HMS Indomitable − brytyjski krążownik liniowy z okresu I wojny światowej, należący do typu Invincible. Do służby wszedł w 1908 roku. Uczestniczył w działaniach wojennych na Morzu Śródziemnym i Północnym, w 1914 roku biorąc udział w pościgu za niemieckimi krążownikami oraz bombardowaniu pozycji tureckich w Dardanelach, w 1915 roku w bitwie na Dogger Bank oraz w bitwie jutlandzkiej w 1916 roku. Po zakończeniu wojny został przesunięty do rezerwy, a w 1921 roku sprzedany do stoczni złomowej.

Projektowanie i budowa W 1906 roku, po zaledwie czternastu miesiącach od dnia położenia stępki, wszedł do służby w Royal Navy nowatorski, zbudowany według koncepcji all-big-gun (same wielkie działa – jednolite uzbrojenie głównego kalibru), pancernik „Dreadnought”. Nieco wcześniej w tym samym roku rozpoczęto w brytyjskich stoczniach konstruowanie trzech okrętów, które dały początek nowej klasie krążowników liniowych. Łączyły one w sobie uzbrojenie nowych pancerników (drednotów) z prędkością, właściwą krążownikom.

Budowę przyszłego „Indomitable” rozpoczęto 1 marca 1906 roku w stoczni Fairfield w Govan. Wodowanie nastąpiło 16 marca 1907 roku, a okręt otrzymał swoją nazwę po raz pierwszy w historii Royal Navy. 20 czerwca 1908 roku w Portsmouth krążownik został oficjalnie przyjęty w skład brytyjskiej marynarki wojennej. Koszt budowy, bez uzbrojenia, wyniósł 1 662 337 funtów.

Opis konstrukcji

Krążowniki liniowe typu Invincible miały długość całkowitą 172,8 m i szerokość maksymalną 23,9 m. Wyporność konstrukcyjna miała wynosić według projektu 17 250 ts, po wejściu „Indomitable” do służby określono ją na 17 410 ts, zaś pełną na 20 125 ts. Przeciętne zanurzenie przy wyporności konstrukcyjnej wynosiło 8 m, a przy pełnym obciążeniu 9,1 m.

Napęd okrętu stanowiły dwa zdwojone zespoły turbin parowych systemu , umieszczone w oddzielnych maszynowniach. Każdy składał się z dwóch turbin wysokiego ciśnienia, napędzających zewnętrzny wał napędowy oraz dwóch turbin niskiego ciśnienia, napędzających wał wewnętrzny. Ponadto okręty zostały wyposażone w dwie turbiny marszowe, dla niskich prędkości, również napędzające wały wewnętrzne. Sprawiały one jednak kłopoty w eksploatacji i nie były używane. Parę do turbin dostarczało 31 kotłów wodnorurkowych typu Babcock & Wilcox, opalanych węglem z zainstalowanym systemem wtryskiwaczy paliwa płynnego, rozmieszczonych w czterech oddzielnych kotłowniach. Łączna moc siłowni wynosiła 41 000 shp, co zapewniało projektowaną prędkość 25 węzłów. Na próbach „Indomitable” osiągnął 26,11 węzła przy mocy maksymalnej 47 791 shp. Okręt posiadał dwa stery, umocowane równolegle na rufie bezpośrednio za śrubami wewnętrznych wałów napędowych.

thumb|Wieże działowe na śródokręciu „Indomitable” Głównym uzbrojeniem „Indomitable” było osiem armat BL Mk X kalibru 305 mm (12 cali), o długości lufy 45 kalibrów, umieszczonych w czterech wieżach artyleryjskich Mk BVIII, o klasycznym, hydraulicznym napędzie obrotu i podniesienia, identycznych jak montowane na „Dreadnoughcie” i pancernikach typów Lord Nelson oraz Bellerophon. Ich producentami był koncern Vickersa. Były one rozmieszczone po jednej na dziobie (wieża „A”) i rufie („X”), w osi symetrii okrętów oraz dwie diagonalnie na burtach na śródokręciu (wieże „P” na prawej i „Q” na lewej burcie). Do zwalczania lżejszych jednostek zainstalowano nowe armaty QF Mk III kalibru 102 mm (4 cale). W momencie wejścia do służby krążownik miał szesnaście takich dział, montowanych na podstawach PI* po cztery na nadbudówkach dziobowej i rufowej oraz po dwa na dachach wież artyleryjskich. W toku służby były one wymieniane na nowsze modele dział tego samego kalibru, a ich ilość była stopniowo redukowana na korzyść wprowadzanego na pokłady uzbrojenia przeciwlotniczego. Dane o jego liczbie i usytuowaniu są jednak niepełne. Najprawdopodobniej na „Indomitable” zamontowano początkowo pojedyncze działo Mk I kal. 76 mm, w 1917 roku uzupełnione działem BL Mk VII kal. 102 mm na podstawie przystosowanej do prowadzenia ognia przeciwlotniczego.

Broń podwodną stanowiło pięć podwodnych wyrzutni torpedowych kalibru 450 mm (18 cali), jedną na rufie, cztery prostopadle do osi podłużnej okrętów, po dwie na burcie, w części dziobowej. Zapas torped wynosił 23 sztuki. Uzbrojenie uzupełniało pięć (według innych źródeł siedem) przenośnych karabinów maszynowych Maxim kal. 7,7 mm.

Wobec założeń przyjętych podczas projektowania okrętów typu Invincible oraz konieczności poczynienia znacznych oszczędności tonażowych dla zrównoważenia wagi rozbudowanej siłowni, ochrona pancerna nowych jednostek pozostała niemal na poziomie starszych krążowników pancernych typu Minotaur. Główny pas pancerny na burcie miał grubość 152 mm i rozciągał się pomiędzy dziobową i rufową wieżą artyleryjską. Tworzył on pancerną cytadelę, chroniącą najważniejsze mechanizmy okrętów, zamkniętą z przodu i z tyłu grodziami pancernymi o grubości odpowiednio 178 i 152 mm. Pancerz na dziobie, poza obszarem cytadeli, miał grubość 102 mm. Czoła wież artyleryjskich i ich barbety poza obszarem chronionym głównym pasem pancernym miały grubość 178 mm, dachy wież 76 mm, a boki 64 mm. Ochronę poziomą stanowiły dwa pokłady pancerne: górny o grubości 19−25 mm i dolny, gruby na 38−64 mm. Zabezpieczeniem przed skutkami wybuchów podwodnych były pancerne osłony komór amunicyjnych o grubości 64 mm. Przestrzeń pomiędzy osłonami a burtami była wypełniona węglem. Całość opancerzenia wykonana była z utwardzanej powierzchniowo stali Kruppa.

Po bitwie jutlandzkiej wzmocniono ochronę pokładu, dodając dodatkowe opancerzenie o masie do 100 ton nad komorami amunicyjnymi. Na przełomie 1917 i 1918 roku okręt otrzymał platformy startowe na wieżach artyleryjskich na śródokręciu i po jednym samolocie Sopwith Camel i Sopwith 1½ Strutter.

Projektowana załoga okrętu miała liczyć 781 oficerów, podoficerów i marynarzy.

Przebieg służby Okres przed I wojną światową Po przyspieszonym wcieleniu do Royal Navy „Indomitable”, z Księciem Walii na pokładzie, wyruszył w swój dziewiczy rejs przez Atlantyk, na obchody trzechsetlecia Quebecu. Towarzyszył mu krążownik pancerny „Minotaur”. Pierwszym dowódcą okrętu był komandor Herbert G. King-Hall. Po powrocie krążownik został 10 sierpnia 1908 roku skierowany do stoczni w Chatham, gdzie dokończono jego wyposażanie. Ponownie do linii wszedł w październiku, po czym dołączył do Nore Division. W marcu 1909 roku przetransferowano go do 1. Eskadry Krążowników Home Fleet, od 26 lipca tegoż roku pełnił funkcję okrętu flagowego jej dowódcy, kontradmirała Stanleya Colville’a, 24 lutego 1911 roku zastąpionego na stanowisku przez kontradmirała Lewisa Bayly’ego. Równocześnie następowały zmiany na stanowisku dowódcy okrętu: od 26 lipca 1909 roku był nim komandor Charles Martin-de-Bartolomé a od 3 stycznia 1911 roku komandor Artur A.M. Duff.

Od lutego do kwietnia 1911 roku oraz od listopada 1911 do lutego 1912 roku „Indomitable” przebywał w stoczni, obsadzony jedynie załogą szkieletową. Po zakończeniu drugiego remontu został przeniesiony do 2. Eskadry Krążowników, jako okręt flagowy kontradmirała George’a Warrendera. Jednocześnie jego dowódcą został komandor George H. Baird. 17 marca tegoż roku odniósł niewielkie uszkodzenia w kolizji ze stawiaczem min „C4”. 11 grudnia 1912 roku krążownik został czasowo przydzielony do 1. Eskadry Krążowników (od stycznia 1913 roku przemianowanej na 1. Eskadrę Krążowników Liniowych), a jego dowódcą został komandor Francis W. Kennedy.

We Flocie Śródziemnomorskiej thumb|SMS „Goeben”

Kolejna zmiana przydziału „Indomitable” nastąpiła w sierpniu 1913 roku, gdy wraz z bliźniaczymi „Inflexible” i „Invincible” został przebazowany na Maltę, gdzie stworzyły 2. Eskadrę Krążowników Liniowych w składzie Floty Śródziemnomorskiej. W grudniu „Invincible” powrócił do Wielkiej Brytanii, zastąpiony przez „Indefatigable”. W lipcu 1914 roku „Indomitable” został odstawiony do stoczni w Valletcie dla przeprowadzenia niezbędnego remontu, który został jednak odwołany przez dowódcę Floty, admirała Archibalda Berkeley Milne’a, w związku z narastającym napięciem międzynarodowym po zamachu w Sarajewie. Potencjalnie najpoważniejszym zagrożeniem dla brytyjskich i francuskich działań na obszarze Morza Śródziemnego była niemiecka Eskadra Śródziemnomorska, składająca się z krążowników: liniowego „Goeben” i lekkiego „Breslau”. Według brytyjskiej Admiralicji zespół admirała Milne’a miał współdziałać z francuską Flotą Śródziemnomorską w osłonie transportów wojsk kolonialnych z francuskiej Algierii do Europy. W tym celu po rozpoczęciu działań wojennych, brytyjskie krążowniki liniowe rozpoczęły patrolowanie rejonu Cieśniny Otranto.

4 sierpnia rano, tuż po wypowiedzeniu Francji wojny przez II Rzeszę, niemieckie okręty zbombardowały dwa algierskie porty: Philippeville i Bône. Powracające do włoskiej Mesyny napotkały na swej drodze płynące w przeciwnym kierunku „Indomitable” i „Indefatigable”. Ponieważ w tamtej chwili Wielka Brytania nie była jeszcze w stanie wojny z Niemcami (wypowiedzenie wojny nastąpiło o północy czasu niemieckiego, po upłynięciu terminu brytyjskiego ultimatum i niemieckiej agresji na neutralną Belgię), okręty brytyjskie rozpoczęły jedynie, po zmianie kursu, śledzenie niemieckiej eskadry. Jednak z powodu kłopotów z urządzeniami napędowymi (prędkość maksymalna „Indefatigable” nie przekraczała 23 węzłów) nie były w stanie utrzymać kontaktu wzrokowego.

Spodziewając się kolejnej akcji Niemców przeciwko francuskim transportom, admirał Milne zgrupował większość swoich okrętów, w tym „Indomitable”, na zachód od Mesyny. Tymczasem niemiecki dowódca, kontradmirał Wilhelm Souchon, opuścił 6 sierpnia po południu port w Mesynie i skierował się w stronę Konstantynopola. Admirał Milne, nie będąc pewien intencji przeciwnika, pozostawił swe krążowniki liniowe na miejscu, a później rozkazał im powrócić na Maltę celem uzupełnienia paliwa. Ponownie wyszedł w morze dopiero po północy 8 sierpnia, kierując się początkowo w stronę Cieśniny Otranto. Dopiero 9 sierpnia otrzymał od Admiralicji wyraźny rozkaz podjęcia pościgu za niemiecką eskadrą, która jednak minęła już przylądek Matapan i 11 sierpnia wpłynęła bezpiecznie do Konstantynopola, gdzie wkrótce obydwa krążowniki zostały formalnie wcielone do tureckiej marynarki wojennej. Efektem udanej ucieczki niemieckich okrętów była konieczność utrzymywania przez Royal Navy ciężkich okrętów: „Indomitable” i „Indefatigable”, wzmocnionych lekkim krążownikiem „Gloucester” w rejonie Dardaneli. „Indomitable” opuścił na krótko, pomiędzy końcem sierpnia a wrześniem, Morze Egejskie, udając się do Gibraltaru.

2 listopada sprzymierzona z Wielką Brytanią Rosja wypowiedziała wojnę Turcji. Następnego dnia brytyjskie okręty otrzymały sygnowany przez Pierwszego Lorda Admiralicji, Winstona Churchilla, rozkaz zbombardowania umocnień tureckich na półwyspie Gallipoli. Akcję przeprowadziły krążowniki liniowe „Indomitable” i „Indefatigable”, wspierane przez dwa francuskie przeddrednoty. W czasie dwudziestominutowego ostrzału fortu Suddel Bahr celny pocisk z „Indefatigable” spowodował eksplozję magazynu amunicji i śmierć 86 tureckich żołnierzy. Wystrzelenie ogółem 46 pocisków kalibru 305 mm to była bardziej demonstracja siły ze strony okrętów ententy, tym bardziej, że Wielka Brytania i Turcja wciąż formalnie nie znajdowały się w stanie wojny. Oficjalne wypowiedzenie wojny nastąpiło dopiero 5 listopada. W grudniu 1914 roku „Indomitable” opuścił Morze Śródziemne, wracając na wody brytyjskie, gdzie dołączył do Grand Fleet. 26 tego miesiąca spotkał się na morzu, na północny wschód od Firth of Forth, z okrętami 1. Eskadry Krążowników Liniowych wiceadmirała Davida Beatty’ego.

Bitwa na Dogger Bank thumb|Tonący krążownik pancerny „Blücher”