thumb|Budynek Urzędu Miasta i Gminy Włoszczowa
Włoszczowa – miasto powiatowe w Polsce w województwie świętokrzyskim. Siedziba władz gminy Włoszczowa i powiatu włoszczowskiego. Położone na Wyżynie Przedborskiej. W mieście funkcjonuje drobny przemysł drzewny, spożywczy, obróbki aluminium, budowlany oraz elektryczny. Według danych z 1 stycznia 2018 Włoszczowa liczyła 10 096 mieszkańców.
Położenie Włoszczowa znajduje się we wschodniej części Niecki Włoszczowskiej na Wyżynie Przedborskiej. Północno-wschodnią granicę miasta wyznacza rzeka Czarna Struga należąca do dorzecza Pilicy. W południowej części miasta znajduje się niewielkie wapienne wzniesienie nazywane Czarnecką lub Ewińską Górą – najwyższy punkt w granicach miasta – 271 m n.p.m.
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 30,30 km².
Włoszczowa jest położona w historycznej Małopolsce, leżała w ziemi sandomierskiejSobiesław Szybkowski: Kujawska szlachta urzędnicza w późnym średniowieczu (1370–1501). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2006, s. 507. , następnie w powiecie chęcińskim w województwie sandomierskimHelena Madurowicz, Antoni Podraza: Regiony gospodarcze Małopolski zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1958, s. 63. oraz ziemi radomskiejStanisław Kutrzeba: Skład Sejmu Polskiego 1493–1793 w: „Przegląd Historyczny”, tom II, nr 3, red. Jan Karol Kochanowski. Księgarnia Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1906, s. 312..
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.
Nazwa Prawidłowo nazwa miasta odmienia się przez przypadki rzeczownikowo (jak Częstochowa), z dopełniaczem: „Włoszczowy”Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części z dnia 4 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636), natomiast spotykana odmiana przymiotnikowa: „Włoszczowej” jest obecnie uważana za błędnąPoradnia językowa PWN; Katarzyna Kącka Do Włoszczowy czy Włoszczowej? [dostęp 20-3-2016].
Demografia Piramida wieku mieszkańców Włoszczowy 590x380px
Liczba ludności W 1827 w mieście było 1353 mieszkańców.
W 1857 w mieście było 2102 mieszkańców (w tym 1257 wyznania mojżeszowego).
W 1876 było 4359 mieszkańców (w tym 2631 wyznania mojżeszowego).
Przed 1893 było 4536 mieszkańców (w tym 3253 wyznania mojżeszowego, 33 prawosławnego). 1900 - 3 724 1910 - 7 656 1925 - 5 479 1933 - 6 900 1939 - 7 164 1946 - 4 676 1950 - 5 260 1960 - 6 057 1970 - 7 273 1978 - 8 707 1988 - 10 388 Monografie - Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyńskiego 1995 - 11 064 1996 - 10 955 1997 - 11 039 1998 - 11 067 1999 - 10 780 2000 - 10 830 2001 - 10 755 2002 - 10 728 2003 - 10 727 2004 - 10 756 2005 - 10 796 2006 - 10 780 2007 - 10 764 2008 - 10 685 2009 - 10 700 2010 - 10 657 2011 - 10 763 2012 - 10 675 2013 - 10 545 2014 - 10 417 2015 - 10 269 2016 - 10 165 2017 - 10 096 2018 - 10 043 2019 - 9 924 2020 - 9 798 2021 - 9 708 Włoszczowa w liczbach, - Polska w liczbach [dostęp 2019-04-07 liczba ludności na podstawie danych GUS.
Wykres zmian liczby ludności od 1900 roku
Zabytki W miejscowości można obejrzećWłoszczowa – zabytkiPowiat Włoszczowski – zabytki: Ślady wczesnośredniowiecznego grodziska (kopiec św. Jana Nepomucena) z XII–XIII wieku. Prawdopodobnie było to grodzisko stożkowe z wieżą obronną. W odległości kilku metrów od podstawy kopca widać ślady fosy. Na jego szczycie znajduje się figura świętego Jana Nepomucena (stąd nazwa kopca) wykonana w stylu barokowym. Pozostałości założeń obronnych po dworze obronnym Szafrańców (herbu Stary Koń) z XVI wieku. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z XVII wieku, rozbudowany w XIX wieku. Wewnątrz barokowy obraz Matki Bożej ze św. Joachimem i Józefem z połowy XVII wieku. Zbudowany na planie krzyża. Bryła świątyni wybudowana w połowie XVII wieku. Mniejsza wieża – tzw. „sygnaturka” pochodzi z 1874 roku. Duża wieża (dzwonnica z zegarem) wzniesiona została ok. 1896 roku jako wotum dziękczynne ufundowane przez ocalałych po epidemii cholery. Kaplica Wszystkich Świętych wybudowana w latach 1786–1788 przez Ewę Małachowską żonę Mikołaja Małachowskiego (cm. parafialny z XVII w.) w stylu klasycystycznym. Figurki św. Floriana z pierwszej połowy XIX wieku w Rynku oraz z XVIII wieku przy ul. Kusocińskiego. W miejscu tej drugiej do połowy XVII wieku znajdował się modrzewiowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Jakuba. Szkoła Podstawowa nr 1 (budynek z 1922 r.). W czasie okupacji hitlerowskiej w budynku szkoły mieścił się wojskowy szpital. Układ urbanistyczny centrum miasta z XVI w.
Historia mały|Włoszczowa około 1913 thumb|Pomnik ku pamięci pomordowanych przez Niemcy hitlerowskie thumb|Włoszczowa w 1979 r. Kalendarium historii miastaS. Janaczek, Włoszczowa. Zarys dziejów miasta do końca XVIII wieku, Włoszczowa 2007; Z Matką Bożą Opiekunką Rodzin na ziemi włoszczowskiej, red. ks. T. Gacia, Kielce 2006.Historia: Pierwsza wzmianka o Włoszczowie pochodzi z roku 1154. Wówczas Henryk Sandomierski przekazał miejscowość o nazwie Vloszcova Joannitom z Zagości. W XV wieku Piotr z Radomina z rodu Pierzchałów posiadał w pobliżu miejscowości gródek rycerski z wieżą, do której prowadził most Prawa miejskie nadane w 1539 roku przez króla Zygmunta I Starego staraniem starosty chęcińskiego Hieronima Szafrańca. XVI–XVII wiek – Włoszczowa znajduje się w rękach Szafrańców. w 1642 roku miały tu miejsce Objawienia MaryjneJulita Nedza, Z dziejów kultu łaskami słynącego obrazu Najśw. Maryi Panny we Włoszczowej, w: Nasza Przeszłość, t. 36, 1971, s. 190.. Od II połowy XVII wieku wzmożone osadnictwo żydowskie. W języku jidysz miasto było określane jako Vlotscheve. Koniec XVIII wieku – miasto było własnością rodu Małachowskich, m.in. wojewody sieradzkiego Mikołaja Małachowskiego. Jego żona Ewa z Męcińskich zbudowała kaplicę cmentarną pw. Wszystkich Świętych. Według Skorowidzu Miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. III. województwo kieleckie, wyd. w Warszawie w 1925 r., Włoszczowa liczyła 5479 mieszkańców, w tym 2565 wyznania rzymskokatolickiego, 2910 mojżeszowego; narodowość polską podało 5322 mieszkańców, żydowską – 156, niemiecką – 1. Od września 1939 roku pod okupacją niemiecką w Generalnym Gubernatorstwie. We Włoszczowie w latach 1940–1942 istniało getto w rejonie ulicy Kilińskiego na południe od Rynku. We wrześniu 1942 roku hitlerowcy wysiedlili prawie całą ludność żydowską miasta. W 1969 roku powstaje największe włoszczowskie przedsiębiorstwo Zakład Stolarki Budowlanej Stolbud Włoszczowa. W 1980 roku oddany do użytku nowy szpital, który jako jeden z pierwszych w Polsce (jeszcze w okresie PRL) otrzymuje imię Jana Pawła II. W pierwszej połowie grudnia 1984 r. dwutygodniowy strajk młodzieży Zespołu Szkół Zawodowych przy ul. Wiśniowej w obronie krzyży usuniętych z sal lekcyjnych. Strajkującą młodzieżą opiekowali się księża Marek Łabuda i Andrzej Wilczyński (+ 2000) oraz prob. ks. Kazimierz Biernacki (+1986). Pamiątkowa tablica na budynku szkoły (Strajk szkolny we Włoszczowie (1984)). Początek lat 90. XX wieku – okres upadku wielu dużych zakładów pracy, między innymi PTSB „Transbud Kielce” Oddział VI Włoszczowa, PBR (Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego), STW (Spółdzielnia Transportu Wiejskiego) – w mieście panuje ogromne bezrobocie. Sytuacja nieco poprawia się dopiero dekadę później. W październiku 2006 miasto uzyskało ekspresowe połączenie kolejowe z Warszawą i Krakowem. Decyzję tę podjęto na skutek osobistych zabiegów ówczesnego ministra Gosiewskiego z Kancelarii Premiera RP, posła z tutejszego okręgu wyborczego. W tym celu przystosowano położoną na przebiegającej na zachód od miasta Centralnej Magistrali Kolejowej stację Włoszczowa Północ do obsługi pociągów pasażerskichWłoszczowa. 3 czerwca 2007 koronacja Obrazu Najświętszej Maryi Panny Opiekunki Rodzin papieskimi diademami pobłogosławionymi przez papieża Benedykta XVIKoronacja obrazu.
Gospodarka Przedsiębiorstwa to m.in. Grupa Kapitałowa ZPUE S.A., Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska oraz EFFECTOR S.A.
Spółdzielnia Mleczarska Włoszczowa
Powstanie Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej we Włoszczowie Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska we Włoszczowie została założona w kwietniu 1936 roku przez grupę rolników z Włoszczowy i okolicznych miejscowości. Do najbardziej aktywnych inicjatorów należeli: Wit Cholerzyński, Wincenty Nadgłowski z Łachowa, Antoni Klimas z Czarncy oraz Leon Staroszczyk z Włoszczowy. Pierwsza siedziba spółdzielni mieściła się przy ulicy Kilińskiego, w zaadaptowanych pomieszczeniach. Początkowa działalność obejmowała produkcję masła, mleka konsumpcyjnego oraz twarogu. Wybuch II wojny światowej w 1939 roku spowodował przerwę w funkcjonowaniu spółdzielni, jednak okupant wkrótce nakazał wznowienie przyjmowania mleka. Produkty mleczne trafiały głównie do jednostek wojskowych, jednak były także przejmowane przez partyzantów.
Reaktywowanie Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej Dwa lata po zakończeniu wojny zakład został poddany modernizacji – zmechanizowano obróbkę mleka. W 1950 roku w miejsce Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej powołano Powiatowy Zakład Mleczarski. W 1957 roku na skutek przemian społeczno-politycznych po odwilży październikowej, Spółdzielnię we Włoszczowie reaktywowano.
Otwarcie zakładu przy ulicy Kochanowskiego Wraz ze wzrostem skupu mleka, zwłaszcza w okresie letnim, oraz zwiększeniem jego przetwarzania, pojawiła się potrzeba rozbudowy zakładu mleczarskiego. Szybko podjęto działania modernizacyjne – dobudowano jedno piętro przeznaczone na pomieszczenia socjalno-biurowe i rozbudowano część produkcyjno-techniczną. Na lata 1971-1975 władze przewidziały budowę nowego zakładu mleczarskiego. W efekcie tych działań utworzono w lokalnej szkole klasy zawodowe, które miały przygotowywać uczniów do pracy w przetwórstwie mleczarskim. W sierpniu 1974 roku otwarto pierwszy sklep firmowy OSM przy ulicy Wolności we Włoszczowie. Rok później, w 1975 roku, oddano do użytku nowy zakład przy ulicy Jana Kochanowskiego. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych na tamte czasy technologii i wyposażeniu zakładu w innowacyjne urządzenia, zwiększono zdolność przetwórczą mleka oraz produkcję sera, co pozwoliło również na zatrudnienie większej liczby pracowników.
Zmiany w obliczu transformacji ustrojowej Lata 80. XX wieku były okresem istotnych zmian w polskim społeczeństwie, polityce i gospodarce. 14 listopada miało miejsce Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Przedstawicieli, podczas którego powołano Okręgową Spółdzielnię Mleczarską we Włoszczowie. Po transformacji ustrojowej w 1989 roku pojawiły się sprzyjające warunki do rozwoju spółdzielczości, jednocześnie konieczne stało się zabezpieczenie krajowego rynku mleka przed napływem zagranicznych produktów. W 1991 roku powstało Krajowe Porozumienie Spółdzielni Mleczarskich, które miało na celu ochronę tego rynku. W latach 90., dzięki dalszej modernizacji zakładu, stale poprawiano jakość i zwiększano produkcję wyrobów z Włoszczowy. Wprowadzono na rynek nowe, cieszące się dużą popularnością produkty, takie jak serek „Gucio” oraz serek wiejski. Po zamknięciu sklepu przy ulicy Wolności w 1994 roku, oficjalnie otwarto nowy sklep firmowy OSM przy ulicy Żwirki 10, który działa w tej lokalizacji do dzisiaj.