Seweryn Boecjusz (, ur. ok. 475-477 albo 480 w Rzymie, zm. ok. 525 w Pawii) – rzymski filozof, tłumacz Arystotelesa, teolog chrześcijański, święty Kościoła katolickiego i polityk.

Życiorys Urodził się ok. 475-477 albo 480 roku w Rzymie, jako Anicius Manlius Severinus Boëthius we wpływowej rodzinie Anicjuszów. Dziadek Boecjusza był prefektem Rzymu, a w 454 roku poniósł śmierć razem z Aecjuszem. Ojciec Boecjusza, Mariusz Manliusz był prefektem pretorium. Po utracie rodziców, jego wychowaniem zajął się prefekt Rzymu Kwintus Aureliusz Memmiusz Symmach. Był on zaangażowanym chrześcijaninem, który wywarł wpływ na Boecjusza. Miał trzy córki: Probę, Gallę i Rustycjanę, która później została żoną Seweryna.

Nie jest jasne gdzie Boecjusz odebrał edukację. Z listów Kasjodora i Ennodiusza z Pawii wynika, że mógł studiować w Atenach. Podobny wniosek wyłaniał się z dzieła De disciplina scholarium, którego autorstwo przypisuje się Sewerynowi. Współcześni historycy tacy jak Pierre Courcelle uważają, że „mądrość ateńska” przypisywana Boecjuszowi to metafora, a w rzeczywistości studiował on w Aleksandrii między innymi u neoplatończyka Amoniusza, Filopona, Olimpiodora, Eliasza i Dawida. W szkole skupiano się głównie na komentarzach do Arystotelesa, a dopiero pod koniec na dialogach Platona. Głównym filozofem, który poprzez swoje dzieła, wpłynął na pracę Boecjusza był Porfiriusz.

W 500 roku Seweryn wygłosił mowę powitalną na cześć króla Ostrogotów Teodoryka Wielkiego, gdy ten przybył do Rzymu. Władca poprosił Boecjusza, aby ten skonstruował zegar wodny i słoneczny dla króla Burgundów Gundobada. Za radą Seweryna, Teodoryk wysłał lutnistę dla króla Franków Chlodwiga I. Te działania miały zyskać przychylność władców dla Teodoryka. Dzięki temu Boecjusz zyskał uznanie ostrogockiego króla i w 507 roku został mianowany patrycjuszem, a trzy lata później – konsulem. W swoich działaniach skupiał się na pomocy potrzebującym, co nie podobało się oficjelom. W 510 roku wszedł w konflikt z prefektem Faustusem Nigrem, który zarządził obowiązkowy skup zboża w Kampanii. Boecjusz się temu sprzeciwił, obawiając się klęski głodu. W 522 roku jego synowie Symmach i Boecjusz zostali mianowani konsulami, a Sewerynowi przyznano funkcję magister officiorum. Stanowisko to dawało mu władzę nad urzędnikami i służbą dworską, a jednym z jego obowiązków było podejmowanie zagranicznych delegacji.

W 522 albo 523 roku senator Albinus został oskarżony przez sekretarza królewskiego Cypriana o zdradę i spiskowanie z cesarzem bizantyńskim Justynem I. Gdy Boecjusz wstawił się za senatorem, będąc przekonany o jego niewinności) również został oskarżony o zdradę stanu, pozbawiony tytułu i aresztowany. Teodoryk pozbawił go możliwości do obrony, a także dołożył zarzut bezbożności. Boecjusz został skazany na śmierć, pozbawiony majątku i wtrącony do więzienia w Pawii, gdzie miał oczekiwać na egzekucję. Wkrótce potem taki sam los spotkał jego teścia Symmacha. Wyrok został wykonany około 525 roku. Możliwe jest, że został poprzedzony torturami. Po śmierci Boecjusza, król postanowił ukryć jego ciało, aby nie zostało otoczone kultem po śmierci. Gdy po śmierci Teodoryka, władzę regencyjną przejęła Amalasunta, postanowiła zwrócić wdowie po Sewerynie – Rustycjanie i jej synom skonfiskowany majątek.

Dzieła thumb|Dialectica, 1547 Kasjodor mówił, że dzięki tłumaczeniom Boecjusza zostały udostępnione łacinnikom: muzyczne teksty Pitagorasa, astronomiczne rozważania Ptolemeusza matematyka Nikomacha z Gerazy, geometria Euklidesa, teologia Platona, logika Arystotelesa mechanika Archimedesa.

Boecjusz chciał ocalić podstawy wiedzy, komponując podręczniki sztuk wyzwolonych; pierwszym było Wprowadzenie do arytmetyki – dzieło to stanowiło adaptację popularnego podręcznika matematyki autorstwa neopitagorejczyka – Nikomacha z Gerazy. Cztery dyscypliny matematyczne stanowią quadrivium, poprzez studium niezmiennych przedmiotów matematyki, umysł może się wznieść na szczyty doskonałości. Matematyka stanowi zatem niezbędne przygotowanie do filozofii. Następny podręcznik to Wprowadzenie do muzyki – prezentowana teoria muzyki jest wzorowana na teorii Nikomacha z Gerazy oraz sięga do źródeł wcześniejszych – Archytasa z Tarentu czy Filalosa. Boecjusz wyróżnia trzy rodzaje muzyki:

musica mundana – najwyższa forma muzyki, niesłyszalna, determinująca ruch planet i inne cykle, jakim podlega świat, musica humana – muzyka jako harmonia ciała i duszy, musica instrumentalis – jedyna słyszalna, kreowana przez człowieka zarówno poprzez głos, jak i instrumenty

Mimo że Boecjusz chciał napisać wprowadzenia do każdej z dyscyplin quadrivium, to jednak dzisiaj nie dysponujemy żadnym jego wprowadzeniem do astronomii, mimo że Gerbert z Aurillac, późniejszy papież Sylwester II napisze, że Boecjusz jest autorem 8 ksiąg na temat astronomii, a także wprowadzenia do geometrii. Boecjusz przetłumaczył bądź napisał: komentarz do Hermeneutyki i Kategorii Arystotelesa komentarz do Isagogi Porfiriusza Analityki pierwsze i zaginione dziś tłumaczenie Analityk wtórych Topiki (O dowodach sofistycznych) krótki traktat O podziale komentarz do Topik Cycerona, O Sylogizmie kategorycznym wprowadzenie do sylogizmów kategorycznych o sylogizmach hipotetycznych

Traktaty teologiczne zwane pod nazwą Opuscula sacra: W jaki sposób Trójca jest jednym Bogiem, a nie trzema bogami? Czy (nazwy) Ojciec, Syn i Duch święty mogą być w sposób substancjalny orzekane o Bogu? O hebdomadach O wierze katolickiej Przeciw Eutychesowi i Nestoriuszowi O osobie Chrystusa i jej dwóch naturach (PL 64,1343) – w traktacie tym Boecjusz sformułował definicję osoby, która później stała się klasyczną: Substancja indywidualna o naturze racjonalnej / naturae rationalis individua substantia/ Ostatnim utworem Boecjusza jest napisane w więzieniu dzieło Consolatio Philosophiae. Składa się z pięciu ksiąg, w których partie wierszowane przeplatają się z prozą. Consolatio było lekturą powszechnie wykorzystywaną w średniowiecznym szkolnictwie. Na język polski przełożone zostało po raz pierwszy w roku 1694 przez Jana Alana Bardzińskiego. Wpływ dzieł Boecjusza widoczny jest także w polskiej literaturze renesansowej, m.in. w twórczości Jana Kochanowskiego.

Pojawiły się pewne wątpliwości, czy autorem Opuscula sacra oraz O pocieszeniu jakie daje filozofia, jest ta sama osoba. O ile jednak dla myślicieli średniowiecznych problemem był absolutnie świecki charakter dzieła O pocieszeniu jakie daje filozofia, który zdawał się nie do pogodzenia z teologią traktatów, o tyle w czasach nowożytnych zaistniała sytuacja odwrotna. Gottfried Arnold w XVIII wieku stwierdził, że to właśnie Opuscula sacra stanowi problem na tle dorobku Boecjusza. W 1860 niemiecki filolog klasyczny Alfred Holder badał zasoby rękopiśmiennictwa i odnalazł tam między innymi foliał z IX wieku pochodzący z benedyktyńskiego klasztoru w Reichenau, przekazał go swojemu koledze Hermannowi Usenerowi, który zbadał go i znalazł tam fragment dotyczący Boecjusza stwierdzający, że Boecjusz napisał traktaty O Trójcy Świętej oraz Przeciw Eutychesowi i Nestoriuszowi. Traktat o wierze katolickiej uważa Usener za nieautentyczny a jedynie przypadkowo włączony do Boecjuszowego corpus. Rzecznikiem autentyczności z kolei jest E.K. Rand i H.F. Stewart oraz Henry Chadwick.

Kult W 526 roku jego ciało zostało złożone do kościoła San Pietro in Ciel d’Oro. 15 grudnia 1883 roku Leon XIII zatwierdził kult Boecjusza dla Pawii. Wspomnienie liturgiczne świętego w Kościele katolickim przypada 23 października.

Zobacz też Temistios

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Polskojęzyczne Marian Kurdziałek, Boecjusz Anicius Manlius Severinus, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-05]. Dzieła Boecjusza w bibliotece Polona Artur Andrzejuk, Boecjusz, Instytut Dziedzictwa Europejskiego Andegavenum, YouTube, 18 października 2022 [dostęp 2025-01-28].

Anglojęzyczne

Boethius, Anicius Manlius Severinus (c.480–525/6) , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08].

Boethius: Consolatio Philosophiae

Kategoria:Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Beatyfikowani przez Leona XIII Kategoria:Filozofowie starożytnego Rzymu Kategoria:Filozofowie średniowiecza Kategoria:Filozofowie V wieku Kategoria:Filozofowie VI wieku Kategoria:Logicy Kategoria:Pisarze łacińscy starożytnego Rzymu Kategoria:Pisarze wczesnochrześcijańscy Kategoria:Rzymscy pisarze V wieku Kategoria:Pisarze VI wieku Kategoria:Święci katoliccy Kategoria:Teoretycy muzyki Kategoria:Tłumacze na język łaciński Kategoria:Urodzeni w V wieku Kategoria:Zmarli w VI wieku