mały|Józef Brandt, Obóz Zaporożców, ok. 1880 mały|Maksymilian Gierymski, Patrol powstańczy, 1872 mały|Alfred Wierusz-Kowalski, Postój ułanów, 1877 mały|Stanisław Grocholski, Śmierć sieroty, 1879 mały|Józef Chełmoński, Powrót z balu, 1879 Szkoła monachijska, monachijczycy – grupa polskich malarzy działających od połowy XIX w. do 1914 w Monachium; określenie nieprecyzyjne, lecz przyjęte w literaturze przedmiotu.

Tematyka Monachijczycy nie tworzyli określonej grupy artystycznej czy szkoły. Przybywali do Monachium na dłuższe lub krótsze studia. Niektórzy, zdobywając uznanie, osiedlali się na długie lata, inni odwiedzali miasto tylko w związku z wystawami. Od obcych artystów odróżniała ich przede wszystkim programowo odrębna tematyka, ściśle związana z Polską. Sięgano do poezji narodowej i wydarzeń historycznych, polskiej scenerii, kostiumów itp. Początkowo szczególnie silny był nurt romantyczny, wyrażający się w tematyce historycznej i batalistycznej. W późniejszych latach dominowali realiści, których domeną były sceny rodzajowe i pejzaż. Cechowały je daleko posunięty realizm, nastrojowość („Stimmung”) oraz stonowany koloryt, z przewagą brązów i szarości („sosy monachijskie”)Wielka encyklopedia malarstwa polskiego, Kraków 2011, s. 415.. Obrazy artystów polskich z kręgu akademii monachijskiej były wysoko cenione przez znawców i chętnie kupowane. Szczególnym powodzeniem cieszyły się „polskie pejzaże” („polnische Landschaften”).

Polscy przedstawiciele Pierwszym Polakiem studiującym w Monachium był rzeźbiarz Karol Ceptowski (1828) z Poznania. Przyszli artyści szczególnie często wybierali Monachium na przełomie lat 60. i 70. XIX w. Studiowali w Königliche Akademie der Bildenden Künste oraz prywatnych szkołach lub pracowniach takich artystów jak: , Gyula Benczúr, , Karl von Piloty, Otto Seitz, Alexander Strähuber, Alexander Wagner, Franz Adam, Anton Ažbe.

Nieformalnym przywódcą polskiej kolonii artystów w Monachium był Józef Brandt, który w 1863 rozpoczął studia artystyczne w Akademii Monachijskiej. Pozycja w środowisku, jaką wypracował przez lata, skłoniła go do zamieszkania w stolicy Bawarii na stałe. Od 1870 prowadził tam swoją pracownię, w której kilka lat później zaczął uczyć malarstwa, głównie młodych adeptów sztuki z Polski.

Prywatne szkoły otwierali również inni polscy artyści, m.in. Stanisław Grocholski, i Alfred Wierusz-Kowalski. W Monachium osiedlili się także Roman Kochanowski i Władysław Czachórski. Protektorem środowiska monachijskiego był kolekcjoner i mecenas sztuki – hr. Ignacy Korwin-Milewski (1846–1926). Niewielka część z ponad 200 płócien zgromadzonej przez niego kolekcji znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

Monachium zwano żartobliwie Mnichowem, Atenami nad Izarą lub Bawarskimi Atenami. Między rokiem 1836 a I wojną światową kolonia polska liczyła ok. 650 osób (w tym 322 zapisały się na studia akademickie). Ulubionym miejscem spotkań była kawiarnia Café TambosiW. Łysiak, Malarstwo biało-czerwone, t. 1, Warszawa 2012, s. 108.. Prądy artystyczne szkoły monachijskiej reprezentują także pisarze i intelektualiści epoki, w tym:. S. Przybyszewski (1868–1927), Wacław Berent (1873–1940), Tadeusz Miciński (1873–1918), za sprawą których dotarły do Polski nowe kierunki filozoficzne (F. Nietzsche) i artystyczne, szczególnie ekspresjonizm (E. Munch) i towarzyszące im aspekty innych rozwiązań światopoglądowych i formalnych.

W zbiorach Muzeum Polskiego w Rapperswilu znajduje się ponad 250 prac wykonanych przez ponad 60 artystów szkoły monachijskiej, w tym m.in. przez: Teodora Axentowicza, Adama Chmielowskiego, Ludomira Benedyktowicza, Olgę Boznańską, Józefa Brandta, Maurycego Gottlieba, Alfreda Wierusz-Kowalskiego, braci Gierymskich, Józefa Chełmońskiego, Zofię Stryjeńską.

Studiujący w Monachium Marian Trzebiński, autor „Pamiętnika malarza”, następująco, anegdotycznie scharakteryzował atmosferę panującą pod koniec XIX wieku w tamtejszej w kolonii polskich artystówZob. Marian Trzebiński: Pamiętnik malarza, Wrocław 1958, wyd. Ossolineum, s. 76–77.:

Członkami zwyczajnymi założonego w 1823 Kunstverein München byli: Józef Chełmoński, Władysław Czachórski, Julian Fałat, Aleksander Gierymski, Maksymilian Gierymski, Aleksander Kotsis, Alfred Wierusz-Kowalski, Władysław Malecki, Cyprian Norwid, Zygmunt Sidorowicz, Józef Simmler, Aleksander Świeszewski, Maurycy Trębacz oraz Franciszek Żmurko. Członkiem zarządu stowarzyszenia został Józef BrandtEncyklopedia sztuki polskiej, Kraków 2001, s. 412..

W 1897 z inicjatywy młodych polskich literatów i malarzy ukazała się Jednodniówka Monachijska.

Szkołę monachijską w różnych okresach tworzyli m.in.: Ludomir Benedyktowicz, Olga Boznańska, Józef Brandt, Józef Chełmoński, Adam Chmielowski, Florian Cynk, Władysław Czachórski, Franciszek Teodor Ejsmond, Walery Eljasz-Radzikowski, Julian Fałat, Aleksander Gierymski, Maksymilian Gierymski, Jan Nepomucen Głowacki, Michał Gorstkin-Wywiórski, Leopold Gottlieb, Stanisław Grocholski, Artur Grottger, Gustaw Gwozdecki, Alfons Karpiński, Eugeniusz Kazimirowski, Apoloniusz Kędzierski, Roman Kochanowski, Juliusz Kossak, Wojciech Kossak, Kazimierz Pułaski, Władysław Wankie, Alfred Kowalski, Ludwik de Laveaux, Stanisław Lentz, Aleksander Lesser, Jacek Malczewski, Stanisław Masłowski, Jan Matejko, Edward Okuń, Wacław Pawliszak, Ignacy Pieńkowski, Kazimierz Pochwalski, Tadeusz Popiel, Witold Pruszkowski, Jan Rosen, Zygmunt Rozwadowski, Bronisława Rychter-Janowska, Henryk Siemiradzki, Józef Simmler, Ludwik Stasiak, Henryk Szczygliński, Korneli Szlegel, Wacław Szymanowski, Pantaleon Szyndler, Maurycy Trębacz, Stanisław Witkiewicz, Leon Wyczółkowski, Franciszek Żmurko.

Marian Trzebiński, autor „Pamiętnika malarza”Zob. Marian Trzebiński: Pamiętnik malarza, Wrocław 1958, wyd. Ossolineum, s. 83. podał na podstawie „Jednodniówki monachijskiej” (1897)„Jednodniówka”, Monachium 1897, słowo wstępne „od komitetu redakcyjnego” podpisali członkowie komitetu: Marian Adam Przesmycki, Władysław Wankie, Teofil Terlecki, Józef Czajkowski, Stefan Gacki, Stanisław Radziejowski, Feliks Wygrzywalski, dn. 19 grudnia 1897 r. – zob. Marian Trzebiński: Pamiętnik malarza, Wrocław 1958, wyd. Ossolineum, s. 219, przypis 216.następującą listę polskich artystów zamieszkałych w latach 1896–1897 w Monachium – pisząc:

Szczególne cechy i szczególną pozycję twórczości artystów polskich pracujących w drugiej połowie XIX wieku w Monachium scharakteryzował niemiecki historyk i krytyk sztuki Adolf Bayersdorfer (1875)Jan Lam: Pogadanki, Tydzień Literacki, Artystyczny, Naukowy i Społeczny 1875, nr 6.Cyt. za: Maciej Masłowski: Maksymilian Gierymski i jego czasy, PIW, wydanie drugie, Warszawa, 1976, s. 334–336.:

Przypisy

Bibliografia Hans-Peter Buhler, Polska Szkoła Monachijska. Józef Brandt, Alfred Wierusz–Kowalski i inni, Warszawa: Amber, 1998, . Andrzej Ryszkiewicz, Malarstwo polskie. Romantyzm, historyzm, realizm, Warszawa: Auriga, 1989, . Marian Trzebiński: Pamiętnik malarza, Wrocław 1958, wyd. Ossolineum Wielka encyklopedia malarstwa polskiego, Kraków: Wydawnictwo Kluszczyński, 2011, .

Monachijska, szkoła Kategoria:Malarstwo niemieckie Kategoria:Zgrupowania malarzy Kategoria:Kultura w Monachium