu São Paulo). Hongkong Chiny Hong Kong The facts (ze strony Ministerstwa Transportu Hongkongu). (ze strony Ministerstwa Transportu Hongkongu).
Na najbardziej ruchliwym buspasie w Stanach Zjednoczonych (Lincoln Tunnel w Nowym Jorku) w szczycie przejeżdża 700 autobusów na godzinę (średnio więc jeden autobus co 5 sekund)ARC: Trans-Hudson Passenger Rail Tunnel; About<..
Autostrady Państwo Autostrada Buspasy (km) Odcinek Korea Południowa Gyeongbu Expressway 137,4 Hannam IC (Seul) – Sintanjin IC (Daejeon)
Przypisy
Kategoria:Komunikacja miejska Kategoria:Polityka ekologiczna Kategoria:Zrównoważony rozwój