Wikimedia Foundation, oficjalnie Wikimedia Foundation Inc. – organizacja typu non-profit z siedzibą w San Francisco, zarządzająca serwisami internetowymi typu wiki o wolnej treści. Należy do . Jest właścicielem serwerów i znaków towarowych projektów Wikimedia (Wikipedii oraz jej „projektów siostrzanych”). Została założona przez Jimmy’ego Walesa w 2003 w celu finansowania projektów Wikimedia.
W 2024 Fundacja zatrudniała ponad 640 pracowników i osiągnęła przychody rzędu 180 milionów USD. Od 2025 przewodniczącym rady powierniczej (organu zarządczo-nadzorczego) jest . Od 2026 dyrektorką generalną jest .
Historia thumb|Siedziba Wikimedia Foundation w San Francisco do września 2017 r. Jimmy Wales i Larry Sanger założyli Wikipedię w 2001 roku. Internetowa encyklopedia była początkowo finansowana przez Bomis, firmę Walesa nastawioną na zysk, i edytowana przez szybko rosnącą społeczność edytorów-wolontariuszy. Wczesna społeczność omawiała różne sposoby wspierania bieżących kosztów utrzymania i była zasadniczo przeciwna wyświetlaniu reklam na stronie.
20 czerwca 2003 Jimmy Wales ogłosił decyzję o założeniu fundacji utrzymującej Wikipedię i Nupedię (prekursorkę Wikipedii). Siedzibą Fundacji został St. Petersburg na Florydzie. Nazwa Wikimedia jest złożeniem słów „wiki” i „media” (ten drugi człon w znaczeniu, jakie ma w liczbie mnogiej). Została wymyślona przez Sheldona Ramptona w marcu 2003 jako nazwa zbiorcza różnych serwisów internetowych, które w sposób „wiki” miałyby gromadzić zbiory różnego rodzaju – encyklopedie, wiadomości, książki, muzykę czy wideo.
W 2005 roku Fundacja uzyskała status status publicznej organizacji charytatywnej, określony w artykule 501(c)(3) amerykańskiego kodeksu podatkowego. Dzięki temu darowizny na rzecz Fundacji można odliczyć od federalnego podatku dochodowego.
25 września 2007 rada powiernicza Fundacji postanowiła, że nową siedzibą będzie San Francisco. Decyzję tę uzasadniono usytuowaniem podobnych organizacji, potencjalnych partnerów, wyspecjalizowanym rynkiem pracy oraz lepszą i tańszą komunikacją międzynarodową (szczególnie z krajami azjatyckimi).
25 października 2021 Fundacja uruchomiła Wikimedia Enterprise, komercyjną usługę dostarczania treści Wikimedia odbiorcom, którzy korzystają z interfejsów API na dużą skalę, przede wszystkim przedsiębiorstwom Big Tech. W czerwcu 2022 ogłoszono, że Google i Internet Archive zostały pierwszymi klientami usługi, ale tylko Google miało za nią płacić.
Działalność Statut Fundacji określa, że celem jest gromadzenie i rozwijanie zasobów edukacyjnych, a także ich efektywne rozpowszechnianie na całym świecie. Misją organizacji jest utrzymywanie otwartych serwisów internetowych typu wiki, dostępnych bezpłatnie. Fundacja utrzymuje się z: darowizn zarówno osób fizycznych, jak i prawnych; licencjonowania prawa do użycia nazw i logo projektów na produktach i w ramach usług komercyjnych.
Projekty i inicjatywy Oprócz Wikipedii, Fundacja prowadzi działalność innych wiki, które opierają się na modelu darmowej treści, a ich głównym celem jest rozpowszechnianie wiedzy. Są to:
50px|Wikibooks logo Wikibookszbiór podręcznikówWWW: wikibooks.org 50px|Wikidata logo Wikidatabaza wiedzyWWW: wikidata.org 50px|Logo Wikifunctions Wikifunctionsbaza funkcjiWWW: wikifunctions.org 50px|Wikimedia Commons logo Wikimedia Commonsrepozytorium multimediówWWW: commons.wikimedia.org 50px|Wikipedia logo WikipediaencyklopediaWWW: wikipedia.org 50px|Wikiquote logo Wikiquotezbiór cytatówWWW: wikiquote.org 50px|Wikisource logo Wikisourcebiblioteka cyfrowaWWW: wikisource.org 50px|Wikispecies logo Wikispeciestaksonomiczny katalog gatunkówWWW: wikispecies.org 50px|Wikiwersytet logo Wikiversityzbiór ćwiczeń i szkoleńWWW: wikiversity.org 50px|Wikivoyage logo Wikivoyageprzewodnik turystycznyWWW: wikivoyage.org 50px|Wiktionary logo Wiktionarysłownik online i tezaurusWWW: wiktionary.org
Zarządzanie thumb|Członkowie Rady Powierniczej opisują rolę Rady i wyjaśniają, w jaki sposób pozostają w kontakcie ze społecznościami tworzącymi projekty Wikimedia (2024) thumb|Rada Powiernicza w marcu 2024 Na czele Fundacji stoi Rada Powiernicza (Board of Trustees). W jej skład wchodzi od dziewięciu do szesnastu osób: fundator (Jimmy Wales), do ośmiu członków wybranych przez społeczność Wikimedia i afiliantów w drodze głosowania oraz do siedmiu dokooptowanych przez Radę ze względu na kompetencje. Od 2025 przewodniczącym Rady jest Lorenzo Losa.
Rada może delegować swoje kompetencje do komitetów, w skład których mogą wchodzić wyłącznie jej członkowie. W 2024 istniały komitety: Wykonawczy, Audytu, Zarządczy, Produktu i Technologii oraz Spraw Społeczności. Funkcjonuje także kilka gremiów doradczych, podległych Radzie Powierniczej, m.in. Affiliations Committee (rekomenduje przyjęcie organizacji do grona afiliantów WMF).
W styczniu 2016 Rada dokooptowała , zarządzającego działem HR Tesla Motors. W tym samym miesiącu społeczność wolontariuszy wystosowała petycję przeciwko wyborowi Rady. Była to reakcja na informacje o związkach Geshuriego z aferą płacową w Dolinie Krzemowej i niewyjaśnione usunięcie z Rady. Geshuri zrezygnował pod koniec stycznia 2016.
Afilianci thumb|upright=1.3| Wikimedia Foundation współpracuje z ok. 200 organizacjami i grupami należącymi do ruchu Wikimedia. Nie są to oddziały Fundacji przez nią zarządzane, lecz samodzielne podmioty, które zawarły umowy określające zasady współpracy między nimi a Wikimedia Foundation. Model stowarzyszenia z Wikimedia Foundation określa cztery typy afiliantów: chaptery – osoby prawne typu non-profit reprezentujące ruch Wikimedia i współdziałające w celach określonych globalnie, prowadzące działalność skupioną na określonym terytorium. Ich nazwa składa się z członu „Wikimedia” oraz nazwy geograficznej (narodowej lub węższej). Mogą one używać znaków towarowych należących do Wikimedia Foundation i uczestniczą w zbiórce funduszy prowadzonej przez WMF. W maju 2025 było 39 chapterów, w tym Wikimedia Polska, organizacje tematyczne – osoby prawne typu non-profit reprezentujące ruch Wikimedia; ich działalność dotyczy określonego tematu, który niekoniecznie związany jest z obszarem geograficznym. Mają takie same prawa do wykorzystywania znaków towarowych WMF i uczestnictwa w zbiórce funduszy co chaptery. W maju 2025 były dwie organizacje tematyczne; grupy użytkowników – grupy wolontariuszy z wyznaczonymi osobami kontaktowymi, pracujące nad wspólnymi projektami. Podstawową ich cechą jest łatwość zakładania i prowadzenia. Mają ograniczone prawo użycia znaków towarowych WMF, nie muszą być wyposażone w osobowość prawną. W maju 2025 były 152 grupy użytkowników, partnerzy ruchu – organizacje podzielające wartości wyznawane przez uczestników ruchu Wikimedia, aktywnie wspierające działalność ruchu, mające ograniczone użycia znaków towarowych WMF.
Pracownicy mały|Liczba pracowników Wikimedia Foundation według działów. Stan na czerwiec 2016
Liczba i struktura Pierwszym pracownikiem Wikimedia Foundation był Brion Vibber, deweloper oprogramowania MediaWiki. Został zatrudniony pod koniec 2004. Przez niemal 20 lat liczba zatrudnionych rosła dynamicznie. W połowie 2005 w Wikimedia Foundation pracowało siedem osób (m.in. prawnik, rzecznik prasowy i trzy osoby w dziale technicznym). W roku budżetowym 2009–2010 było już 50 pracowników, w następnym – 78, w 2011–2012 planowano zatrudniać ok. 120 osób, a do 2013 – ponad 170 osób. W 2015–2016 liczba pracowników wynosiła ok. 270–280. 31 grudnia 2022 Fundacja zatrudniała 711 pracowników. Niewiele ponad połowa mieszkała w Stanach Zjednoczonych, a pozostali – w 56 innych krajach. Na początku 2023 zapowiedziano bardziej powolny, łatwiejszy do utrzymania wzrost, ograniczenie wydatków na personel i zmniejszenie liczby stanowisk o 5%. W kolejnych latach liczba pracowników została ustabilizowana na poziomie niecałych 650.
W planie na rok 2022–2023 podano, że ujednolicono zasady wynagradzania pracowników. Kształtując siatkę wynagrodzeń, uwzględniono cztery główne czynniki: zewnętrzne badanie mediany wynagrodzeń na podobnych stanowiskach w różnych branżach, koszty życia, branżę dla danego stanowiska i dostępny budżet. W tym czasie Fundacja zatrudniała specjalistów z 17 branż, w tym: nauki, komunikacji, udzielania grantów, prawnej, HR, finansów, fundraisingu oraz kilku związanych z IT (programowanie, inżynieria, design, zarządzanie produktem, analiza danych). Ustandaryzowano także nazwy stanowisk. Dla nie-menedżerów przewidziano pięć szczebli, od współpracownika (Associate) do głównego specjalisty (Principal), a dla menedżerów – cztery, od menedżera do wiceprezydenta.
W maju 2025 Fundacja miała następujące działy:
Biuro Dyrektora Generalnego – wspiera pracę Dyrektora Generalnego Wikimedia Foundation Advancement – pozyskiwanie funduszy, partnerstwa i programy grantodawcze Komunikacja – rozwój marki Wikimedia, marketing, media społecznościowe, public relations i działania na rzecz globalnej świadomości Finanse i Administracja – zarządzanie funduszami i zasobami Wikimedia Foundation Prawny – sprzeciw wobec rządowej inwigilacji i cenzury, obrona społeczności wolontariuszy, ułatwianie dyskusji politycznych i promowanie prywatności Produkt i Technologia – budowa, ulepszenia i utrzymywanie infrastruktury witryn Wikimedia Ludzie – rekrutacja i szkolenia.
Dyrektorzy wykonawczy i generalni Od czerwca 2006 stanowiska szefa działu prawnego i dyrektora wykonawczego () piastował Brad Patrick. Jego następcą od lipca 2007 był Mike Godwin. W grudniu tego samego roku dyrektorką wykonawczą została Sue Gardner. Gardner pełniła to stanowisko przez siedem lat, do maja 2014. Wtedy to zastąpiła ją Lila Tretikov. Tretikov zrezygnowała z pracy w lutym 2016. Jej odejście było spowodowane krytyką jej planów zgłaszaną przez społeczność wikipedystów.
Od czerwca 2016 dyrektorką wykonawczą i generalną () została Katherine Maher. Jej priorytetami było ustalenie nowej strategii ruchu społecznego Wikimedia i intensyfikacja działań ruchu w krajach rozwijających się. Maher odeszła z pracy w kwietniu 2021. Od stycznia 2022 funkcję dyrektorki generalnej (CEO) pełni Maryana Iskander. W maju 2025 Iskander ogłosiła, że w 2024, we współpracy z Radą Powierniczą i zespołem wykonawczym, zaczęła planować sukcesję i rekrutację następcy, który miał zostać wybrany przed końcem roku 2025. W grudniu tego roku ogłoszono, że kolejną CEO będzie .
Budżet + Budżet Wikimedia Foundation w latach 2003–2024 (rok budżetowy trwa od 1 lipca do 30 czerwca) Rok budżetowy Dochody Wydatki Aktywa netto Wartość(w USD) Zmiana roczna(w proc.) Wydatki(w USD) Zmiana roczna(w proc.) Aktywa netto(w USD) Zmiana roczna(w proc.) 2003–2004 80 129 nd. 23 463 nd. 56 666 nd. 2004–2005 379 088 373,1 177 670 657,2 268 084 373,1 2005–2006 1 508 039 297,8 791 907 345,7 1 004 216 274,6 2006–2007 2 734 909 81,4 2 077 843 162,4 1 658 282 65,1 2007–2008 5 032 981 84,0 3 540 724 70,4 5 178 168 212,3 2008–2009 8 658 006 72,0 5 617 236 58,6 8 231 767 59,0 2009–2010 17 979 312 107,7 10 266 793 82,8 14 542 731 76,7 2010–2011 24 785 092 37,8 17 889 794 74,2 24 192 144 66,3 2011–2012 38 479 665 55,2 29 260 652 63,6 34 929 058 44,4 2012–2013 48 635 408 26,4 35 704 796 22,0 45 189 124 29,4 2013–2014 52 465 287 8,6 45 900 745 28,6 53 475 021 18,3 2014–2015 75 797 223 44,5 52 596 782 14,6 77 820 298 45,5 2015–2016 81 862 724 8,0 65 947 465 25,4 91 782 795 17,9 2016–2017 91 242 418 11,5 69 136 758 4,8 113 330 197 23,5 2017–2018 104 505 783 14,5 81 442 265 17,8 134 949 570 19,1 2018–2019 120 067 266 14,9 91 414 010 12,2 165 641 425 22,7 2019–2020 129 234 327 7,6 112 489 397 23,0 180 315 725 8,9 2020–2021 162 886 686 26,0 111 839 819 –0,6 231 177 536 28,2 2021–2022 154 686 521 –5,0 145 970 915 30,5 239 351 532 3,5 2022–2023 180 174 103 16,5 169 095 381 15,8 254 971 336 6,5 2023–2024 185 383 511 2,9 178 471 109 5,5 271 555 390 6,52024–2025208 567 153 12,5190 938 007 6,9296 550 030 9,2
Zobacz też MediaWiki
Przypisy
Linki zewnętrzne