mały|Znak dowódcy okrętu Royal Australian Navy (; skrótowo RAN) – australijska marynarka wojenna, część sił zbrojnych Związku Australijskiego (Australian Defence Force). Pod obecną nazwą powstała w 1911 roku, po przemianowaniu istniejących od 1901 roku Commonwealth Naval Forces. Pierwszym dowódcą obydwu formacji był komandor (od 1911 roku kontradmirał) William Rooke Creswell.
Okręty Royal Australian Navy brały udział w działaniach I wojny światowej, zarówno na wodach okalających macierzysty kontynent, jak i europejskich. W okresie dwudziestolecia międzywojennego liczebność floty uległa znacznemu zmniejszeniu, by pod koniec lat 30. ponownie wzrosnąć. Podczas II wojny światowej okręty australijskie były obecne u boku Royal Navy na wodach europejskich i Oceanie Indyjskim, by po wybuchu wojny na Pacyfiku działać również na tym akwenie, samodzielnie bądź wspólnie z marynarką brytyjską i United States Navy.
W czasie zimnej wojny operacje Royal Australian Navy koncentrowały się głównie na obszarze Pacyfiku. Była ona aktywna podczas wojen koreańskiej i wietnamskiej oraz lokalnych konfliktów, jak konfrontacja indonezyjsko-malezyjska w latach 1963−1966. Po zakończeniu zimnej wojny jednostki marynarki australijskiej uczestniczyły w I wojnie w Zatoce Perskiej w latach 1990−1991, operacjach międzynarodowych w Timorze Wschodnim w latach 1999−2000 i na Wyspach Salomona w 2003 roku oraz II wojnie w Zatoce Perskiej.
W 2019 roku w skład Royal Australian Navy wchodzi ponad 50 jednostek pływających, w tym niszczyciele rakietowe typu Hobart, fregaty rakietowe typu ANZAC, okręty podwodne typu Collins, okręty desantowe, patrolowce, niszczyciele min i liczne jednostki pomocnicze. Od 2014 roku dowódcą Royal Australian Navy jest wiceadmirał Tim Barrett.
Początki thumb|HMAS „Australia” na czele okrętów Royal Australian Navy w porcie w Sydney 4 października 1913 Przed powstaniem Związku Australijskiego w 1901 roku, obrona kolonii opierała się na posiadanych przez nie własnych siłach morskich oraz wydzielonym zespole okrętów Royal Navy, stacjonującym na stałe w Sydney. Pięć z sześciu australijskich kolonii utworzyło własne marynarki wojenne. Były to: Nowa Południowa Walia, Queensland, Australia Południowa, Tasmania i Wiktoria (Australia Zachodnia dysponowała jedynie własnym oddziałem artylerii nadbrzeżnej). Składały się one przede wszystkim z niewielkich jednostek przeznaczonych głównie do patrolowania wód przybrzeżnych. Stała obecność okrętów brytyjskich w Australii datuje się od 1821 roku. Ich bazą był Port Jackson, zatoka, nad którą leży współczesne Sydney.
1 marca 1901 roku z połączenia flot kolonii, tworzących teraz Związek Australijski, powstała wspólna marynarka wojenna, pod nazwą Commonwealth Naval Forces. 25 lutego 1904 roku jej pierwszym dowódcą został komandor William Rooke Creswell, z pochodzenia Brytyjczyk. Przez kilka następnych lat w jej skład wchodziły wciąż te same okręty i jej zadania wciąż ograniczały się do ochrony strefy przybrzeżnej. Dopiero w 1909 roku premier Australii Alfred Deakin, na fali społecznego entuzjazmu wywołanego wizytą w australijskich portach Wielkiej Białej Floty i wspierany przez komandora Creswella, uzyskał zgodę rządu brytyjskiego na rozbudowę własnej marynarki wojennej. 10 lipca 1911 roku król Jerzy V oficjalnie sygnował akt powstania niezależnej Royal Australian Navy, przewidujący jednocześnie dla jej okrętów skrót HMAS (His/Her Majesty’s Australian Ship).
Pierwszymi pełnomorskimi jednostkami marynarki australijskiej były dwa, z sześciu ogółem zbudowanych, niszczyciele typu River: „Parramatta” i „Yarra”, budowane w stoczniach brytyjskich i przejęte w 1910 roku. W tym samym roku rozpoczęto budowę jedynego w historii Royal Australian Navy okrętu liniowego (w rozumieniu klasy jednostek grupującej pancerniki i krążowniki liniowe): „Australii”. Ukończono ją w połowie 1913 roku, zaś 4 października tegoż roku odbyła się w porcie w Sydney pierwsza oficjalna parada floty, po której marynarka australijska formalnie przejęła obowiązek obrony kraju od okrętów Royal Navy. Stanowisko dowódcy floty (Rear Admiral Commanding HM Australian Fleet − najwyższe operacyjne stanowisko w marynarce australijskiej) objął kontradmirał George Edwin Patey z Royal Navy.
Historia I wojna światowa thumb|Okręty australijskie wpływają do Rabaulu 12 września 1914 W dniu przystąpienia Wielkiej Brytanii i jej dominiów do działań I wojny światowej (4 sierpnia 1914 roku) w skład Royal Australian Navy wchodziły: krążownik liniowy „Australia” (okręt flagowy), dwa nowoczesne krążowniki lekkie, trzy niszczyciele, dwa okręty podwodne oraz pewna liczba mniejszych i starszych jednostek. Kolejny krążownik lekki i trzy niszczyciele były w trakcie budowy. Zgodnie z przedwojennymi ustaleniami, całość floty została na czas wojny oddana pod rozkazy brytyjskie i stan ten trwał do 19 sierpnia 1919 roku.
Pierwszymi akcjami okrętów Royal Australian Navy były operacje przeciwko niemieckim koloniom na Pacyfiku: Karolinom, Nauru, Nowej Brytanii i Nowej Gwinei. W tym czasie marynarka poniosła pierwszą większą stratę: 14 września 1914 roku zaginął w morzu wraz z całą załogą (35 osób) okręt podwodny AE1.
9 listopada 1914 roku niemiecki krążownik lekki „Emden” zaatakował brytyjską stację radiowo-telegraficzną na jednej z wysp archipelagu Wysp Kokosowych. W kilka godzin później został doścignięty przez „Sydney”, wchodzący w skład eskorty płynącego w pobliżu konwoju. Dowódca australijskiego krążownika, komandor John Glossop, wykorzystał przewagę prędkości oraz donośności dział swojego okrętu i w pojedynku artyleryjskim, znanym jako bitwa koło Wysp Kokosowych, zniszczył jednostkę niemiecką. Była to pierwsza bitwa i pierwsze zwycięstwo nad wrogim okrętem w historii Royal Australian Navy.
W pierwszym okresie wojny jednostki australijskie pozostawały na wodach macierzystych, zagrożonych przez działania Niemieckiej Eskadry Wschodnioazjatyckiej admirała Maximiliana von Spee. Po jej rozgromieniu w bitwie koło Falklandów 8 grudnia 1914 roku, możliwe stało się przebazowanie części sił Royal Australian Navy na inne teatry działań wojennych. Flagowa „Australia” od początku 1915 roku przebywała na wodach europejskich, uczestnicząc w ramach Grand Fleet w operacjach przeciwko niemieckiej Hochseeflotte. Stary krążownik pancernopokładowy „Pioneer” (przejęty od Royal Navy w 1913 roku) został wysłany na Ocean Indyjski i do wycofania z linii w 1916 roku brał udział w walkach przeciwko siłom Niemieckiej Afryki Wschodniej, między innymi w bitwie w delcie Rufidżi z krążownikiem „Königsberg”, zakończonej jego zniszczeniem 11 lipca 1915 roku. Okręt podwodny AE2 z kolei operował w rejonie Dardaneli, będąc pierwszą aliancką jednostką, której 26 kwietnia 1915 roku udało się przejść cieśninę. Trzy dni później został zatopiony przez turecki torpedowiec, a jego załoga dostała się do niewoli.
23 kwietnia 1918 roku Brytyjczycy przeprowadzili śmiały rajd na Zeebrugge, celem zablokowania tego portu dla floty niemieckiej. Wzięło w nim udział 11 ochotników z załogi „Australii”: porucznik inżynier W. H. V. Edgar i dziesięciu marynarzy. Oficer za swą postawę podczas akcji został odznaczony Distinguished Service Cross, trzej marynarze Distinguished Service Medal, trzej inni zostali wymienieni w sprawozdaniu.
Trzy spośród jednostek Royal Australian Navy weszły w skład zespołu przyjmującego 21 listopada 1918 roku płynące na internowanie na mocy rozejmu w Compiègne okręty Hochseeflotte. Były to: krążownik liniowy „Australia” oraz krążowniki lekkie „Sydney” i „Melbourne”. Pod koniec wojny marynarka australijska liczyła 37 jednostek i ponad 5000 osób personelu. Straty wojenne to dwa okręty podwodne i 171 zabitych, w tym 63 marynarzy Royal Navy, służących pod banderą australijską.
Dwudziestolecie międzywojenne thumb|HMAS „Canberra” wpływa do Sydney Harbour w 1930 Po zakończeniu wojny, na fali nastrojów pacyfistycznych i przy znacznych trudnościach budżetowych, rząd australijski zdecydował o znaczącej redukcji potencjału własnej marynarki wojennej. Na mocy ustaleń konferencji waszyngtońskiej wycofany z linii został największy okręt Royal Australian Navy, krążownik liniowy „Australia”. Ostatecznie został ceremonialnie zatopiony 12 kwietnia 1924 roku. Do rezerwy przesunięto szereg starszych okrętów (w tym lekkie jednostki otrzymane w 1919 roku z demobilu Royal Navy), część z nich przeznaczając do celów pomocniczych. Jednak już w tym samym roku podjęto decyzję o zamówieniu w ramach pięcioletniego planu budżetowego nowych jednostek: dwóch krążowników waszyngtońskich brytyjskiego typu County: „Australia” (II) i „Canberra” oraz transportowca wodnosamolotów „Albatross”. Weszły one do służby pod koniec lat 20.
Wielki kryzys 1929 roku spowodował kolejne ograniczenia w wydatkach na siły zbrojne i zmniejszenie liczebności personelu marynarki do około 3000 osób. Jednak już w 1933 roku rząd australijski zamówił w stoczniach brytyjskich trzy kolejne nowoczesne jednostki: krążowniki lekkie zmodyfikowanego typu Leander. Budowę jednego z nich sfinansowano, przekazując Royal Navy niedawno nabytego „Albatrossa” (w czasie II wojny światowej służył jako okręt warsztatowy). Z mniejszych okrętów zakupiono stare brytyjskie niszczyciele typu V, pochodzące z końcowego okresu I wojny światowej.
II wojna światowa thumb|Niszczyciel „Stuart” 3 września 1939 roku Związek Australijski przyłączył się do brytyjskiej deklaracji wojny przeciwko III Rzeszy. W tym czasie w skład Royal Australian Navy wchodziły dwa krążowniki ciężkie, cztery krążowniki lekkie, pięć niszczycieli i dwa slupy. Personel zawodowy wynosił ponad 5000 osób, drugie tyle powołano z rezerwy.
Pierwsze działania australijskich okrętów miały miejsce na wodach europejskich. Pięć niszczycieli dołączyło do Floty Śródziemnomorskiej Royal Navy pod koniec 1939 roku, wkrótce na Morze Śródziemne przybył również krążownik lekki „Sydney” (II). Australijscy marynarze cieszyli się świetną opinią dowódcy Floty Śródziemnomorskiej, admirała Andrew Cunninghama. Zasłużyli na to doskonałą postawą w akcjach bojowych: „Sydney” zatopił m.in. włoski niszczyciel w bitwie 28 czerwca i krążownik lekki „Bartolomeo Colleoni” w bitwie koło przylądka Spatha 19 lipca 1940 roku; spośród niszczycieli „Voyager” współuczestniczył w zatopieniu okrętów podwodnych „Console Generale Liuzzi” 27 czerwca i „Uebi Scebeli” 29 czerwca 1940 roku, a „Stuart” zatopił okręt podwodny „Gondar” 30 września 1940 roku.
W tym czasie do sił australijskich na półkuli północnej dołączyła również „Australia”, we wrześniu 1940 roku biorąc udział w operacji Menace, a później w działaniach eskortowych i patrolowych na Atlantyku i Oceanie Indyjskim. Pod koniec 1940 roku „Sydney” odpłynął na wody macierzyste, wkrótce zastąpiony na Morzu Śródziemnym przez „Perth”. Ten ostatni, wraz z dwoma niszczycielami, wziął udział w bitwie koło przylądka Matapan 27 marca 1941 roku. Po rozpoczęciu wojny na Pacyfiku znaczna liczba jednostek australijskich została wysłana w tamten region, ale niektóre, zwłaszcza nowo przejęte od Royal Navy, uczestniczyły w akcjach na europejskim teatrze działań wojennych do 1945 roku, biorąc udział między innymi w lądowaniu na Sycylii i osłonie konwojów do Związku Radzieckiego.
thumb|left|Pomnik poległych członków załogi „Sydney” (II) na Mount Scott w Geraldton 19 listopada 1941 roku Royal Australian Navy poniosła największą stratę osobową podczas II wojny światowej. W bitwie z niemieckim krążownikiem pomocniczym „Kormoran” zatonął „Sydney” wraz z całą, liczącą 645 osób, załogą.