Sofroniusz, imię świeckie Stojko Władisławow T. Dąbek-Wirgowa, Historia literatury bułgarskiej, s. 67. (ur. 11 marca 1739 w Kotelu, zm. 22 lub 23 września 1813 w Bukareszcie) – bułgarski duchowny prawosławny, biskup Wracy. Święty prawosławny. Autor zbiorów kazań, pouczeń moralnych oraz autobiografii; jeden z głównych twórców okresu bułgarskiego odrodzenia narodowego.
Życiorys Urodził się w rodzinie zamożnych handlarzy bydłemT. Wasilewski, Historia Bułgarii, s. 139.. Według opracowań hagiograficznych był uczniem późniejszego świętego mnicha Paisjusza ChilendarskiegoJarosław Charkiewicz, Św. Sofroniusz biskup Wratcy. Święcenia kapłańskie przyjął w 1762. W 1765, będąc proboszczem w rodzinnej miejscowości, jako pierwszy przepisał opracowaną przez Paisjusza Słowianobułgarską historię. Sporządzoną kopię przechowywał w cerkwi parafialnej, udostępniając ją wszystkim chętnym. Równolegle zajmował się pracą dydaktyczną. Nauczał w szkole prowadzonej przez mnichów z miejscowego klasztoru, posługując się językiem bułgarskim w miejsce wprowadzanego przez wyższą hierarchię greckiego (dominującego wśród biskupów Patriarchatu Konstantynopolitańskiego działających na ziemiach bułgarskich)T. Dąbek-Wirgowa, Historia..., s. 69–70.. Stojko Władisławow stawiał sobie za cel swojej działalności oświecenie narodu, przełamanie izolacji kulturalnej Bułgarów i zapoznanie się z dorobkiem kulturalnym i naukowym Europy. Cel ten realizował poprzez działalność dydaktyczną oraz pisarskąT. Dąbek–Wirgowa, Historia..., s. 69..
W 1794 dotychczasowy proboszcz parafii w Kotelu zakupił za 55 kesij godność biskupa wraczańskiego. Przed chirotonią biskupią musiał złożyć wieczyste śluby mnisze; w czasie postrzyżyn przyjął nowe imię Sofroniusz. Następnie został wyświęcony na biskupa w jurysdykcji Patriarchatu Konstantynopolitańskiego; jako hierarcha kontynuował dotychczasową działalność, występował przeciwko nadużyciom administracji tureckiej i apelował o szersze dopuszczenie Bułgarów do obejmowania katedr biskupich na ziemiach bułgarskich. Dodatkowym problemem byli dla niego żołnierze Pazvantoğlu oraz kyrdżałowie, grasujący na terenie jego eparchii. W rezultacie sporów z Turkami i greckimi biskupami w 1800 został przymusowo osadzony w Widyniu, gdzie przebywał dwa lata. Odsunięty od zarządzania eparchią, całkowicie skupił się na pracy pisarskiej. Do 1802 opracował dwa zborniki; pierwszy z nich zawierał cykl pouczeń duchowych i kazań, podczas gdy drugi zbierał spostrzeżenia i uwagi o charakterze moralnym, w mniejszym stopniu koncentrując się na treściach typowo religijnych. Zdaniem Dąbek-Wirgowej treść zaleceń Sofroniusza została zainspirowana głównie przez dwa źródła: bajki Ezopa oraz pracę Ambrożego Marliana Theatrum politicum, którą Sofroniusz tłumaczył na język bułgarski. W zbornikach biskup wzywał do zachowania ideałów chrześcijańskich przy równoczesnym podkreślaniu konieczności kształcenia: stawiał za przykład szkoły działające w Europie Zachodniej, krytykując wypaczenia, do których dochodziło w wielu bułgarskich monasterach (np. lenistwo zakonników)T. Dąbek–Wirgowa, Historia..., s. 70.. Całość opracował w języku bułgarskim, z naleciałościami cerkiewnosłowiańskimi, chcąc dotrzeć do jak największej liczby czytelników.
W 1803 uzyskał możliwość wyjazdu do Bukaresztu. W 1806, dzięki pomocy finansowej grupy bogatych kupców, zdołał wydrukować swój zbiór kazań zatytułowany Kiriakodromion czyli Niedzielnik. Była to pierwsza drukowana książka w języku nowobułgarskim, która trafiła na ziemie bułgarskie; w związku z tym szybko zyskała ogromną popularność mimo faktu, że treściowo nie wyróżniała się spośród wielu powstających w tym okresie tomów homilii. W społeczeństwie dzieło było potocznie znane jako Sofronije, od imienia zakonnego autora. Duchowny nawiązał również kontakt z dyplomatami carskimi, którzy uznali go za przedstawiciela wszystkich Bułgarów; bezskutecznie podejmował rozmowy na rzecz oderwania ziem bułgarskich od Turcji i ich inkorporacji przez prawosławne Imperium Rosyjskie.
Około 1805 Sofroniusz napisał swoją autobiografię, zatytułowaną Żywot i cierpienia grzesznego Sofroniusza (w innym przekładzie tytułu: Żywot i męka..., oryg. Житие и страдания грешнаго Софрония), którą częściowo oparł na schemacie średniowiecznych żywotów świętych, rezygnując jednak z patetycznego tonu i w barwny sposób prowadząc narrację. Całość napisał prostym, ludowym językiem. W Bukareszcie pozostał aż do śmierci. Zmarł 22 (lub 23) września 1813 po dwumiesięcznej chorobie. Miejsce jego pochówku nie jest znane. Przyjmuje się jednak, że jako opat rumuńskiego klasztoru Markuca, został pochowany w klasztorze Şerban Voda, położonym ok. 3 km od ówczesnego BukaresztuSofroniusz Wraczański i jego dzieło.
Kult 31 grudnia 1964 został kanonizowany przez Bułgarski Kościół Prawosławny, jego wspomnienie przypada 11/24 marcaPodwójne datowanie według kalendarza juliańskiego i gregoriańskiego.. Na ikonach jest ukazywany w szatach biskupich, z żezłem w lewej dłoni, z prawą uniesioną w geście błogosławieństwa.
Przypisy
Bibliografia Jarosław Charkiewicz, Św. Sofroniusz biskup Wratcy
T. Wasilewski, Historia Bułgarii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1988,
Kategoria:Biskupi Patriarchatu Konstantynopolitańskiego Kategoria:Bułgarscy pisarze XVIII wieku Kategoria:Bułgarscy pisarze XIX wieku Kategoria:Bułgarscy święci Kategoria:Metropolici wraczańscy Kategoria:Urodzeni w 1739 Kategoria:Zmarli w 1813