Stadler KISS (początkowo Stadler DOSTO) – rodzina piętrowych elektrycznych i spalinowych zespołów trakcyjnych produkowana od 2010 przez szwajcarskie przedsiębiorstwo Stadler Rail. Liczba sprzedanych pojazdów tej rodziny wynosi ponad 300.
Pojazdy początkowo nosiły nazwę DOSTO (od niem. Doppelstock, co znaczy piętrowy). Nowa nazwa handlowa KISS to akronim mający rozwinięcie w języku niemieckim (Komfortabler Innovativer Spurtstarker S-Bahn-Zug), oznaczające Komfortowy, Innowacyjny Szybki Pociąg Podmiejski.
KISS-y powstają w różnych wersjach o różnej liczbie członów (od 3 do 8), dostosowane do różnych rozstawów szyn (1435 lub 1524 mm) i napięć zasilania (3 kV DC, 15 kV AC lub 25 kV AC) oraz różnym przeznaczeniu. Jednostki zostały zamówione przez przewoźników z 10 państw.
Historia thumb|6-członowy RABe 511 SBB thumb|ET 445.103 przewoźnika ODEG thumb|ESz2-024 dla Aeroexpressu W 2008 roku Stadler otrzymał pierwsze zamówienie na składy piętrowe – szwajcarskie koleje państwowe SBB zamówiły na potrzeby S-Bahn w Zurychu 50 jednostek 6-członowych, normalnotorowych, zasilanych napięciem 15 kV AC, o prędkości maksymalnej wynoszącej 160 km/h. Pojazdy otrzymały nazwę DOSTO.
W czerwcu 2009 spółka otrzymała pierwsze zamówienie z Austrii – koleje Westbahn zamówiły 7 sztuk 6-członowych składów, które zostały przystosowane do prędkości 200 km/h i otrzymały przedziały bistro. Jednocześnie zmieniono nazwę jednostkę piętrowych z DOSTO na KISS. Pod koniec 2009 Stadler otrzymał pierwsze zamówienie na jednostki 4-członowe i pierwsze zamówienie z Niemiec – BeNEX i Arriva Deutschland, ówcześni właściciele Ostdeutsche Eisenbahn (ODEG) złożyli zamówienie na 16 pociągów.
W 2010 roku zostały zamówione pierwsze jednostki 3-członowe i jednocześnie 2-systemowe – luksemburskie koleje państwowe Société Nationale des Chemins de Fer Luxembourgeois zamówiły 8 zespołów dostosowanych do napięcia 15 kV i 25 kV AC. W tym samym roku Stadler otrzymał również kolejne zamówienie ze Szwajcarii – koleje BLS zamówiły 28 składów 4-wagonowych, a SBB rozszerzyło zamówienie z 2008 roku o dodatkowe 24 jednostki 4-członowe.
W 2013 roku spółka otrzymała kolejne zamówienie z Niemiec – firma leasingowa Alpha Trains zamówiła 13 sztuk 6-członowych pociągów piętrowych dla WestfalenBahn. W tym samym roku producent otrzymał również pierwsze zamówienie na składy szerokotorowe i jednostki zasilane prądem 3 kV DC – rosyjski przewoźnik Aeroexpress zamówił 25 jednostek 4- i 6-członowych.
W 2015 roku, po dostarczeniu 2 jednostek do Rosji, doszło do załamania kursu rubla, przez co realizacja zamówienia została zawieszona, pomimo tego, że gotowych jednostek było więcej. Z tego powodu Stadler rozpoczął poszukiwania alternatywnych nabywców na gotowe jednostki – 5 jednostek trafiło do azerbejdżańskiego przewoźnika Azərbaycan Dəmir Yolları, a kolejne 4 zostały zamówione przez Koleje Gruzińskie.
W 2015 roku producent otrzymał pierwsze zamówienie ze Szwecji i jednocześnie pierwsze zamówienie na jednostki 5-członowe – przewoźnik Malab zamówił 33 jednostki, w 2016 roku pierwsze zamówienie ze Stanów Zjednoczonych – przewoźnik Caltrain zamówił 16 jednostek 6-członowych, a w 2017 pierwsze zamówienie z Węgier.
W 2017 roku dla przewoźnika Westbahn Stadler dostarczył pierwszą jednostkę KISS 2 nieznacznie różnicą się od poprzedniej generacji KISS-ów.
W 2018 roku pierwsze zamówienie na jednostki KISS złożyły Koleje Słoweńskie oraz zamówiono pierwsze jednostki 7-członowe.
W 2021 roku powstała pierwsze jednostka o napędzie spalinowym
Konstrukcja Elektryczne zespoły trakcyjne z rodziny KISS są pojazdami piętrowymi o budowie modułowej. Producent oferuje pociągi w wersji aglomeracyjnej i regionalnej. Ich prędkość maksymalna wynosi od 160 km/h do 200 km/h. Jednostki dostosowane są do trakcji wielokrotnej, w tym z jednopokładowymi jednostkami FLIRT.
Specyfika składów zależy od zamawiającego. Przewoźnik Liczbaczłonów Układ osi Miejsca siedzące Wysokość podłogi Masasłużbowa Długośćcałkowita Liczba i mocsilników Prędkośćmaksymalna Źródła 2 kl. 1 kl. wejścia dolnegopokładu górnegopokładuDeutsche Bahn (odkupione od Westbahn) 4 Bo’Bo’+2’2’+2’2’+Bo’Bo’ – 326 570 mm 440 mm 2515 mm 100 m (4000) kW 200 km/h 6 Bo’Bo’+2’2’+2’2’+2’2’+2’2’+Bo’Bo’ – 501 570 mm 440 mm 2515 mm 296 t 150 m 8×500 kW 200 km/h 6 Bo’Bo’+2’2’+2’2’+2’2’+2’2’+Bo’Bo’ – 526 570 mm 440 mm 2515 mm 150 m (4000) kW 200 km/h CFL 3 2’Bo’+2’2’+Bo’2’ 255 29 580 mm 440 mm 2515 mm 170,1 t 79,84 m (2000) kW 160 km/h ODEG 4 2’Bo’+2’2’+2’2’+Bo’2’ 404 24 580 mm 440 mm 2515 mm 205,8 t 105,22 m (2000) kW 160 km/h WestfalenBahn 6 2’Bo’+2’2’+Bo’2’+2’2’+2’2’+Bo’2’ 592 34 600 mm 440 mm 2515 mm 205,8 t 156,45 m 6×750 kW 160 km/h Aeroexpress,Azərbaycan Dəmir Yollarıi Koleje Gruzińskie 4 2’2’+Bo’2’+Bo’Bo’+2’2’ 312 84 1285 mm 685 mm 2974 mm 237 t 101,7 m 6×400 kW 160 km/h 6 2’2’+Bo’Bo’+2’2’+2’2’+Bo’Bo’+2’2’ 616 84 1285 mm 685 mm 2974 mm 349 t 155,1 m 8×400 kW 160 km/h SBB 4 Bo’Bo’+2’2’+2’2’+Bo’Bov 277 60 555 mm 440 mm 2515 mm 211,9 t 100,36 m 8×500 kW 160 km/h 6 Bo’Bo’+2’2’+2’2’+2’2’+2’2’+Bo’Bo’ 415 120 555 mm 440 mm 2515 mm 297 t 150 m 8×500 kW 160 km/h BLS 4 Bo’Bo’+2’2’+2’2’+Bo’Bo’ 274 61 570 mm 440 mm 2515 mm 216 t 102,24 mm 8×500 kW 160 km/h Mälab 5 105 m 200 km/h Caltrain 6 2'’Bo’+Bo’Bo’+2’2’+Bo’Bo’+2’2’+Bo’2’ 559 mm i 1283 mm 157 m (6000) kW 177 km/h Magyar Államvasutak 6 600 155,8 m 160 km/h Slovenske železnice 3 292 79,84 m 160 km/h Westbahn6526150 m200 km/h
Eksploatacja Państwo Przewoźnik Liczbasztuk Napęd Rozstawszyn Liczba członów Oznaczenie seriiprzewoźnika Latadostaw Liczba sztukw kraju Źródła 3 4 5 6 7 8 Westbahn 0 z 15 0 z 15 Azərbaycan Dəmir Yolları 9 3 kV DC 1524 mm EŞ2 2015–2019 9 1 spalinowy DŞ2 2021 1 Koleje Gruzińskie 4 3 kV DC 1524 mm GRS od 2016 4 CFL 8 z 19 25 kV AC15 kV AC 1435 mm 2300 od 2013 8 z 19 ODEG 16 15 kV AC 1435 mm ET 445 2012 46 z 64 WestfalenBahn 13 ET 600 2015 DB Fernverkehr 17 DB Regio0 z 18 Aeroexpress 11 3 kV DC 1524 mm ЭШ2 (ESz2) 2015–2018 11 Caltrain 0 z 19 25 kV AC 1435 mm 2019 0 z 19 SBB 74 z 93 15 kV AC 1435 mm RABe 511 od 2010 102 z 124 BLS 28 z 31 RABe 515 od 2012 Slovenske železnice 0 z 10 0 z 10 Mälab 0 z 33 2017 0 z 33 Magyar Államvasutak 2 z 40 2 z 40 Łączna liczba sztuk: 174 z 340
Austria thumb|KISS kolei Westbahn W czerwcu 2009 austriacki przewoźnik Westbahn złożył zamówienie na 7 piętrowych, 6-członowych składów. Pojazdy weszły do eksploatacji w grudniu 2011 na linii Wiedeń – Salzburg.
W maju 2015 przewoźnik zamówił jeszcze jedną jednostkę 6-członową oraz 9 jednostek 4-członowych, których dostawy planowane są na 2017 rok. 19 maja 2017 przewoźnik zaprezentował pierwszą gotową jednostkę.
W lipcu 2019 Deutsche Bahn kupiło wszystkie 17 jednostek należących do Westbahn. W wyniku sprzedaży przewoźnik zmuszony był do zmniejszenia taktu swoich połączeń z półgodzinnego na godzinny od grudnia 2019, kiedy przekazano pierwszą partię obejmującą 9 jednostek 4-członowych. 29 października 2019 przewoźnik zamówił 15 kolejnych sześciopokładowych pociągów wielopoziomowych, celem zastąpienia jednostek sprzedanych DB. Powodem sprzedaży taboru DB i zakupu nowego były korzystniejsze warunki finansowe.
Azerbejdżan thumb|EŞ2-020 należący do Azərbaycan Dəmir Yolları W maju 2015 podczas targów kolejowych TransCaspian 2015 azerbejdżański państwowy przewoźnik Azərbaycan Dəmir Yolları zamówił 5 sztuk 4-członowych KISS-ów do obsługi linii Baku – Sumgait.
Pierwsze 3 jednostki: EŞ2-003, 008 i 009 zostały dostarczone bardzo szybko (dwie w czerwcu, jedna w sierpniu), ponieważ były to nieodebrane przez rosyjski Aeroexpress jednostki ЭШ2 (ESz2), w których zmieniono siedzenia w 2 klasie oraz malowanie zewnętrzne. Pierwsza z nich była gotowa 21 maja i kilka dni później wyruszyła z mińskiego zakładu Stadlera do Azerbejdżanu, zaś w dniach 12–28 czerwca przewoziła gości Igrzysk Europejskich.
Czwarty i piąty skład zostały dostarczono w czerwcu 2016. W późniejszym czasie przewoźnik zakupił jeszcze 4 podobne jednostki.
W listopadzie 2021 roku dla przewoźnika dostarczony został jeszcze 8-członowy piętrowy spalinowy zespół trakcyjny DŞ2-001 z rodziny KISS.
Gruzja thumb|GRS dla Kolei Gruzińskich 22 kwietnia 2016 Koleje Gruzińskie zamówiły 4 sztuki 4-członowych KISS-ów do obsługi połączeń Tbilisi z nadmorskimi miejscowościami – Batumi, Kobuleti i Ureki. Na początku lipca dostarczono dwie jednostki 4-członowe, 22 lipca na stacji w Batumi odbyła się ich oficjalna prezentacja, a kilka dni później rozpoczęły one kursy z pasażerami. Tak szybka dostawa była możliwa, ponieważ przewoźnik otrzymał jednostki pierwotnie przeznaczone dla Rosji.
Luksemburg thumb|Jednostka 2305 przewoźnika CFL W październiku 2010 luksemburskie koleje państwowe Société Nationale des Chemins de Fer Luxembourgeois zamówiły 8 zespołów 3-wagonowych z rodziny KISS z opcją na dostawę kolejnych 31 pociągów.
Składy weszły do eksploatacji w grudniu 2013, skierowano je do obsługi trasy Luksemburg – Koblencja.
W kwietniu 2015 zamówiono kolejnych 11 jednostek, których początek dostaw zaplanowano na 2018 rok.
Niemcy thumb|ET 607 przewoźnika WestfalenBahn Deutsche Bahn W czerwcu 2019 DB Regio zamówiło 18 jednostek 4-członowych do obsługi regionu Szlezwik-Holsztyn.
W lipcu 2019 Deutsche Bahn kupiło wszystkie 17 jednostek należących do austriackiego przewoźnika Westbahn. W lutym 2020 zaprezentowano pierwszą jednostkę w barwach DB
ODEG W grudniu 2009 fundusz kapitałowy BeNEX i Arriva Deutschland, ówcześni właściciele Ostdeutsche Eisenbahn (ODEG), złożyli zamówienie na 16 pociągów DOSTO złożonych z 4 wagonów.
Produkcję rozpoczęto w połowie 2011 roku, a od 18 do 21 września 2012 jeden z zamówionych zespołów był prezentowany podczas targów InnoTrans w Berlinie.
W 2012 ODEG rozpoczęło eksploatację KISS-ów w Brandenburgii na trasach: RE 2 Wismar – Wittenberge – Berlin – Cottbus oraz RE 4 Stendal – Rathenow – Berlin – Jüterbog.
WestfalenBahn Na początku 2013 Stadler otrzymał od przedsiębiorstwa leasingowego Alpha Trains zamówienie na 13 sztuk 6-członowych pociągów piętrowych dla WestfalenBahn. Pojazdy zostały wyprodukowane w niemieckim oddziale Stadlera w Pankow, ich dostawy rozpoczęto 7 września 2015, a 13 grudnia weszły one do eksploatacji na liniach RE60 (Rheine – Osnabrück – Hanower – Brunszwik) i RE70 (Bielefeld – Herford – Minden – Hanower – Brunszwik). Pojazdy zastąpiły piętrowe wagonowe składy DB Regio prowadzone lokomotywami.
Rosja thumb|ESz2-024 dla Aeroexpressu 12 lutego 2013 rosyjski przewoźnik Aeroexpress zamówił u przedsiębiorstwa Stadler Rail 25 pojazdów KISS – 9 składów 6-wagonowych i 16 składów 4-wagonowych na potrzeby trzech linii łączących centrum Moskwy z lotniskami (Moskwa-Domodiedowo – Dworzec Pawelecki, Moskwa-Wnukowo – Dworzec Kijowski i Moskwa-Szeremietiewo – Dworzec Białoruski. Umowa zawierała opcję na dostawę kolejnych 13 składów
W drugiej połowie listopada 2014 dostarczono i zaprezentowano pierwszy 6-członowy skład. Został on wyprodukowany w zakładach Stadlera w Altenrhein w Szwajcarii i został przetransportowany najpierw rzeką Ren do portu w Amsterdamie, potem drogą morską do Estonii i dalej lądową do Rosji. W maju 2015 w Rosji znajdowały się 2 pociągi, które były poddawane testom i procedurze homologacyjnej. Dostawy pozostałych jednostek zostały zawieszone ze względu na dewaluację kursu rubla. W lutym 2016 zdecydowano się zmniejszyć zamówienie z pierwotnie planowanych 25 do 11 sztuk (2 sztuk 4-członowych i 9 sztuk 6-członowych), co pociągnęło za sobą konieczność rezygnacji z planowanej wcześniej obsługi nimi trasy Moskwa-Szeremietiewo – Dworzec Białoruski. W czerwcu 2016 wznowiono testy pociągów. 27 października 2017 miał miejsce inauguracyjny przejazd na trasie Dworzec Kijowski – port lotniczy Moskwa-Wnukowo, a 22 listopada na trasie Dworzec Pawelecki – port lotniczy Moskwa-Domodiedowo. W czerwcu 2018 wszystkie 11 pociągów było w ruchu, jako ostatnia do ruchu weszła jednostka 001, które wcześniej używana była wyłącznie do testów.