Pimen (ros. Пимен), imię świeckie Siergiej Michajłowicz Izwiekow, ros. Сергей Михайлович Извеков (ur. w Koblinie, zm. 3 maja 1990 w Moskwie) – 14. prawosławny patriarcha Moskwy i całej Rusi.

Pochodził z bogobojnej rodziny; wieczyste śluby mnisze złożył w wieku siedemnastu lat. Przez pierwszych pięć lat życia mniszego pracował jako regent i psalmista w różnych cerkwiach Moskwy. W 1934 lub 1937 aresztowany, do agresji III Rzeszy na Związek Radziecki przebywał w łagrze, następnie zaś na przymusowym osiedleniu. Zmobilizowany w 1941, uczestniczył w walkach w regionie Charkowa i był trzykrotnie ranny. W 1944 uznany za niezdolnego do służby, został następnie uznany za dezertera i skazany na 10 lat obozu. Uwolniony na mocy amnestii, powrócił do pracy duszpasterskiej. Od 1950 do 1954 był przełożonym monasteru Pskowsko-Pieczerskiego, zaś od stycznia do listopada 1954 – ławry Troicko-Siergijewskiej. Następnie przyjął chirotonię na biskupa bałckiego, wikariusza eparchii odeskiej; po miesiącu przeniesiony do eparchii moskiewskiej jako biskup dmitrowski. Następnie pełnił godności arcybiskupa tulskiego i bielowskiego (1961), metropolity leningradzkiego (1961–1963) i metropolity krutickiego i kołomieńskiego (1963–1971).

Uważany za duchownego konserwatywnego i mało aktywnego, w 1971 z poparciem organów państwowych został wybrany na patriarchę moskiewskiego i całej Rusi. Urząd ten sprawował do śmierci. Z powodu nieprzychylnej polityki władz radzieckich wobec Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego przez większość lat na urzędzie nie podejmował wyrazistych działań na rzecz poprawy sytuacji Cerkwi. Na ograniczoną skalę bronił Kościoła przed zamykaniem kolejnych parafii i przeprowadził szereg kanonizacji świętych, natomiast w czasie podróży zagranicznych bronił Związku Radzieckiego, zaprzeczając, jakoby dochodziło w nim do prześladowań obywateli.

W 1988 przewodniczył uroczystościom 1000-lecia chrztu Rusi; wkrótce później doszło do całkowitej zmiany w relacjach państwo-Kościół w ZSRR, co było skutkiem pieriestrojki. Ciężko chory na cukrzycę i raka okrężnicy hierarcha odegrał jedynie symboliczną rolę w zachodzących wówczas w Cerkwi przemianach administracyjnych. Zmarł w 1990 i został pochowany w ławrze Troicko-Siergijewskiej.

Życiorys Młodość Siergiej Izwiekow był synem Michaiła Karpowicza Izwiekowa i Pełagieji Afanasjewny Iwanowej. Jego rodzina związana była z Bogorodskiem, ojciec pracował jako mechanik w zakładach A. Morozowa pod tymże miastem. W momencie urodzenia Siergieja jego matka miała 39 lat; z pięciorga jej starszych dzieci pierwsze lata życia przeżyła jedynie córka Maria. W związku z tym Piełagija Izwiekowa przysięgła poświęcić syna służbie Bogu. Jako miejsce urodzenia przyszłego patriarchy większość źródeł podaje miasto Bogorodsk, jednak według nowszych badań D. Safonowa przyszedł on na świat we wsi Kobylino, gdzie najprawdopodobniej matka urodziła go w czasie pobytu u rodziny męża. mały|lewo|Siergiej Izwiekow po ukończeniu szkoły. 4 maja 1925. Rodzina Izwiekowych odznaczała się pobożnością i wielokrotnie odbywała pielgrzymki do prawosławnych ośrodków kultowych, zwłaszcza ławry Troicko-Siergijewskiej. Będąc już starszy, Siergiej Izwiekow pielgrzymował również samodzielnie oraz czytał Biblię i teksty o tematyce religijnej. Według tradycji, w czasie wyjazdu do monasteru św. Mikołaja na Ugrieszy spotkał w nim byłego metropolitę moskiewskiego Makarego (Niewskiego), który zapowiedział mu „wielką, ale ciężką drogę”. Młodzieniec był również uzdolniony artystycznie. Jako uczeń szkoły średniej (w której osiągał wyróżniające się wyniki) uczył się śpiewu u prof. Aleksandra Woroncowa, interesował się malarstwem i pisał wiersze (czego nie zaprzestał również po złożeniu ślubów mniszych). Był także psalmistą i kierował chórem w soborze Objawienia Pańskiego w Bogorodsku, wykonywał obowiązki hipodiakona biskupów bogorodskich Nikanora (Kudriawcewa) i Platona (Rudniewa).

W momencie ukończenia szkoły średniej Siergiej Izwiekow zdecydował się na wstąpienie do monasteru, mimo trwających prześladowań Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W kwietniu 1925 przybył do monasteru Zaśnięcia Matki Bożej w Sarowie z zamiarem złożenia ślubów wieczystych, jednak jeden z mnichów nakazał mu wyjazd do Moskwy.

Życie mnisze Po przybyciu do Moskwy Siergiej Izwiekow poznał za pośrednictwem swojego przyjaciela biskupa możajskiego Borysa (Rukina), pełniącego równocześnie obowiązki przełożonego Monasteru Spotkania Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej w Moskwie, który zgodził się przyjąć piętnastolatka do wspólnoty jako posłusznika. Następnie udzielił mu postrzyżyn mniszych w riasę, nadając mu imię Platon. Już w grudniu 1925 Platon (Izwiekow) opuścił monaster, gdyż biskup Borys przystąpił do grigoriewców. Dzięki biskupowi Danielowi (Troickiemu) otrzymał stanowisko regenta w cerkwi Przemienienia Pańskiego w Moskwie-Puszkarach, a następnie w cerkwi Świętych Flora i Laura, cerkwi św. Maksyma Wyznawcy w Moskwie–Warwarce oraz cerkwi św. Pimena w Suszczewie. W tym okresie poznał ks. Aleksandra Zwieriewa, którego uznał za opiekuna duchowego. Drugim duchownym, który wywarł na niego znaczący wpływ, był ostatni przełożony ławry Troicko-Siergijewskiej przed jej likwidacją, archimandryta Kronid.

4 października 1927 Platon (Izwiekow) złożył wieczyste śluby mnisze w pustelni Ducha Świętego podległej ławrze Troicko-Siergijewskiej, przed igumenem Agatodorem (Łazariewem), który nadał mu nowe imię Pimen na cześć św. Pimena Wielkiego. Według innej wersji postrzyżyny mnisze przyszłego patriarchy miały miejsce 4 października 1928, zaś śluby przyjmował od niego archimandryta Kronid.

Znajomość liturgiki oraz talent muzyczny zwróciły na młodego mnicha uwagę biskupa zwienigorodzkiego Filipa. Za jego sprawą Pimen kontynuował pracę psalmisty i regenta w różnych cerkwiach Moskwy. 16 lipca 1931 z rąk tegoż hierarchy przyjął święcenia diakońskie, zaś 25 stycznia 1932 – kapłańskie. Przyjęcie święceń poprzedziło zdanie egzaminu z materiału wykładanego przed rewolucją październikową w seminariach duchownych Rosji.

W kwietniu 1932 hieromnich Pimen został po raz pierwszy aresztowany i oskarżony o uczestnictwo w spisku monarchistycznym, agitację antyradziecką oraz nielegalne odprawianie nabożeństw. W śledztwie duchowny nie przyznał się do stawianych mu zarzutów. Ostatecznie po miesiącu został zwolniony jako jeden z 19 aresztowanych z łącznej liczby 71 domniemanych członków antyradzieckiej organizacji. Od października 1932 do grudnia 1934 odbywał zasadniczą służbę wojskową w mieście Łepel w obwodzie witebskim, gdzie nauczył się felczerstwa i podstaw weterynarii. Po powrocie do Moskwy na nowo podjął służbę w soborze Objawienia Pańskiego w Moskwie-Dorogomiłowie.

Pobyt w łagrze i na zsyłce Na temat represji, jakim hieromnich Pimen podlegał w latach 30. XX w., istnieją różne informacje. Według jednej z wersji został on aresztowany krótko po odbyciu służby wojskowej, w 1934, pod zarzutem naruszenia prawa o oddzieleniu Kościoła i państwa. Został skazany na trzy lata pozbawienia wolności i odbył cały wyrok, pracując w Chimkach przy budowie kanału Moskwa–Wołga. W 1937 został skierowany na zsyłkę do Andiżanu. Według innej wersji aresztowanie Pimena nastąpiło dopiero w 1937, w czasie fali zatrzymań duchownych, w ramach wielkiej czystki. W tej wersji przyszły patriarcha miał trafić do łagru w Dmitrowie (obwód moskiewski). Jego umiejętności weterynaryjne sprawiły jednak, iż nie był bezpośrednio kierowany do prac przy budowie kanału Moskwa–Wołga, lecz odpowiadał za stan zdrowia wykorzystywanych przez więźniów koni. Po likwidacji obozu w Dmitrowie w styczniu 1938 został wywieziony do Uzbekistanu. Mógł podjąć pracę i co najmniej od 1939 był inspektorem sanitarnym w Andiżanie, w roku tym uczestniczył nawet w odbywającej się w Moskwie konferencji pracowników szkoleń sanitarnych; nie miał natomiast możliwości uczestnictwa w nabożeństwach prawosławnych z powodu braku czynnej świątyni w miejscu osiedlenia. Latem 1940 Pimen (Izwiekow) podjął dodatkowo naukę na wydziale literatury wieczorowego instytutu pedagogicznego w Andiżanie. W październiku tego samego roku powierzono mu prowadzenie zajęć w miejscowej szkole nr 1. Ostatecznie duchowny ukończył jedynie pierwszy rok podjętych studiów, dalsze kształcenie uniemożliwił mu atak III Rzeszy na ZSRR i mobilizacja.

Przed wyborem Pimena (Izwiekowa) na patriarchę pojawiły się niezweryfikowane nigdy informacje o złamaniu przez niego w latach 30. reguł życia mniszego, pozostawaniu w związkach z kobietami i posiadaniu dzieci.

II wojna światowa mały|Siergiej Izwiekow (hieromnich Pimen) podczas II wojny światowej 10 sierpnia 1941 Pimen (Izwiekow) został zmobilizowany i skierowany do szkoły piechoty na przyspieszone szkolenie trwające do stycznia 1942. 18 stycznia 1942 wyznaczono go na dowódcę plutonu karabinów maszynowych, jednak nie został skierowany na front. 20 marca 1942 został z kolei pomocnikiem szefa sztabu 519 pułku strzeleckiego, z którym walczył w regionie Charkowa. Brał udział w nieudanej operacji mającej na celu zdobycie miasta, w czasie której jego jednostka została okrążona. Ocalenie oddziału duchowny przypisywał później wstawiennictwu Matki Bożej. 29 lipca 1942 został ranny i spędził cztery miesiące w szpitalu polowym, po czym brał udział w dalszych walkach pod Charkowem wiosną 1943. 16 kwietnia 1943 razem z grupą innych żołnierzy został zasypany w schronie i uratowany trzy dni później. Miał już wtedy stopień starszego lejtnanta. Po zakończeniu leczenia ran odniesionych wskutek zasypania został mianowany adiutantem generała-majora F. Szewczenki. 30 września 1943, w czasie walk o Merefę i przeprawy przez Udę został ranny; w dokumentach pułku odnotowano go jako zaginionego bez wieści.

Duchowny w rzeczywistości został odnaleziony i skierowany na leczenie w Moskwie, po którym uznano go za niezdolnego do dalszej służby na froncie. Zamieszkał na stałe w Moskwie razem z dwiema mniszkami, zamierzał również wrócić do służby duszpasterskiej; wskutek zmiany polityki władz ZSRR wobec Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego czynni kapłani (tzw. „pracownicy kultu”) niezależnie od wieku nie podlegali już mobilizacji. Jednak w listopadzie 1944 duchowny został zatrzymany w Moskwie i oskarżony o uchylanie się od służby wojskowej poprzez fałszywe podawanie się za „pracownika kultu”. 15 stycznia 1945 uznano go za winnego zarzucanego mu czynu i skazano na dziesięć lat łagru oraz pozbawiono uzyskanego na froncie stopnia. 4 marca tego samego roku hieromnich Pimen przybył z transportem więźniów do jednego z łagrów w Workucie. Na miejscu pracował jako instruktor sanitarny ze względu na posiadane w tej pracy doświadczenie. 18 września 1945 został zwolniony na mocy amnestii dla uczestników II wojny światowej po stronie radzieckiej. Jego stan zdrowia znacznie się pogorszył; po powrocie do Moskwy zdiagnozowano u niego gruźlicę kręgosłupa. Do lutego 1946 hieromnich przebywał na leczeniu w specjalistycznym instytucie w Moskwie, jednak jego problemy z kręgosłupem nigdy nie zostały całkowicie wyleczone.

Praca duszpasterska w latach 1946–1947 Hieromnich Pimen wrócił do służby duszpasterskiej po opuszczeniu szpitala i 20 marca 1946, dzięki rekomendacji schiihumena Sawwacjusza (Krutnia), którego poznał jeszcze w 1925, został skierowany przez biskupa włodzimierskiego i suzdalskiego Onezyma do służby w soborze Zwiastowania w Muromie. Służąc w Muromie, dokonał postrzyżyn mniszych grupy kobiet będących posłusznicami w monasterze Trójcy Świętej i św. Serafina z Sarowa w Diwiejewie przed jego likwidacją.