thumb|W guberni kurlandzkiej Powiat lub ujezd iłłuksztański, także iłłukciański, iłukszteński (, , łot. Ilūkstes apriņķis) – dawny powiat istniejący w latach 1819–1949 na Inflantach.
Przynależał kolejno do guberni kurlandzkiej Imperium Rosyjskiego (1819—1918), a następnie do Republiki Łotewskiej (1920—1940) i Łotewskiej SRR w ZSRR (1940/1944—1949). Siedziba władz znajdowała się w Iłłukszcie (ros. Иллукст, niem. Illuxt, łot. Ilūkste), choć największym miastem powiatu była Grzywa, naprzeciw Dyneburga.
W 1921 roku, zgodnie z traktatem granicznym litewsko-łotewskim, Litwa przekazała Łotwie gminę Oknista, elimunując w ten sposób niekorzystny uskok w linii granicznej. Gmina wesza w skad powiatu iłłuksztańskiego.
Oknista (gmina)
Położenie i demografia
Powiat iłłuksztański stanowił wąski klin między Inflantami a Wileńszczyzną. W przeciwieństwie do reszty Kurlandii miał charakter częściowo polski (Inflanty Polskie). Według spisu ludności z 1897 roku mieszkało w powiecie iłłuksztańskim 54,9 procent ludności katolickiej, natomiast w reszcie guberni kurlandzkiej dominowała ludność ewangelicka (łotewska i niemiecka).
Historia Powiat został utworzony w 1819 roku w wyniku reformy administracyjno-terytorialnej. Znajdował się w zachodniej części guberni kurlandzkiej Imperium Rosyjskiego. Do 1925 roku zajmował powierzchnię 2219,7km²Okupētās Latvijas administratīvi teritoriālais iedalījums. Latvijas Valsts arhīvu ģenerāldirekcija. Riga, 1997.
Na początku 1919 roku powiat został zajęty przez Armię Czerwoną, jednak wojska litewskie wyparły je latem 1919 roku. Wkrótce, podczas wojny polsko-bolszewickiej, część powiatu została zajęta przez wojska polskie w październiku 1919 roku. Było to miasto Grzywa oraz 6 gmin powiatu iłłuksztańskiego (Born, Borówka, Demeń, Kałkuny, Skrudelino i Sołonaj), które znalazły się pod administracją Zarządu Cywilnego Ziem WschodnichSpis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919 i 31 października 1919 weszły w skład nowo utworzonego powiatu brasławskiego, który wszedł w skład okręgu wileńskiego. Wojska polskie wycofały się z terenu powiatu w lipcu 1920 roku.
W dniu 27 sierpnia 1920 roku w Kownie strona łotewska i litewska porozumiały się, że linią graniczną między nimi na terenie powiatu miała stać się szosa z Subocza (łot. Subate) do Łasmujży (Laši) i Iłłukszty (Ilūkste), natomiast ze stacji kolejowej Kałkuny będą mogli korzystać również Litwini. Doprowadziło to do drobnych starć między wojskami w powiecie, ponieważ Litwini zwlekali z ustąpieniem na wyznaczone im terytorium. Po zajęciu Wilna w październiku 1920 roku przez generała Lucjana Żeligowskiego, Łotwa zajęła cały powiat iłłuksztański. W 1920 roku obszar dawnego powiatu iłłuksztańskiego o łącznej powierzchni 1,5 tys. km² został zajęty przez Łotyszy i wcielony do Łotwy. Granicę uregulowano w marcu 1921 roku, gdy prace zakończył Sąd Arbitrażowy, pod kierownictwem Brytyjczyka Jamesa Simpsona. Na tej podstawie potwierdzono przynależność całego okręgu Iłłukszty do Łotwy.
Obszar ten (jego wschodnia część) jest jedynym skrawkiem terytorium współczesnej do Łotwy, który podlegał pod administrację polską w latach międzywojennych.
Podział administracyjny
W 1913 roku powiat podzielony był na 3 miasta i 17 gminВолостныя, станичныя, сельския, гминныя правления и управления, а также полицейские станы всей России с обозначением места их нахождения. - Киев : Изд-во Т-ва Л. М. Фиш, 1913. -[94 с. ; 27 см. - Отт. из кн.: Вся Россия: справочная книга росссийской промышленности, торговли, сельского хозяйства, администрации... Киев: Изд-во Т-ва Л. М. Фиш, 1911-1912. VI Общий отд. - С. 105-196.]:
Miasta Грива (Griwen, pol. Grzywa) Иллукст (Illuxt, pol. Iłłukszta) Суббат (Subbath, pol. Subaty)
Gminy zbiorowe Бевернская (Bewern, pol. Bebra) Борнская (Born, pol. Kapława) Виттенгейм-Суссейская (Wittenheim-Sussey lub Wittenheim-Sußei) Гарсенская (Garßen) Дветенская (Dweeten, pol. Dweta) Демменская (Demmen, pol. Demeń) Калкунская (Kalkuhnen, pol. Kałkuny) Курцумская (Kurzum, pol. Kurcmujża) Лассенская (Lassen, pol. Laszumujża) Проденская (Prohden) Рубиненская (Rubinen) Саллонайская (Sallonay, pol. Sołonaj) Свентенская (Swenten) Скрудалинская (Skrudalina, pol Skrudelino) Шлосбергская (Schloßberg) Штейнензейская (Steinensee, pol. Stalmujża) Эзернская (Essern, pol. Borówka)
Linki zewnętrzne
Przypisy Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 25, poz. 257
Kategoria:Podział administracyjny Imperium Rosyjskiego Kategoria:Powiaty guberni kurlandzkiej Kategoria:Podział administracyjny Łotwy (1918–1940)