Diecezja drohiczyńska (łac. Dioecesis Drohiczinensis) – jedna z 3 diecezji obrządku łacińskiego w metropolii białostockiej. Położona jest na obszarze wschodniej Polski. Terytorialnie teren diecezji drohiczyńskiej to część województwa mazowieckiego, podlaskiego oraz lubelskiego (jedna parafia, Gnojno). Została proklamowana przez papieża Jana Pawła II 5 czerwca 1991, podczas liturgii mszalnej na błoniach pod Białymstokiem, a powiększona 25 marca 1992 bullą Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae Populus. W jej skład weszły wówczas trzy dekanaty z diecezji siedleckiej: węgrowski, sokołowski, sterdyński oraz część dekanatów: liwskiego, łosickiego i janowskiego.
Historia Ziemie, które obecnie obejmuje diecezja drohiczyńska, w XII wieku w części należały do diecezji płockiej. Od połowy XIII wieku sięgały tutaj wpływy diecezji chełmskiej i przypuszczalnie pod koniec XIV wieku diecezji włodzimierskiej. Od początku XV wieku aż do schyłku XVIII wieku większa część Podlasia należała do diecezji łuckiej, zwanej czasami łucko-brzeską.
Po III rozbiorze Polski, część diecezji leżąca po prawej strony Bugu znalazła się w zaborze pruskim (do 1807) – w diecezji wigerskiej (1799). Po traktacie tylżyckim tereny te zostały włączone do archidiecezji mohylewskiej. Od 1850 (formalnie od 1848) ziemie te objęła diecezja wileńska. W 1925 – w ramach reorganizacji granic diecezji katolickich w Polsce przez Piusa XI zabużańskie Podlasie weszło do diecezji pińskiej.
W okresie powojennym od 1950 terenem tej diecezji zarządzał administrator apostolski rezydujący w Drohiczynie. Ze względu na trudną sytuację polityczną, administratorzy apostolscy unikali nazwy diecezja pińska, a w to miejsce używali określenia diecezja w Drohiczynie n. Bugiem. W latach natężonych represji komunistycznych (1951–1957) diecezja prowadziła seminarium we współpracy z diecezją siedlecką. 7 stycznia 1957 ks. infułat Michał Krzywicki, administrator apostolski, powołał do istnienia własne Wyższe Seminarium Duchowne.
Pierwszym ordynariuszem nowej diecezji został mianowany Władysław Jędruszuk, dotychczasowy administrator apostolski diecezji pińskiej. Kościół pw. Trójcy Przenajświętszej w Drohiczynie, wzniesiony przez jezuitów w latach 1696–1709, stał się katedrą biskupa i diecezji. Siedzibą biskupów drohiczyńskich są gmachy dawnego zespołu pojezuickiego (XVII-XVIII wiek). Tutaj też znajduje się kuria diecezjalna, Archiwum Diecezjalne oraz Wyższe Seminarium Duchowne.
Część diecezji leżąca po lewej stronie Bugu, podobnie jak północno-wschodnia, do trzeciego rozbioru Polski należała do diecezji łucko-brzeskiej. Od 1805 tereny te zostały włączone do nowo powołanej diecezji lubelskiej, a częściowo do warszawskiej. W 1818 część lubelska weszła do diecezji janowskiej, zwanej podlaską. Ukazem carskim z dnia 22 maja 1867 diecezja janowska została skasowana i włączona do diecezji lubelskiej. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, papież Benedykt XV w 1918 odłączył diecezję janowską od lubelskiej. Na mocy bulli „Vix dum Poloniae unitas” z 28 października 1925 diecezja janowska otrzymała oficjalnie nazwę – diecezja siedlecka, czyli podlaska.
Diecezja drohiczyńska została utworzona w 1991 z pozostałej w Polsce części diecezji pińskiej. W 1992 diecezja została powiększona o trzy dekanaty z diecezji siedleckiej – węgrowski, sokołowski, sterdyński – oraz część dekanatów liwskiego, łosickiego i janowskiego.
Do najważniejszych wydarzeń w historii diecezji należy zaliczyć: powołanie Kapituły Katedralnej (1991) i Kolegiackiej (1992), Sądu Biskupiego (1993), zbudowanie nowego gmachu Wyższego Seminarium Duchownego (1993-1995), powołanie Caritas Diecezji Drohiczyńskiej (1994), reorganizację sieci dekanalnej (1995), I Synod Diecezji Drohiczyńskiej (1994-1997), koronację papieskimi koronami obrazu Matki Bożej Miedzeńskiej (1996) oraz wizytę w Drohiczynie Jana Pawła II (10 czerwca 1999).
Miasta diecezji + Miasta diecezji drohiczyńskiej herb miasto dekanat województwo powiat ludność liczba parafii24px Bielsk Podlaski Bielsk Podlaski podlaskie bielski 25 611 424px Hajnówka Hajnówka podlaskie hajnowski 20 919 224px Sokołów Podlaski Sokołów Podlaski mazowieckie sokołowski 18 924 324px Siemiatycze Siemiatycze podlaskie siemiatycki 14 590 224px Węgrów Węgrów mazowieckie węgrowski 12 765 324px Łochów Łochów mazowieckie węgrowski 6848 124px Ciechanowiec(lewobrzeżna część miasta) Ciechanowiec podlaskie wysokomazowiecki 4655 1(2)24px Brańsk Brańsk podlaskie bielski 3785 124px Kosów Lacki Sterdyń mazowieckie sokołowski 2120 124px Drohiczyn Drohiczyn podlaskie siemiatycki 2011 124px Kleszczele Hajnówka podlaskie hajnowski 1297 1
Instytucje diecezjalne thumb|Siedziba biskupów drohiczyńskich (dawne kolegium jezuickie z 1746) Kuria diecezjalna Caritas diecezjalne Sąd diecezjalny Wyższe Seminarium Duchowne
Biskupi
thumb|Piotr Sawczuk – biskup diecezjalny
Biskup diecezjalny bp Piotr Sawczuk – od 2019
Biskup senior bp Tadeusz Pikus – biskup diecezjalny drohiczyński w latach 2014–2019, senior od 2019
Główne świątynie diecezji thumb|Katedra Trójcy Przenajświętszej w Drohiczynie Katedra Trójcy Przenajświętszej w Drohiczynie Konkatedra Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Sokołowie Podlaskim Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Węgrowie Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim Bazylika Trójcy Przenajświętszej i św. Anny w Prostyni
Sanktuaria diecezjalne Sanktuarium w Bielsku Podlaskim Sanktuarium w Ciechanowcu Sanktuarium w Domanowie Sanktuarium w Łazówku Sanktuarium w Miedznie Sanktuarium w Ostrożanach Sanktuarium w Prostyni Sanktuarium w Milejczycach Sanktuarium w Sokołowie Podlaskim Sanktuarium w Węgrowie
Kapituły Drohiczyńska kapituła katedralna Kolegiacka kapituła węgrowska Podlaska kapituła kolegiacka
Patroni Najświętsza Maryja Panna Matka Kościoła Święty Kazimierz Królewicz
Zobacz też Biskupi drohiczyńscy Herb diecezji drohiczyńskiej Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce Piesza Pielgrzymka Drohiczyńska na Jasną Górę
Przypisy Hereditas Monasteriorum 2014. polskawliczbach.pl, na podstawie danych GUS.
Bibliografia Witold Zdaniewicz, Sławomir H. Zaręba, Robert Stępisiewicz Wykaz parafii w Polsce 2006 (s. 99–105) Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC. Warszawa 2006 .
Linki zewnętrzne Diecezja drohiczyńska Diecezja drohiczyńska na „Catholic-Hierarchy”
Kategoria:Podlasie Kategoria:Zbiorowości odznaczone Odznaką Honorową „Zasłużony dla Mazowsza”