Torpedowce typu Sleipner – seria norweskich okrętów z okresu II wojny światowej i powojennego, składająca się z sześciu okrętów. Klasyfikowane oryginalnie jako niszczyciele, w rzeczywistości odpowiadały klasie torpedowców. Trzy ostatnie, nieco większe, klasyfikowane też bywają jako odrębny typ Odin. Od 1937 roku do kampanii norweskiej w 1940 roku do służby w marynarce Norwegii weszły cztery okręty z sześciu zamówionych, które wzięły udział w walkach. Po upadku Norwegii, dwa zdobyte i dwa nowo ukończone okręty wcielono do niemieckiej Kriegsmarine, natomiast jeden operował z portów brytyjskich. Pięć okrętów przetrwało wojnę, po której powróciły do marynarki norweskiej, przeklasyfikowane na fregaty. Wycofano je ze służby do 1959 roku.
Wyporność standardowa okrętów wynosiła około 600 ton, a pełna ponad 700 ton. Napędzały je turbiny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości 32 węzłów. Zasadnicze uzbrojenie stanowiły trzy lub dwa działa kalibru 102 mm, broń przeciwlotnicza i dwie wyrzutnie torpedowe.
Historia W trakcie I wojny światowej, podczas której Norwegia pozostawała neutralna, oraz przez dłuższy czas po jej zakończeniu, niewielka norweska marynarka wojenna z przyczyn finansowych i politycznych nie zamawiała nowych okrętów. Dopiero na początku lat 30. zdecydowano zbudować noweniszczyciele, po ponad 20 latach od wcielenia poprzednich okrętów tej klasy typu Draug, które były zaprojektowane na początku XX wieku i były już całkowicie przestarzałe, a przede wszystkim małe i słabo uzbrojone. Zdecydowano zbudować jak najmniejsze, a przez to najtańsze nowoczesne okręty, zachowując możliwie silne uzbrojenie. Dlatego typ Sleipner, chociaż klasyfikowany jako niszczyciel przybrzeżny (norw. kustjager), faktycznie odpowiadał wielkością i charakterystykami nowo budowanym na świecie torpedowcom, i tak też jest na ogół określany w literaturze. Mimo przerwy w projektowaniu nowych okrętów, Norwegowie zdołali samodzielnie zaprojektować udane i oryginalne okręty, aczkolwiek ich możliwości bojowe były limitowane ich wielkością. Dla zmniejszenia masy kadłuba i siłowni zastosowano kadłub o nowocześniejszym podłużnym układzie wiązań i kotłownię o wyższym ciśnieniu pary oraz zrezygnowano z podwójnego dna. Mimo mniejszych rozmiarów, kadłub zachował jednak podział na liczne poprzeczne przedziały wodoszczelne. Niszczyciele przeznaczone były przede wszystkim do obrony wybrzeża Norwegii, mimo to dysponowały sporym zasięgiem.
Stępkę pod budowę prototypowego okrętu „Sleipner”, który nadał nazwę typowi, położono w Głównej Stoczni Marynarki w Horten w 1933 roku (według innych źródeł w 1934 roku), a drugiego („Æger”) w kolejnym roku. Oba zwodowano w 1936 roku, kiedy też rozpoczęto budowę trzeciego okrętu („Gyller”). „Sleipner” wszedł jako pierwszy do służby w 1937 roku, dalsze dwa w ciągu dwóch kolejnych lat. Po zamówieniu i zbudowaniu pierwszych trzech okrętów, budowę kolejnych według zmodyfikowanego projektu – znanego też jako podtyp Odin – rozpoczęto w 1938 rokuPodtyp (grupa) Odin w . W części literatury okręty grupy Odin nie są w ogóle wyróżniane (np. ), albo są określane w ogóle jako odrębny typ Odin (, ).. Ich kadłuby wydłużono o 2 metry, co pociągnęło niewielki wzrost wyporności. Ponieważ okazało się, że dążenie do umieszczenia silnego uzbrojenia na niewielkich jednostkach odbija się negatywnie na ich własnościach morskich i stateczności, zdecydowano odciążyć okręty drugiej serii, i według większości literatury, zredukowano ich uzbrojenie z trzech do dwóch dział (nie jest to jednak pewne w świetle fotografii)Motywy zredukowania uzbrojenia według , ponadto uzbrojenie podtypu Odin w dwa działa podaje większość literatury (np. , ; ). Jednakże na fotografii „Odina” z 1939 roku widoczne są trzy działa artylerii głównej. Więcej na ten temat w rozdziale o uzbrojeniu.. Wszystkie okręty otrzymały nazwy postaci z mitologii nordyckiej (Sleipnir, Ägir, Odyn, Thor, Baldur), z wyjątkiem „Gyller” (pol. lśniący). Budowano je w Horten, z wyjątkiem „Tora”, zbudowanego w Stoczni Mechanicznej we Fredrikstad.
Kolejny typ niszczycieli norweskich Aalesund stanowił już powiększone okręty, o wyporności standardowej 1220 t i uzbrojeniu w cztery działa 120 mm, aczkolwiek stanowił rozwinięcie typu Sleipner. Budowę dwóch okrętów rozpoczęto w 1939 roku, lecz nie ukończono ich z powodu wybuchu wojny.
Okręty Nazwa Położenie stępkiWodowanieWejście do służby I seria:Sleipner 3. 10. 1934 (1933?), Horten 07. 05. 1936 1937Æger 1935 (1934?), Horten 25. 08. 1936 1938Gyller 1937 (1936?), Horten 07. 07. 1938 01. 08. 1939Data wodowania 7 lipca 1938 roku według , i . Według innych publikacji, 7 sierpnia 1938 roku (, ). Data wejścia do służby 1 sierpnia 1939 roku według Whitleya i Jarosza. II seria:Odin 1938, Horten 17. 01. 1939 17. 09. 1939Tor 1938, Fredrikstad 09. 09. 1939 13. 06. 1940 (Niemcy → Tiger) i podaje wodowanie 9 września 1939, i – 7 września 1939.Balder 1938, Horten 11. 10. 1939 26. 06. 1940 (Niemcy → Leopard)
Opis thumb|Sylwetka okrętów (z niemieckimi modyfikacjami uzbrojenia) Architektura i konstrukcja Wyporność standardowa okrętów pierwszej serii wynosiła 597 ts (ton angielskich), a pełna 708 ts (719 ton); Według innych danych ze starszej publikacji, wyporność standardowa 590 ts, pełna 735 t ().. W drugiej serii wyporność standardowa wzrosła do 632 ts, a pełna do 735 tsTak według . Wyporność standardowa 632 ts jest podawana w licznych publikacjach, natomiast na ogół brak jest informacji o wyporności pełnej.. Długość między pionami okrętów pierwszej serii wynosiła 72 m, a całkowita 74,3 m, natomiast w przypadku drugiej serii parametry te wynosiły odpowiednio 74 m i 76,3 m. Szerokość kadłuba obu wersji wynosiła 7,75 mTak według , , natomiast część literatury podaj zaokrągloną wartość 7,8 m ().. Zanurzenie wynosiło 2,1 m, a maksymalnie 2,82 m (I seria) lub 2,97 m (II seria) podaje średnie zanurzenie I serii 2,1 m i II serii 3 m, a podaje 2,2 m. podaje oczywiście błędne maksymalne zanurzenie 4,15 m (sięgałoby pokładu górnego według analizy rysunku na s.57).
Okręty miały typową architekturę i rozmiary dla torpedowców tego okresu. Kadłub miał podniesiony pokład dziobowy na niecałej 1/3 długości, o lekkim wzniosie i mało nachylonej dziobnicyNa podstawie rysunków .. Ich sylwetki ocenianie są w literaturze jako zgrabne. Na pokładzie dziobowym znajdowało się działo dziobowe artylerii głównej oraz niewielkich rozmiarów nadbudówka z pomostem nawigacyjnym i bojowym. Bezpośrednio za nadbudówką był palowy, lekko pochyły maszt. Za uskokiem pokładu ciągnęła się przez całe śródokręcie wąska i niska pokładówka, na której były umieszczone, w kolejności: szeroki, pojedynczy komin z kołpakiem, podwójna wyrzutnia torpedowa, szczątkowy maszt rufowy, działko przeciwlotnicze 40 mm i drugie działo 102 mm. Trzecie działo artylerii głównej znajdowało się na pokładzie rufowym, poniżej drugiego działa, umieszczonego w superpozycji. Za działem tym był jeszcze dość długi wolny pokład rufowy, a kadłub kończył się łamaną pawężą (o kształcie szerokiego „V” od góry). Kadłub dzielił się na 12 poprzecznych przedziałów wodoszczelnych, nie miał podwójnego dna. Załoga w służbie norweskiej składała się z 75 osób. Okręty nosiły małych rozmiarów nazwy na burtach pod działem dziobowym oraz na pawęży rufowejNa podstawie fotografii ..
Uzbrojenie thumb|Rufowe działa „Sleipnera” w pierwotnej postaci Pierwotne uzbrojenie artyleryjskie stanowiły trzy pojedyncze armaty morskie Bofors kalibru 102 mm (właściwie 101,6 mm – 4 cale). Kaliber artylerii był nominalnie określany jako 10 cm, stąd czasem podawany jest w literaturze jako 100 mmOkreślenie kalibru jako 10 cm według . Część literatury podaje kaliber przeliczony automatycznie na 100 mm (; ). Dokładny kaliber 101,6 mm podaje , zaokrąglony 10,2 cm podaje .. Działa miały długość lufy L/40 (40 kalibrów) i strzelały pociskami o masie 14,1 kg. Były osłonięte płytkimi maskami przeciwodłamkowymi – przy tym z fotografii wynika, że prototypowy „Sleipner” otrzymał wąskie kanciaste maski, a na dalszych okrętach były inne, szersze, z zaokrągloną górną krawędziąNa podstawie fotografii .. Według większości literatury, „Odin” i okręty jego podtypu były uzbrojone tylko w dwa działa 102 mm; ; .. Na fotografii „Odina” z 1939 roku widoczne są jednakże trzy działa artylerii głównej, a dwa pozostałe okręty nie zostały wykończone w pierwotnej postaciNa podstawie fotografii . Nadto w przypisie 40 określa uzbrojenie „Gyllera”, jak i „Odina” jako trzy działa 10 cm.. Uzbrojenie przeciwlotnicze okrętów obejmowało pojedynczą armatę automatyczną 40 mm Boforsa i dwa pojedyncze wielkokalibrowe karabiny maszynowe 12,7 mm MG52 firmy Colt. „Odin” zamiast działka 40 mm miał działko 20 mm Oerlikon.
Uzbrojenie torpedowe było słabe, składające się tylko z podwójnej obrotowej wyrzutni na śródokręciu dla dwóch torped kalibru 533 mm (typowego dla niszczycieli). Według literatury, jedynie „Gyller” miał dwie podwójne wyrzutnie torpedTak według ogółu literatury (np. ; ; ). Nie jest jednak jasne, gdzie drugi aparat torpedowy miał się mieścić, przy takim samym uzbrojeniu przeciwlotniczym. w przypisie 40 określa uzbrojenie „Gyllera”, jak i „Odina” jako dwie wyrzutnie torped (nie jest to jednak opracowanie poświęcone stricte okrętom).. Uzbrojenie przeciw okrętom podwodnym stanowiły cztery zrzutnie bomb głębinowych, a według niektórych źródeł, także dwa miotacze bomb głębinowych. Później uzbrojenie okrętów było modyfikowane w sposób opisany poniżej.
Napęd Napęd stanowiły dwa zespoły turbin parowych De Laval z przekładniami o mocy łącznej 12 500 KM, poruszające dwie śruby o średnicy 1650 mm. Parę dla turbin dostarczały trzy kotły parowe Yarrow, o wysokim ciśnieniu 32 atmosfer. Kotły były umieszczone w trzech przedziałach kotłowni, a turbiny za nimi, w dwóch przedziałach maszynowni. Zapas paliwa płynnego wynosił 100 ts (102 t).
Okręty tego typu rozwijały prędkość 30 węzłów, a według niektórych źródeł, maksymalnie 32 węzły. Zasięg pływania wynosił 3500 Mm przy prędkości 15 węzłów (według innych źródeł, 1500 Mm w tych warunkach).
Służba w skrócie W służbie norweskiej podczas II wojny światowej W chwili wybuchu II wojny światowej w służbie znajdowały się tylko pierwsze trzy jednostki: „Sleipner”, „Æger” i „Gyller”, do których dołączył „Odin”. Brały one udział w patrolowaniu norweskich wód terytorialnych, eskortowaniu statków stron walczących utrzymujących handel z Norwegią oraz w strzeżeniu neutralności. M.in. „Odin” eskortował na wodach norweskich 2 października 1939 polskie statki „Robur IV”, „Kromań”, „Wilno”, „Chorzów” i „Narocz” przedzierające się z Göteborga do Wielkiej Brytanii. Dwa pozostałe torpedowce zwodowano we wrześniu i październiku 1939, lecz w chwili niemieckiego ataku na Norwegię pozostawały w stoczniach i były nieuzbrojone i niewyposażone. „Sleipner” i „Aeger” tworzyły 2. Dywizjon Niszczycieli, a „Gyller” i „Odin” – 3. Dywizjon. 8 kwietnia 1940 „Odin” i „Gyller” ratowały rozbitków z niemieckiego transportowca wojska „Rio de Janeiro” zatopionego przez polski okręt podwodny ORP „Orzeł”Don Kindell, NAVAL EVENTS, APRIL1940, Part 2 of 4 w serwisie naval-history.net [dostęp 2010-11-02].
thumb|Wrak „Ægera” thumb|KNM „Sleipner” podczas II w. św. Podczas niemieckiego ataku 9 kwietnia 1940 okręty były rozrzucone po poszczególnych portach: „Sleipner” w Kristiansund, „Æger” w Stavanger, „Gyller” w Kristiansand i „Odin” w pobliskim . Tego dnia „Æger” zatrzymał pod Stavangerem niemiecki statek „Roda” (6780 BRT), wiozący ciężką broń dla niemieckich spadochroniarzy, który po ostrzelaniu wszedł na skały i zatonął. Później tego samego dnia „Æger” jednak został zbombardowany przez niemieckie samoloty startujące ze zdobytego lotniska Sola, po czym wyrzucił się na brzeg wysepki Hundvåg pod Stavangerem (8 zabitych). Jeszcze podczas kampanii Niemcy zdjęli z niego uzbrojenie. Wrak został pocięty w 1948.