Nocardia asteroides – tlenowe, katalazo-dodatnie, Gram-dodatnie bakterie tworzące rozgałęzione strzępkiZaremba, Mikrobiologia lekarska, 1997. Mogą tworzyć kredowobiałą grzybnię powietrzną oraz tworzyć konidia. Są słabo kwasooporne (barwienie metodą Ziehla-Neelsena) ale odporne na lizozym. W przypadku zakażenia powodują nokardiozę płucną, są również czynnikiem etiologicznym stopy madurskiej (maduromykozy). Reagują na leczenie sulfonamidami.
Charakterystyka Nocardia asteroides to nieregularne, nitkowate bakterie przypominające grzybnię, wykazujące kwasooporność w barwieniu metodą Ziehla-Neelsena (choć słabiej niż prątki). Rośnie powoli na zwykłych podłożach bakteriologicznych, tworząc suche, kredowe kolonie.
Bakteria ta występuje powszechnie w glebie, materiale roślinnym i środowisku wodnym. Jest saprotrofem, ale w określonych warunkach może wywołać poważne zakażenia u ludzi, szczególnie z obniżoną odpornością.
Patogeneza Nocardia asteroides jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym nokardiozy – rzadkiej, ale ciężkiej infekcji bakteryjnej. Zakażenie najczęściej następuje drogą wziewną, prowadząc do pierwotnego zakażenia płucnego. Może również dojść do zakażenia skóry lub rozsiewu do OUN i innych narządów (postać rozsiana) Nokardioza płucna objawia się kaszlem, dusznością, gorączką i naciekami w płucach, przypominającymi gruźlicę lub nowotwory. Postać skórna może przyjmować postać ropni, owrzodzeń lub zapalenia tkanki podskórnej.
Chorobotwórczość Nocardia asteroides jest oportunistycznym patogenem wywołującym nokardiozę – poważną infekcję bakteryjną, która może przybierać różne postaci kliniczne w zależności od drogi zakażenia, lokalizacji i stanu odporności pacjenta.
Bakteria przenika do organizmu człowieka najczęściej poprzez: drogę wziewną – powodując nokardiozę płucną, uszkodzenia skóry – prowadząc do postaci skórnej lub podskórnej, rozsiew hematogenny – prowadzący do zakażeń narządowych, w tym ośrodkowego układu nerwowego (OUN).
Nocardia asteroides wykazuje tropizm do tkanki płucnej i nerwowej, co sprawia, że najczęstsze i najcięższe objawy dotyczą tych układów.
Nokardioza płucna To najczęstsza postać zakażenia wywoływanego przez N. asteroides. Objawy są niespecyficzne i mogą przypominać: gruźlicę, nowotwory płuc, zapalenie płuc o etiologii grzybiczej lub atypowej.
Typowe objawy obejmują: przewlekły kaszel, duszność, gorączkę, osłabienie, bóle w klatce piersiowej, nacieki zapalne widoczne w badaniach obrazowych.
Zakażenie może prowadzić do tworzenia jam w miąższu płuca, ropni lub przetok oskrzelowo-opłucnowych.
Nokardioza OUN Postać mózgowa występuje u około 25–40% pacjentów z uogólnioną nokardiozą. Objawia się: bólami głowy, objawami ogniskowymi (np. niedowład, afazja, napady padaczkowe), gorączką, zaburzeniami świadomości.
Najczęściej dochodzi do tworzenia ropnia mózgu, który może być pojedynczy lub mnogi.
Postać skórna i podskórna Zakażenie skóry występuje zwykle w wyniku urazu lub kontaktu rany z zanieczyszczoną ziemią. Objawia się: ropniami, naciekami zapalnymi, przewlekłymi owrzodzeniami, przetokami z wydzieliną ropną zawierającą niciowate struktury bakteryjne.
Postać rozsiana U osób z obniżoną odpornością (np. w przebiegu AIDS, po przeszczepach, chemioterapii) może dojść do rozsiewu bakterii do wielu narządów: płuca, OUN, skóra, nerki, kości.
Zakażenie może mieć przebieg gwałtowny i prowadzić do sepsy.
Grupy ryzyka Najbardziej narażone na ciężki przebieg nokardiozy są osoby z: niedoborami odporności komórkowej, przewlekłymi chorobami płuc (POChP, rozstrzenie oskrzeli), cukrzycą, nowotworami, przyjmujące leki immunosupresyjne (np. po przeszczepach).
Zakażenia u osób immunokompetentnych również się zdarzają, ale mają zwykle łagodniejszy przebieg. Diagnostyka Rozpoznanie nokardiozy wymaga hodowli materiału klinicznego na podłożach bakteriologicznych oraz identyfikacji metodą mikroskopową i biochemiczną. Stosuje się również techniki molekularne (np. PCR) oraz spektrometrię masową (MALDI-TOF).
Leczenie Leczenie nokardiozy wymaga długotrwałej antybiotykoterapii. Antybiotykiem pierwszego wyboru jest trimetoprim - sulfametoksazol. W cięższych przypadkach stosuje się skojarzone leczenie z użyciem imipenem, amikacyny lub linezolidu. Czas leczenia może wynosić od kilku miesięcy do roku, zależnie od postaci zakażenia i stanu pacjenta.
Znaczenie Nocardia asteroides ma szczególne znaczenie kliniczne jako czynnik chorobotwórczy u osób z niedoborami odporności, w tym pacjentów po transplantacjach, z nowotworami lub zakażonych wirusem HIV.
Zobacz też Nokardioza Nocardia Zakażenia oportunistyczne Bakterie Gram-dodatnie
Bibliografia
Przypisy
Kategoria:Actinobacteria Kategoria:Bakterie Gram-dodatnie Kategoria:Choroby bakteryjne