thumb|Z Arturem Nowakiem, IX Festiwal Góry Literatury, 2023 thumb|Artur Nowak, Stanisław Obirek, Urszula Glensk, 2026 Stanisław Obirek (ur. 21 sierpnia 1956 w Tomaszowie Lubelskim) – polski teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita.
Interesuje się miejscem religii we współczesnej kulturze, dialogiem międzyreligijnym, konsekwencjami Holocaustu i możliwościami przezwyciężenia konfliktów religijnych, cywilizacyjnych i kulturowych.
Życiorys Pochodzi z Narola. Po maturze w 1975 został studentem teatrologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, rok później, w 1976, pod wpływem jezuity Stanisława Musiała i Andrzeja Jamróza wstąpił do zakonu jezuitówStanisław Obirek w rozmowie z Arturem Nowakiem, Wąska ścieżka. Dlaczego odszedłem z Kościoła. Warszawa 2020, s. 40–41.. Nowicjat odbywał w Starej Wsi. Wyświęcony na księdza w Neapolu w 1983, profesję zakonną złożył w 1991.
W latach 1978–1980 studiował filozofię na Wydziale Filozoficznym Księży Jezuitów w Krakowie, następnie do 1983 teologię na Papieskim Wydziale Teologicznym w Neapolu, potem zaś, w latach 1983–1985 teologię na Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie oraz w latach 1985–1989 polonistykę na UJ.
W 1994 uzyskał stopień doktora teologii na PAT. Od 1998 jest doktorem habilitowanym nauk humanistycznych w zakresie historii nowożytnej. 19 września 2011 otrzymał nominację profesorską. Od 2013 jest wykładowcą Uniwersytetu Warszawskiego w Ośrodku Studiów Amerykańskich. Jest stałym współpracownikiem portalu Studio Opinii od chwili jego powstania w 2008. Dla Fundacji Edukacja Przyszłości przygotował w 2017 cykl 15 odcinków programu edukacyjnego „Teologia dla młodzieży” poświęconych religii dostępnych na YouTube, w 2018 cykl 5 odcinków na temat jezuitów i 4 odcinków na temat Judasza, oraz 5 odcinków o herezji i heretykach. W tym samym cyklu również w 2018 opracował serię 6 pogadanek na temat Radość tworzenia mitów, w których zaproponował nowe podejście do mitu stworzenia.
W latach 1994–1998 rektor Kolegium Księży Jezuitów w Krakowie. Wykładowca jezuickiego uniwersytetu w Worcesterze (historia Europy Środkowej i Wschodniej w 1999) oraz od 2006 profesor na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego. Od 1998 kierownik Katedry Historii i Filozofii Kultury oraz dyrektor Centrum Kultury i Dialogu przy Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum”.
Jest zaangażowany w dialog z innymi religiami (m.in. z judaizmem) i z niewierzącymi, m.in. jako twórca Centrum Kultury i Dialogu przy Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum”. Jest rzecznikiem dialogu między religiami Wschodu i Zachodu (jako źródło inspiracji wymienia zwłaszcza Anthony’ego de Mello).
W swych publikacjach i wypowiedziach krytykuje Kościół rzymskokatolicki. Kilkakrotnie z racji takich wypowiedzi był dyscyplinowany przez przełożonych zakonnych. Od 1994 był redaktorem naczelnym kwartalnika „Życie Duchowe”. Na łamach pisma zainicjował dialog na temat wiary i duchowości ze środowiskiem agnostyckim. W 2002, po wywiadzie dla „Przekroju”, w którym mówił o bałwochwalczym stosunku wiernych do Jana Pawła II, jego zwierzchnik wydał polecenie przedstawiania do kontroli dalszych publikacji. Obirek przestał wtedy także pełnić funkcję prorektora Ignatianum. Nadal prowadził wykłady z antropologii kulturowej. W październiku 2003, jako jedyny duchowny, podpisał list otwarty do europejskiej opinii publicznej. W 2005 za krytykę pontyfikatu papieża Jana Pawła II w wywiadzie dla „Le Soir” (wkrótce po jego śmierci) został ukarany przez prowincjała zakonu Krzysztofa Dyrka rocznym zakazem kontaktów z mediami i prowadzenia wykładów w Ignatianum. W konsekwencji tej decyzji opuścił zakon i stan duchowny.
Odejście z kapłaństwa Jesienią 2005 ogłosił, że występuje z zakonu i rezygnuje z kapłaństwa. Przyczyny tej decyzji wyjaśnił w książce Przed Bogiem, wywiadzie, który z Obirkiem przeprowadzili i Jarosław Makowski. Do tematu wrócił w książce Polak katolik? w której zdiagnozował również polski katolicyzm w kontekście swojej decyzji wstąpienia do zakonu w 1976 i wystąpienia z niego w roku 2005. W 2020 przyznał, że dodatkowym czynnikiem wpływającym na jego decyzję było molestowanie seksualne, jakiego dopuścili się na nim dwaj kapłani, w tym ks. Stanisław Skorodecki, w czasie jego dzieciństwa.
Życie prywatne Mąż Shoshany RonenStanisław Obirek, Stanisław Obirek: Watykan i Rzym, „Studio opinii” z dnia 2017-03-30; pierwsze zdanie..
Publikacje Obirek Stanisław. Wizja Kościoła i państwa w kazaniach ks. Piotra Skargi SJ. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1994. . Obirek Stanisław. Wizja państwa w nauczaniu jezuitów polskich w latach 1564–1668. Kraków: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, 1995. . Obirek Stanisław. Michał Jurkowski SJ, autor „Historyj świeżych i niezwyczajnych”. Kraków: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, 1996. . Obirek Stanisław. Działalność kulturalna jezuitów w Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1564-1668). Próba syntezy. Kraków: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, 1996. . Obirek Stanisław. Jezuici w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1564–1668. Działalność religijna, społeczno-kulturalna i polityczna. Kraków: WFTJ, 1996. . Obirek Stanisław. Jezuici na dworach Batorego i Wazów 1580-1668. Wpływ kapelanów dworskich i wychowawców książąt na postawy panujących i politykę państwa. Kraków: Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego, 1996. . Obirek Stanisław. Ludzkie oblicze nowej świętej. Siostra Faustyna Kowalska: (1905-1938). Kraków: Wydawnictwo WAM, 2000. . Obirek Stanisław. Apostoł odrzuconych. Błogosławiony ojciec Jan Beyzym SJ 1850-1912. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2002. . Obirek Stanisław. Nad Dziesięcioma Przykazaniami. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. . Obirek Stanisław. Przed Bogiem. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2005. . Obirek Stanisław. Religia – schronienie czy więzienie?. Łomża: Oficyna Wydawnicza Stopka, 2006. . Obirek Stanisław. Obrzeża katolicyzmu. Poznań: Wydawnictwo „Forum Naukowe” Passat – Paweł Pietrzyk, 2008. . Obirek Stanisław. Catholicism as a cultural phenomenon in the time of globalization: a Polish perspective. Łódź: Łódź University Press, 2009. . Obirek Stanisław. Uskrzydlony umysł. Antropologia słowa Waltera Onga. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2010. . Dorosz Krzysztof, Obirek Stanisław. Między wiarą a kościołem. Listy o szukaniu drogi. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca, 2010. . Obirek Stanisław. Umysł wyzwolony. W poszukiwaniu dojrzałego katolicyzmu. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2011. . Obirek Stanisław i Zygmunt Bauman. O Bogu i człowieku. Rozmowy. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013. . Obirek Stanisław i Zygmunt Bauman. Conversazioni sul Dio e sull’uomo. Bari: [Laterza], przekł. R. Polce, 2014. . Obirek Stanisław i Zygmunt Bauman.O Bogu i čovjeku: Razgovori, przekł. (na chorwacki) Mladen Martić, Naklada Ljevak, Zagrzeb 2014. . Obirek Stanisław i Zygmunt Bauman. Of God and Man, Cambridge: [Polity], 2015. 9780745695686 [Hardcover], 9780745695693 [Paperback]. Obirek Stanisław i Zygmunt Bauman. On the World and Ourselves, Cambridge: [Polity], 2015. 9780745687117 [Hardcover], 9780745687124 [Paperback]. (wyd. pol. O świecie i sobie samych. Warszawa: Wydawnictwo Arbitror 2020 ). Obirek Stanisław. Polak katolik?, Wydawnictwo CiS, Warszawa 2015, . Obirek Stanisław. Nones – A New Religious Category, a New Form of American Pragmatism?, w: Dyskursy o kulturze. Discourses on Culture 5(2016), s. 145–153. (można pobrać on line: http://dyskursy.san.edu.pl/index.php?id=120) Obirek Stanisław i Zygmunt Bauman. O Bogu i čoveku: Razgovori, przekł. (na serbski) Ivana Dokić Sauderson, Mediterran Publishing, Novi Sad 2016. [Paperback]. Obirek Stanisław. The Many Faces of John Paul II, w: Religion, Politics, and Values in Poland. Continuity and Change Since 1989, ed. Sabrina Ramet, Irena Borowik, Palgrave Macmillan, New York 2017, s. 41–59. Obirek Stanisław. Julian Klaczko: Religious or Cultural Conversion?, w: The Trilingual Literature of Polish Jews from Different Perspectives. In Memory of I.L. Peretz, wyd. Alina Molisak, Shoshana Ronen, Cambridge Scholars Publishing, Cambridge 2017, 147-156. Obirek Stanisław. The Historiography on Early Modern Jesuits in Poland, w: Jesuit Historiography Online: http://referenceworks.brillonline.com/entries/jesuit-historiography-online/the-historiography-on-early-modern-jesuits-in-poland-SIM_192569 (dostęp 12 XI 2017). Obirek Stanisław. Od ekskluzji do pluralizmu teologicznego – zmiana paradygmatu w teologii katolickiej, w: Między ekskluzją a inkluzją w edukacji religijnej, red. Monika Humeniuk, Iwona Paszenda, Instytut Pedagogiki UWr, Wrocław 2017, 37-54. Obirek Stanisław. Evolution and Theology, or Theology of Evolution in the USA, w: „Studia Religiologica”, Tom 50 (2017), Numer 3, s. 279–290. (dostępne online: http://www.ejournals.eu/Studia-Religiologica/Numer-50-3-2017/art/10791/) Obirek Stanisław. Contemporary Liberal Catholicism in the USA, w: „Nurt SVD” 1(2018), t. 143, s. 285–296. (dostępne online: http://nurtsvd.pl/index.php/numery-archiwalne-menu/32-nr1-2018) Obirek Stanisław. Why the Polish Pope Became the Highest (not only Moral) Authority for So Many Poles, w: „Rivista di storia del cristianesimo” 15 (1/2018), s. 147–154. Obirek Stanisław. Thomas Merton prekursor postsekularyzmu, w: „Świat i Słowo” 2 (31/2018), s. 39–58. Obirek Stanisław. Każdy z nas potrzebuje czasu, czyli rzecz nie tylko o Janie Tomaszu Grossie, w: „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, 14 (2018), s. 512–520. Obirek Stanisław. La liberta della coscienza e il diritto di professare la propria fede, w: Opzione diritti. Conquiste, omissioni, negazioni, red. Samuele Sangalli, LUISS University Press, Roma 2018, s. 99–117. Obirek Stanisław. The Experience of Faith in a Postsecular Context, w: The Experience of Faith in Slavic Cultures and Literatures in the Context of Postsecular Thought, red. Sosnowska Danuta, Drzewiecka Ewelina, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2019, s. 50–64. Obirek Stanisław. Urojenia religijne, w: Filozofia religii. Kontrowersje, red. Jacek Hołówka, Bogdan Dziobkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2019, s. 151–171. Obirek Stanisław. Polska wieś wobec katolicyzmu 1918-2018 – refleksja antropologiczna, w: Ciągłość i zmiana. Sto lat rozwoju polskiej wsi, red. Maria Halamska, Monika Stanny, Jerzy Wilkin, IRWIR, Warszawa 2019, s. 549–576. Obirek Stanisław. Dar skrzydeł albo o tęsknocie Stanisława Vincenza za zatopioną Atlantydą, w: Zatrudnienie: literat. Materiały, studia i szkice o Stanisławie Vincencie, red. Jan A. Choroszy, Wrocław: Agencja Wydawnicza a linea 2015 (faktyczna publikacja 2019), s. 193–202. Obirek Stanisław. Katolickie sumienie a wyzwania postsekularyzmu, w: Forum Pedagogiczne, 1-2 (2019). Obirek Stanisław. The Challenge of Postsecularism, w: Journal of Nationalism, Memory & Language Politics Volume 13 Issue 2, s. 1–12. Obirek Stanisław. Zadziwiające milczenie polskiego Kościoła katolickiego o Holokauście, w: „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, 15 (2019), s. 112–135. Stanisław Obirek i Arno Tausch, Global Catholicism, Tolerance and the Open Society. An Empirical Study of the Value Systems of Roman Catholics, Springer International Publishing 2020, Hardcover . Stanisław Obirek. Postsekularny niepokój, w: Humaniora. Czasopismo Internetowe Nr 4 (28)/2019, s. 99–117. Stanisław Obirek. Odreligijnianie katolicyzmu polskiego, w: Między socjologią a filozofią i teologią. Księga jubileuszowa dla Profesora Józefa Baniaka, red. Jerzy Kaczmarek, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, Poznań 2019, s. 289–305. Stanisław Obirek, Artur Nowak, Wąska ścieżka. Dlaczego odszedłem z Kościoła, Agora, Warszawa 2020. Stanisław Obirek, John Locke at the Polish Brothers school, w: Humaniora. Czasopismo Internetowe, No. 1 (29)/2020, pp. 31–38.