thumb|Grupa oficerów artylerii legionowej z mjr. Ottokarem Brzozą-Brzeziną 1 Pułk Artylerii (1 pa) – oddział artylerii lekkiej Legionów Polskich.
Formowanie i zmiany organizacyjne Kpt. Ottokar Brzoza-Brzezina, wykonując polecenie Józefa Piłsudskiego, już 27 sierpnia 1914 zorganizował oddział artylerii pod nazwą „Kadra Artylerii Legionów Polskich”. Liczył on w owym czasie 121 ludzi. 1 września 1914 został przeniesiony do Krakowa, do koszar austriackich w Przegorzałach. Początkowo uzbrojenie podstawowe oddziału stanowiło 20 przestarzałych armat górskich 7 cm M.75 kal. 66 mm. W wyniku nieformalnych działań kpt. Brzozy udało się zdobyć pozostałe wyposażenie dla oddziału. 30 września 1914 rozkazem Komendy Legionów utworzono 1 pułk artylerii.
W skład jego wchodziły: I dywizjon – por. Mieczysław JełowickiAwansowany z dniem 11 listopada 1914 r. do stopnia kapitana. 1 bateria – ppor. Karol Nowak 2 bateria – ppor. Konrad KosteckiAwansowany z dniem 11 listopada 1914 r. do stopnia porucznika. 3 bateria – ppor. Kasper Wojnar II dywizjon – kpt. Ottokar Brzoza-BrzezinaPełnił jednocześnie obowiązki dowódcy pułku. 4 bateria – por. Władysław Jaxa-Rożen 5 bateria – por. Marceli Śniadowski Pułk wchodził do walki bezpośrednio po sformowaniu poszczególnych pododdziałów. Wspierał walkę piechoty działając dywizjonami a nawet pojedynczymi bateriami.
Pierwsze strzały do nieprzyjaciela oddała 2 bateria 26 października 1914 roku o godz. 9:40 pod Nadwórną i Mołotkowem podczas walk pod Rafajłową.
Baterie kilkakrotnie przechodziły reorganizacje. Po wyczerpaniu nieprodukowanej już amunicji i rozkalibrowaniu większości armat działa zostały wymienione na typowe: 1 bateria – 9 cm armaty polowe wzór 1875/1889. 2 bateria – 3.7 cm działka górskie, które później przekazała piechocie otrzymując 8 cm armaty polowe wzór 1905 3 bateria – 8 cm armaty polowe wzór 1905.
W sierpniu 1915 pułk sformował baterię konną, której dowództwo objął por. Edmund Knoll-Kownacki. Bateria ta uczestniczyła m.in. w walkach pod Raśną.
W listopadzie 1915 1 pułk artylerii Legionów po raz pierwszy został zebrany w jednym miejscu i połączony w zwarty oddział. Do lata 1916 stał na pozycjach nad Styrem.
Wiosną 1916 przystąpiono do reorganizacji pułku. Rozformowane zostały 3, 5 bateria oraz bateria konna. Z ich składu utworzono trzecie plutony w pozostałych bateriach i sformowano nową 3 baterię. W kwietniu zaczęto organizować dywizjon haubic M.1899 kalibru 10 cm. Do chwili rozpoczęcia walk zdołano utworzyć 1 baterię.
Po przejściu linii frontu pod Rarańczą w nocy z 15 na 16 lutego 1918 części Polskiego Korpusu Posiłkowego, pułk został rozbrojony przez wojska austriackie, a żołnierze internowani.
Do zakończenia wojny dotrwała jedynie siedmiodziałowa bateria mieszana w ramach Polskiej Siły Zbrojnej złożona z zaprzysiężonych Królewiaków.
Żołnierze baterii, po odzyskaniu niepodległości, weszli w skład 2 pułku artylerii polowej.
Struktura organizacyjna wiosną 1916 thumb|8 cm armata polowa wzór 1905 thumb|Nieznany oficer (z prawej strony) i bombardier Jan Wiatr z 1 Pułku Artylerii Legionów Polskich, odznaczony orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy. Dowództwo dowódca pułku – mjr Ottokar Brzoza-Brzezina dowódca grupy artylerii – kpt. Władysław Jaxa-Rożen Oddział sztabowy I Dywizjon Polowy dowódca dywizjonu – kpt. Marceli Śniadowski 1 bateria – por. Jan Maciej Bold 2 bateria – por. Włodzimierz Łapicki II Dywizjon Polowy dowódca dywizjonu – kpt. Edmund Knoll-Kownacki 3 bateria – por. Aleksander Hertel 4 bateria – por. Antoni Durski-Trzaska Dywizjon Haubic dowódca dywizjonu – kpt. Przemysław Barthel de Weydenthal 1 bateria haubic – por. Kazimierz Schally 2 bateria haubic – por. Marian Bolesławicz 4 x kolumny amunicyjne kolumna prowiantowa warsztaty pułkowe
Żołnierze pułku Komendanci pułku kpt./mjr Ottokar Brzoza-Brzezina (od 18 VIII 1914) mjr Marceli Śniadowski (od 7 II 1917)
Kawalerowie Virtuti Militari 35px|left|Order Virtuti Militari
Żołnierze byłego 1 Pułku Artylerii Legionów Polskich odznaczeni 17 maja 1922 Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari
Oficerowie ppor. Jan Goliński
Legioniści
Upamiętnienie 6 sierpnia 1939, podczas uroczystości 25. rocznicy zbrojnego Czynu Legionów, w Przegorzałach została odsłonięta tablica pamiątkowa.
Przypisy
Bibliografia
Wacław Chocianowicz: Dzieje 1 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów Józefa Piłsudskiego. Londyn 1967.
Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Lekkiej. Pruszków 1995.
Kategoria:Artyleria Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Pułki Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1914 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1918