Monika Gruchmanowa (z domu Mrozówna, ur. 13 listopada 1922 w Gelsenkirchen-Horst, Westfalia, zm. 14 sierpnia 2001 w Poznaniu) – profesor UAM, językoznawca, socjolingwista, znawca języka polskiego i gwary poznańskiej. thumb|Szkoła podstawowa Moniki Gruchmanowej w Marklowicach
Życiorys Pochodziła z górniczej rodziny, która wcześniej wyemigrowała z północnej Wielkopolski. Ojciec był działaczem polonijnym. Dzieciństwo spędziła w Lubomi, wsi położonej pomiędzy Wodzisławiem Śląskim i Raciborzem. W 1936 ukończyła szkołę podstawową w Marklowicach i poszła do gimnazjum w Rybniku. Następnie uczęszczała do Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Lublińcu, gdzie w 1946 zdała maturę. Tam też poznała przyszłego męża – Bohdana. W latach 1946–1951 studiowała filologię w Poznaniu. W 1950 wzięła ślub. W 1951 uzyskała tytuł magistra (praca na temat gwary wsi Olza w powiecie wodzisławskim). Zaraz potem została asystentem w Katedrze Języka Polskiego na UAM. W 1961 otrzymała tytuł doktora, w 1970 doktora habilitowanego, w 1983 profesora nadzwyczajnego, a w 1991 profesora zwyczajnego.
W latach 1969–1972 była kierownikiem Zakładu Filologii Polskiej Wyższego Studium Nauczycielskiego (w strukturach UAM). W latach 1973–1976 została dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej UAM, a w latach 1976–1979 prodziekanem Wydziału Filologicznego. Do 1988 kierowała Zakładem Języka Polskiego. W końcowej fazie życia ciężko chorowała na chorobę stawów.
Została pochowana na cmentarzu Jeżyckim w PoznaniuMonika Gruchman – miejsce pochówku [dostęp 2019-02-04]. (kwatera P, rząd 1, grób 14). Jedna z ulic w Poznaniu na Strzeszynie nosi jej imię. mały|Grób profesor Moniki Gruchmanowej na cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu
Praca naukowa W pracy naukowej zajmowała się przede wszystkim dialektologią. Działała w trzech głównych nurtach: dialektologia (badania dialektologiczne w latach 50. XX wieku napotykały duże trudności – ludność wsi była zastraszona przez komunistów, niepopularne były germanizmy, a władza lokalna – nieufna), język polonii amerykańskiej, zwłaszcza badania polonii w miejscowości Independence w stanie Wisconsin, założonej przez osadników z Popielowa w Opolskiem w drugiej połowie XIX wieku. Wniosła ponadto duży wkład do teorii i metodyki badań socjolingwistycznych języka Polonii, polszczyzna Poznania.
Monika Gruchmanowa była oceniana jako świetny dydaktyk i pracownik terenowy. Większość badań przeprowadzała in situ, często mimo niekorzystnych uwarunkowań i złej koniunktury politycznej. Posiadała szeroko rozbudowane umiejętności syntetyczne. thumb|Stary Marych – symbol gwary poznańskiej
Publikacje prace przy Małym Atlasie Gwar Polskich pod redakcją Kazimierza Nitscha, Gwary Kramsk, Podmokli i Dąbrówki w województwie zielonogórskim – 1969, Gwary zachodniej Wielkopolski – 1970, obie te książki należały do jednych z najlepszych polskich monografii dialektologicznych, Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski – współpraca, Mowa mieszkańców Poznania – 1986, współpraca, Polszczyzna Poznania po odzyskaniu niepodległości, a obecnie – 1995, Słownik gwary miejskiej Poznania – 1997–1999 (nagroda naukowa miasta Poznania).
Nagrody Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1993)Monitor Polski, poz. 40. Medal Komisji Edukacji Narodowej Medal Rodła Odznaka Honorowa Miasta Poznania Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego Odznaka „Za zasługi w rozwoju województwa poznańskiego” nagroda naukowa miasta Poznania nagrody rektorskie UAM
Przypisy
Bibliografia Bogdan Walczak, Z żałobnej karty – profesor Monika Gruchmanowa (1922-2001), w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/2002, Wydawnictwo Miejskie, s. 341–348, ISSN 0137-3552. (dostęp 2010-12-23) (dostęp 2010-12-23) publikacje na Open Library (dostęp 2010-12-23)
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Ludzie związani z Lublińcem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Rodła Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Zmarli w 2001 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Gryfa Pomorskiego Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Miasta Poznania Kategoria:Pochowani na cmentarzu Jeżyckim w Poznaniu Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Poznańskiego” Kategoria:Polscy poloniści