thumb|240px|Zamek wraz z kolegiatą i klasztorem kanoników regularnych w Kłodzku Klasztor kanoników regularnych św. Augustyna w Kłodzku – zakon kanoników regularnych św. Augustyna CRSA działający na terenie Kłodzka w latach 1349–1595. Zostali oni sprowadzeni do miasta przez arcybiskupa praskiego Arnoszta z Pardubic, który ufundował zakonnikom kolegiatę i klasztor na południowo-zachodnim stoku Góry Fortecznej, poniżej zamku, wydzielając równocześnie osobną parafię.

Kanonicy regularni św. Augustyna odegrali istotną rolę odegrali dla kultury Kłodzka.

Wraz ze zdominowaniem przez protestantów hrabstwa kłodzkiego w XVI wieku na prośbę ostatniego przeora kanoników regularnych – , papież Klemens VIII rozwiązał zgromadzenie w Kłodzku i przekazał wszystkie jego dobra jezuitom.

Dzieje kłodzkich kanoników regularnych zostały spisane przez jednego z członków tego zgromadzenia – w dziele , które było kontynuowane także po jego śmierci w 1489 roku. Oryginał łaciński tego manuskryptu został odnaleziony w NRD i wraz z wieloma innymi archiwaliami w 1980 roku powrócił do Archiwum Państwowego we Wrocławiu. Opracowany przez prof. Wojciecha Mrozowicza, w 2003 roku został wydany drukiem.

Historia Arnoszt z Pardubic, późniejszy pierwszy arcybiskup praski, spędził swoje dzieciństwo w Kłodzku, gdzie jego ojciec, będący namiestnikiem ziemi kłodzkiej, wysłał go do miejscowej szkoły joannitów. Jak wspominał w swoich późniejszych wspomnieniach, w Kłodzku doznał objawienia maryjnego, które stało się dla niego w późniejszym okresie inspiracją do zakładania klasztorów oraz akcji dobroczynnych. Faworyzował przy tym zakony zdecentralizowane, głównie kanoników regularnych. Kłodzko zostało ogłoszone świętym miejscem Matki Bożej, a lokacja klasztoru kanoników regularnych w tym mieście miała miejsce 25 marca 1349 roku w dniu objawienia Maryi. Materialna część tej fundacji została zrealizowana rok później. 5 lutego 1350 roku starosta kłodzki Albert von Crenwicz zatwierdził kupno dóbr przez Arnoszta, które ten, wspólnie ze swoimi braćmi Wilhelmem (Vilém) i Smilem, na południowo-zachodnim stoku góry Fortecznej, poniżej kłodzkiego zamku, w 1349 roku ufundował klasztor i kolegiatę. Za 718 marek zakupił od braci Renza i Mikołaja von Glaubitzów dobra ziemskie w Szalejowie Dolnym, w Starkowie i w Żelaźnie. Rody szlacheckie ziemi kłodzkiej zatwierdziły tę decyzję, natomiast nie pogodzili się z nią przyszli poddani, zwłaszcza wolni sędziowie, którzy zostali zmuszeni przez cesarza Karola IV Luksemburskiego do okazania posłuszeństwa. Ostatecznie cesarz złotą bullą z 23 października 1350 roku postanowił, że dobra sędziowskie będą podlegać jurysdykcji klasztoru kanoników regularnych.

Arnoszt i jego bracia ufundowali na kłodzkim Wzgórzu Fortecznym klasztor i kolegiatę, której arcybiskup podarował jeden z najsłynniejszych obrazów tamtych czasów – Madonnę Kłodzką. Osiedlenie się kanoników regularnych w Kłodzku wpłynęło pozytywnie na rozwój literatury w mieście, a samo Kłodzko zyskało rangę ośrodka ponadregionalnego. Miejscowi mnisi byli powoływani na kierownicze stanowiska w innych klasztorach. W 2. połowie XIV wieku w skryptorium kłodzkich kanoników powstała być może jedna z części Psałterza floriańskiego.

W 1365 roku kolejny arcybiskup praski, Jan Očko z Vlašimi zezwolił kłodzkim kanonikom na otworzenie szkoły dla szesnaściorga dzieci obywateli Kłodzka. Dzięki tym działaniom podniósł się poziom wykształcenia w mieście, ale nowa instytucja stała się przyczyną konfliktów między kanonikami regularnymi a joannitami, którzy do tej pory posiadali monopol na edukację w Kłodzku. Kanonicy regularni uważani byli za zakon reformatorski, przez co byli wspierani przez Kościół oraz właścicieli ziemskich.

Na początku XV wieku zaognieniu uległ konflikt joannicko-augustiański, którego bezpośrednim impulsem była decyzja króla Wacława IV z 1412 roku. Ustalił on w porozumieniu z arcybiskupem Zygmuntem Albíkiem z Uničova podwyższenie liczby uczniów w szkole kanoników regularnych do dwudziestu czterech. Ostatecznie dzięki wsparciu kłodzkiego starosty, Hynka Krušiny z Lichtenburka, konflikt wygrali kanonicy regularni. W czasie wojen husyckich klasztor wymagał sporych zmian w tym dotyczących czasu modlitwy oraz ubrania, których podjął się przeor Michael Czacheritz. W 1477 roku hrabia kłodzki Henryk I Starszy z Podiebradów i jego żona sfinansowali remont kompleksu klasztornego, który znacznie ucierpiał podczas wojen husyckich. Zbudowano także w tym czasie duży refektarz.

Wraz z rozwojem reformacji w hrabstwie kłodzkim zakony katolickie podupadły, w tym kanonicy regularni. Sytuacja była na tyle dramatyczna, że w 1578 roku arcybiskup praski odwołał przeora Andreasa Pfeiffera. Zmieniło się to w 2. połowie XVI wieku, kiedy na przeora zakonu powołano , niebędącego kanonikiem, ale uchodzącego za osobę zdolną do przeprowadzenia kontrreformacji w Kłodzczyźnie. Jednak zdecydowany opór mieszczan oraz nieprzychylna postawa rady miejskiej wobec katolików, spowodowała, że w 1595 roku papież Klemens VIII rozwiązał zgromadzenie w Kłodzku i przekazał obiekty należące do kanoników regularnych jezuitom kłodzkim.

Bardzo znaczący jest wkład zakonów, wśród których miejsce poczesne zajmowali kanonicy regularni św. Augustyna, zwani potocznie augustianami, do kultury chrześcijańskiej na ziemi śląskiej, odegrali również istotną rolę dla kultury Kłodzka.

Przeorzy 1350–1382: Johannes I 1382–1396: Johannes II 1496-1403: Petrus 1403–1413: Augustinus Liebstein 1413–1435: Lukas 1435–1453: Heinrich Foytisdorf 1453–1455: Jakobus 1455–1489: 1489–1504: Benedikt Polkenhayn 1491–1504: Georg Beyer 1504–1521: Paulus Osbrand 1521–1522: Johannes III Valerius 1522–ok. 1531: Johannes IV Forchundt 1533–1536: Valentin Kern 1538–1541: Franziskus Schrecker 1541–1542: Johannes IV Forchundt 1543–1545: Martin Klingke 1568–1578: Andreas Johannes Pfeifer 1578–1583: Johannes VI Rutheni 1583/84–1595

Przypisy A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, s. 44. A. Herzig, M. Ruchniewicz, op. cit., s. 46. A. Herzig, M. Ruchniewicz, op. cit., s. 48. A. Herzig, M. Ruchniewicz, op. cit., s. 80–81. A. Herzig, M. Ruchniewicz, op. cit., s. 110–113. Cronica Monasterii Canonicorum Regularium (S. Augustini) in Glacz. Wratislaviae, Univ. Wratislaviensis, Inst. Studiorum Silesiacorum et Bohemicorum, .

Geschichtsquellen der Grafschaft Glatz, pod red. F. Volkmera i W. Hohausa, t. 1, Habelschwerdt 1886, s. 103.

L. Matusiak, Niektóre aspekty dziejów klasztoru kanoników regularnych w Kłodzku, a zagadnienia „Psałterza Floriańskiego”, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, nr 20, Wrocław 1965, s. 309.

Sta Pr C 71 (karton 712), brak paginacji. W. Eberhard, Geschichtliche Einführung. Böhmen und Mähren von den Anfängen bis zum Ende des 18. Jahrhunderts, w: Handbuch des historischen Stätten. Böhmen und Mähren, s. CXVI.

Bibliografia Mrozowicz W., Kronika klasztoru kanoników regularnych w Kłodzku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2001. Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Dobu Verlag, Oficyna Wydawnicza „Atut”, Hamburg-Wrocław 2006. Gładkiewicz R., Kłodzko. Dzieje miasta, Muzeum Ziei Kłodzkiej, Kłodzko 1998. Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze. Kögler J., Die Chroniken der Grafschaft Glatz, nowe wydanie opracowane przez D. Pohla, t. 2: Die Pfarrei- und Stadtchroniken von Glatz–Habelschwerdt–Reinerz mit den zugehörigen Dörfern, Pohl, Modautal 1993, s. 89–103. Tschitschke M., Der letzte Propst der Arnestinischen Stiftung, „Glatzer Heimatblätter”, t. 12, 1926, s. 113–125.

kanonicy regularni w Kłodzku