Rudolf Habsburg-Lotaryński (niem. Rudolf Franz Karl Joseph von Österreich-Ungarn, ur. 21 sierpnia 1858 w Laxenburgu, zm. 30 stycznia 1889 w Mayerling) – syn i następca cesarza Austrii Franciszka Józefa i cesarzowej Elżbiety. Arcyksiążę austriacki.
Dzieciństwo i młodość thumb|Młody arcyksiążę Rudolf|lewo Urodził się 21 sierpnia 1858 roku, jako pierwszy syn i trzecie dziecko cesarskiej pary. Historycy opisują go jako osobę wrażliwą i chorowitą. W dzieciństwie rozpoczął rygorystyczną edukację wojskową. Naciskał na to jego ojciec oraz babka – arcyksiężna Zofia.
Nauczycielem Rudolfa został generał dywizji Leopold hrabia Gondrecourt. Jego metody wychowawcze polegały m.in. na zmuszaniu chłopca do wielogodzinnych ćwiczeń w deszczu i mrozie czy zostawiania go samego w lesie. Praktyki te spowodowały, że u Rudofla zaczęły występować objawy depresji anaklitycznej. Po naciskach cesarzowej Elżbiety, ten rodzaj edukacji został zakończony. Matka arcyksięcia powołała także hrabiego Josepha Latoura von Thurmburga na asystenta Gondrecourta. Hrabia dbał o rozwój zainteresowań naukowych Rudolfa.
Naukę Rudolf ukończył 24 czerwca 1877 roku, po czym rozpoczął służbę w armii. Został dowódcą 36 pułku piechoty. Najpierw stacjonował w Pradze, a później w Wiedniu. Funkcje, jakie pełnił w obu miastach, miały jedynie znaczenie reprezentacyjne. Nie był w tym czasie w dobrych stosunkach z cesarzem i wieloma dostojnikami dworskimi. Swojemu przyjacielowi Maurycemu Scheppsowi skarżył się, iż należy do najgorzej poinformowanych ludzi w Austrii.
10 maja 1881 ożenił się z belgijską księżniczką Stefanią Klotyldą, córką Leopolda II. Wesele następcy tronu miało bardzo wystawny charakter. Na początku małżeństwa Rudolf wydawał się być zakochany w swej żonie, jednak po narodzinach ich jedynego dziecka, arcyksiężniczki Elżbiety Marii (21 września 1883), książęca para bezpowrotnie oddaliła się od siebie – co było też spowodowane licznymi chorobami wenerycznymi Rudolfa, których ofiarą padł z powodu swej niewierności. Cierpiący na neurastenię arcyksiążę szukał pociechy w alkoholu, morfinie i towarzystwie prostytutek.
Rudolf i polityka W odróżnieniu od swego głęboko konserwatywnego ojca, Rudolf był zagorzałym zwolennikiem liberalizmu, co ideologicznie zbliżało go do matki. Arcyksiążę chętnie przebywał w towarzystwie liberalnych dziennikarzy wiedeńskich. Marzył o wielkiej Austrii w polityce europejskiej. Zakładał zawarcie sojuszu Austrii z Francją, Rosją i Anglią. Na łamach liberalnego dziennika pisał, że musi nastąpić przewrót socjalny, po którym nastanie nowa Europa W miarę upływu lat poglądy Rudolfa na politykę krystalizowały się w kierunku liberalnym i laickim. Jego liczne kontakty wśród środowisk i kręgów liberalnych wywoływały niezadowolenie na dworze.
Jednym z tutorów arcyksięcia był ekonomista i założyciel Austriackiej Szkoły Ekonomii – Carl Menger.
Zainteresowania i pasje Arcyksiążę posiadał liczne zainteresowania literackie i artystyczne. Patronował pracom nad wiekopomnym dziełem Monarchia austro-węgierska w słowie i obrazach, czyli syntezą poświęconą faunie i florze krajobrazu naddunajskiego. Był autorem licznych prac i artykułów, między innymi Podróży na Wschód z 1884 roku. Miał łatwość pisania. Posługiwał się w swych tekstach jasnym, żywym i swobodnym językiem. Arcyksiążę był przychylny naukowcom. Doceniał znaczenie postępu. Rozumiał, jak ważne jest działanie na rzecz rozwoju techniki. Chętnie korzystał z nowych osiągnięć i wynalazków.
Relacje rodzinne thumb|Arcyksiążę Rudolf i arcyksiężna Stefania Cesarz Franciszek Józef nie akceptował wielu zachowań syna. W szczególności nie tolerował jego zdrad małżeńskich. Ojciec i syn nie zgadzali się w wielu istotnych sprawach natury politycznej. Arcyksiążę twierdził, iż ojciec przez swą nieprzejednaną postawę nie ma ani jednego przyjaciela. Jego zdaniem, otoczony przez kastę biurokratów i urzędników cesarz miał nie wiedzieć nic o prawdziwych nastrojach i potrzebach swojego ludu. Od 1875 roku arcyksiążę utrzymywał korespondencję z królem Bawarii Ludwikiem II, w latach 1872–1888 wymienił wiele osobistych listów z arcyksięciem Franciszkiem Ferdynandem, w których Rudolf przekonywał w nich młodszego kuzyna, aby buntował się przeciwko sztucznym rygorom dworu wiedeńskiego.
Rudolf odziedziczył po matce wiele cech, takich jak temperament i talenty, fantazję, żywiołowość charakteru, wrażliwość, dowcip oraz dar szybkiego pojmowania. Ich wzajemne stosunki były jednak również trudne. Elżbieta rzadko ingerowała w sprawy wychowawcze syna, a po urodzeniu Marii Walerii niemalże całkowicie odsunęła go od siebie. Rudolf rywalizował o względy matki, zdradzał takie same jak ona sympatie i antypatie. Naśladował ją w najdrobniejszych szczegółach. Mieli razem z cesarzową zbliżone poglądy na politykę. Tak samo źle oceniali rządy premiera Taaffego i jego polityki. Syn nie szczędził jednak matce także i słów krytyki. Źle oceniał np. skłonności Elżbiety do spirytyzmu.
Śmierć
thumb|Maria Vetsera, kochanka Rudolfa W 1887 roku Rudolf zakupił zameczek myśliwski w Mayerling. Jesienią następnego roku 30-letni następca tronu spotkał 17-letnią baronównę Marię Vetserę. Od samego początku tej znajomości Maria otaczała Rudolfa niemal nadludzką czcią i była gotowa zrobić dla niego wszystko. Nie był to z pewnością dla Rudolfa największy romans jego życia, ale darzył Marię uczuciem i był poruszony jej bezgraniczną, fanatyczną wręcz miłością do niego. Gdy następca tronu podjął decyzję o własnym samobójstwie, Maria była gotowa towarzyszyć mu w tym posunięciu.
Według oficjalnych komunikatów, śmierć Rudolfa była skutkiem zamachu samobójczego. Obecność i śmierć Vetsery w Mayerling całkowicie przemilczano. Arcyksiążę został oficjalnie uznany za „psychicznie niestabilnego”, by jako samobójca mógł być pochowany z wszelkimi honorami, także religijnymi. Pogrzeb odbył się w Wiedniu, a ciało Rudolfa złożono w cesarskiej krypcie kościoła Kapucynów. Zwłoki Marii zostały potajemnie wywiezione z Mayerling i złożone na cmentarzu w Heiligenkreuz.
Powszechnie znana była fascynacja Rudolfa śmiercią i jego zmęczenie dręczącymi go dolegliwościami. Na biurku zwykł trzymać ludzką czaszkę i rewolwer. Później z rozkazu cesarza Mayerling został zaadaptowany na klasztor karmelitanek.
Skutki Śmierć jedynego syna sprawiła, że małżeństwo Franciszka Józefa i Elżbiety zupełnie się rozpadło. Cesarzowa pogrążyła się w melancholii i wyrzutach sumienia, które nie opuściły jej aż do śmierci. Nowym następcą tronu austro-węgierskiego został arcyksiążę Karol Ludwik, brat cesarza, a po jego śmierci Franciszek Ferdynand. Zabójstwo tego ostatniego w 1914 roku stało się jedną z przyczyn wybuchu I wojny światowej.
Tragiczna śmierć Rudolfa odbiła się szerokim echem zarówno na dworze w Wiedniu, jak i w całym cesarstwie. Ze smutkiem żegnała następcę tronu zwłaszcza ta część mieszkańców różnych prowincji, która wiązała z Rudolfem olbrzymie polityczne nadzieje. Szczery żal wyrazili zatem Polacy, Węgrzy, Czesi i Słowacy.
Ostatecznie tron objął syn Ottona Franciszka Austriackiego, bratanka Franciszka Józefa, Karol I Habsburg – ostatni cesarz austriacki, który pomimo prób zmiany sytuacji nie był w stanie wyprowadzić Austrii z wojny i uchronić monarchii Habsburgów przed jej ostatecznym upadkiem.
Genealogia Prapradziadkowiecesarz rzymskiLeopold II Habsburg(1747–1792) ∞ 1765 Maria Ludwika Burbon(1745–1792)król HiszpaniiFerdynand I Burbon(1751–1816) ∞ 1768 Maria Karolina Habsburg(1752–1814)Fryderyk Michał Wittelsbach(1724–1767) ∞1746 Maria Franciszka Wittelsbach(1724–1794)Karol Ludwik Badeński(1755–1801) ∞ 1774 Amalia Fryderyka Hessen-Darmstadt(1754–1832)książę w BawariiWilhelm Wittelsbach(1752–1837) ∞1780 Anna Maria Wittelsbach(1753–1824)Ludwik Maria Arenberg(1757–1795) ∞ Anna de Mailly-Nesle(1766–1789)Pradziadkowiecesarz AustriiFranciszek II Habsburg(1768–1835) ∞ 1790 Maria Teresa Burbon-Sycylijska(1772–1807)król BawariiMaksymilian I Józef Wittelsbach(1756–1825) ∞ 1797 Karolina Fryderyka Badeńska(1776–1841)książę w BawariiPius Wittelsbach(1786–1837) ∞1807 Amalia Luiza Arenberg(1789–1823)DziadkowiearcyksiążęFranciszek Karol Habsburg(1802–1878) ∞ 1824 arcyksiężnaZofia Wittelsbach(1805–1872)Ludwika Wilhelmina Wittelsbach(1808–1892) ∞1828 książę w BawariiMaksymilian Józef Wittelsbach(1808–1888)Rodzicecesarz AustriiFranciszek Józef I (1830–1916) ∞1854 Elżbieta Wittelsbach (1837–1898)Rudolf Habsburg-Lotaryński (1858–1889), arcyksiążę austriacki
Upamiętnienie Na jego cześć nazwano wyspę arktyczną.
Odznaczenia Odznaczenia arcyksięcia Rudolfa to między innymi: Order Złotego Runa Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana Krzyż Wielki Orderu Świętego Józefa (Toskania) Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji (Zakon Maltański) Order Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Stanisława I klasy (Imperium Rosyjskie) Order Orła Czarnego (Prus) Krzyż Wielki Orderu Orła Meksykańskiego (Meksyk) Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Włochy) Krzyż Wielki Orderu Świętego Huberta w brylantach (Bawaria) Order Korony Rucianej (Saksonia) Krzyż Wielki Orderu Ernestyńskiego (Saksonia) Order Słonia (Dania) Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania) Krzyż Wielki Orderu Korony Wirtemberskiej (Wirtembergia) Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (Niderlandy) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Orderu Chrystusa (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Avis (Portugalia) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia) Krzyż Wielki Orderu Orła Białego (Serbia) Krzyż Wielki Orderu Takowy (Serbia) Order Wierności (Badenia) Krzyż Wielki Orderu Sokoła Białego (Saksonia-Weimar) Krzyż Wielki Orderu Ludwika (Hesja) Krzyż Wielki Orderu Korony Wendyjskiej (Meklemburgia) Krzyż Wielki Orderu Daniły I (Czarnogóra) Order Chryzantemy (Japonia) Wielka Wstęga Orderu Słonia Białego (Syjam) Wielka Wstęga Orderu Sławy (Tunezja) Krzyż Wielki Orderu San Marino (San Marino)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Samobójstwo, które rozbiło potężną europejską dynastię. Co doprowadziło do wydarzeń w Mayerling?
Kategoria:Habsburgowie Lotaryńscy Habsburg, Rudolf Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwiązki Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Meksykańskiego Kategoria:Austriaccy samobójcy Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi Kategoria:Następcy tronu Kategoria:Austro-Węgrzy Kategoria:Urodzeni w 1858 Kategoria:Zmarli w 1889 Kategoria:Pochowani w kościele kapucynów w Wiedniu