1 Pułk Ułanów (I KP)

Historia pułku Początkiem formowania pułku był nabór ochotników w grudniu 1914 do dwóch szwadronów jazdy, w ramach Legionu Puławskiego. Do każdego z planowanych legionów miał być przydzielony szwadron jazdy. Ułani początkowo używali oficjalnie polskich mundurów kawalerii wzoru z 1830 roku (powstania listopadowego).

W połowie stycznia 1915 został zorganizowany 1 szwadron i dlatego rok ten został umieszczony na znaku pułkowym. Na początku 1915 roku jednak władze rosyjskie zakazały formowania narodowych oddziałów polskich, a istniejące wcieliły do pospolitego ruszenia. Na mocy rozkazu z 5 lutego (starego stylu), oba szwadrony jazdy przemianowane zostały na 104 i 105 sotnie konne pospolitego ruszenia. W marcu 1915 roku, w związku z podporządkowaniem ich 104 Brygadzie Pospolitego Ruszenia, sotnie przenumerowano na 115 i 116. Mimo to, nieoficjalnie używano nadal nazw 1 i 2 szwadron i utrzymywano ich narodowy charakter. Oba szwadrony przeszły w tym czasie do rejonu Maciejowic. Cierpiały jednak na braki w wyekwipowaniu i uzbrojeniu, z powodu przeszkód stwarzanych przez władze rosyjskie. Po odwrocie rosyjskim, przeszły do Brześcia pod dowództwo rosyjskiej 3 Armii, gdzie po raz pierwszy pełniły służbę patrolowo-wywiadowczą. Zostały następnie rozdzielone między rosyjskie oddziały: 1 szwadron walczył w rejonie Pińska, a 2 szwadron – nad Kanałem Ogińskiego. 1 szwadron stoczył wówczas pierwszą pomyślną potyczkę z 4 pułkiem huzarów heskich pod Borkami.

W październiku 1915 oba szwadrony połączono w Barańczycach w Dywizjon Ułanów Polskich pod dowództwem rtm. Butkiewicza, który następnie w styczniu 1916 podporządkowano Brygadzie Strzelców Polskich i przeniesiono w rejon Bobrujska. Wyszkolenie i umundurowanie było rosyjskie, z polskimi akcentami, jak podwójne amarantowe lampasy i galowe czapki oficerów, natomiast komenda była polska. Dowódcą był ppłk Władysław Obuch-Woszczatyński. Dywizjon wyruszył wraz z Brygadą na front pod Baranowiczami w kwietniu 1916 roku, lecz był początkowo odsunięty przez dowództwo rosyjskie od zadań bojowych. Dopiero w październiku 1916 spieszeni ułani obsadzili część okopów. Podejmowano w tym czasie bezskuteczne starania u władz rosyjskich, aby uzyskać zgodę na powiększenie dywizjonu do stanu pułku. W lutym 1917 roku Brygadę przeformowano w Dywizję Strzelców Polskich, w skład której nadal wchodził Dywizjon Ułanów. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu w Rosji, ułanom zezwolono na noszenie mundurów galowych wzoru 1 Pułku Ułanów z 1830 roku. 28 lutego 1917 dowództwo dywizjonu w zastępstwie objął rtm Adolf Waraksiewicz.

25 marca 1917 dywizjon został zaprzysiężony według tekstu własnej roty przysięgi (nie rosyjskiej), wyodrębniającej go z wojsk rosyjskich. Władze rosyjskie nie wyrażały zgody na rozwinięcie dywizjonu do stanu pułku, lecz wykorzystując chaos po rewolucji, uzyskano zgodę komisarza rządu na wcielenie do niego sformowanego z Polaków szwadronu 5 zapasowego pułku jazdy rosyjskiej w Balaklei. Ponadto, w dywizjonie istniał już nieoficjalnie trzeci szwadron.

5 kwietnia, dowódca rtm. Waraksiewicz wydał samorzutnie rozkaz o przemianowaniu dywizjonu w 1 Pułk Ułanów, w składzie czterech szwadronów, nadal wchodzący w skład Dywizji Strzelców Polskich. Wobec rozprzężenia armii rosyjskiej i agitacji bolszewickiej w Dywizji, ułani i oficerowi pułku uchwalili na początku czerwca we wsi Chatki rezolucję o chęci dalszej walki przeciw Niemcom w przymierzu z armią rosyjską. Pułk wziął następnie udział w ofensywie Kiereńskiego w Galicji. Od 19 lipca 1917 dowództwo pułku objął, na prośbę jego oficerów, płk Bolesław Mościcki (dotychczas dowódca rosyjskiego 1 Pułku Zaamurskiego). Podjął on z miejsca działania w kierunku ujednolicenia wyglądu, wyszkolenia i wyposażenia pułku.

Po załamaniu się ofensywy i odwrocie rosyjskim, 22 lipca szwadrony weszły do płonącego i grabionego przez maruderów armii rosyjskiej Stanisławowa (uznawanego za terytorium austriackie), przywracając porządek i stając przez dwa dni w obronie życia i mienia mieszkańców. Wdzięczna ludność miasta proponowała wówczas pułkowi pozostanie w mieście do nadejścia wojsk austriacko-niemieckich i przejście na teren ziem polskich pod opiekę Rady Stanu, co jednak odrzucono, wybierając walkę zgodnie z przysięgą w szeregach rosyjskich.

Rozkaz z 24 lipca skierował pułk na pola pod wieś Krechowce, w celu ochrony odwrotu rosyjskiego, gdzie rozegrała się bitwa, w której ułani zdobyli uznanie zarówno dowództwa rosyjskiego, jak i niemieckiego. Ranni i wzięci do niewoli ułani zostali otoczeni opieką w Stanisławowie, gdzie ludność wystarała się o specjalne względy dla nich u Niemców i wyprawiła uroczysty pogrzeb zabitego ułana Jana Wedlera. Dowódca pułku wystosował wówczas list do burmistrza Stanisławowa, w którym zawarł nadzieję odrodzenia Polski i zjednoczenia walczących Polaków oraz wyrazy szacunku dla Rady Stanu i generała Piłsudskiego. Bitwa zyskała szeroki oddźwięk w społeczności polskiej i uznanie rosyjskich i francuskich władz wojskowych, a dla pułku przyznano ogółem ponad 200 odznaczeń.

Po bitwie pod Krechowcami pułk, staczając potyczki odwrotowe, wycofał się do Besarabii. We wrześniu 1917 roku pułk włączono w skład I Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego i przetransportowano, z pewnymi problemami stwarzanymi przez lokalne władze bolszewickie, do Dukory pod Mińskiem. Po rewolucji październikowej i zawarciu rozejmu z Niemcami, w pierwszej połowie stycznia 1918 bolszewicy zażądali rozbrojenia pułku, co zostało odrzucone, zaś kaukaska dywizja jazdy odmówiła walki w tym celu z polskim pułkiem. Podejmowano też próby zrewoltowania żołnierzy przeciw oficerom, które nie przyniosły efektu. Pułk następnie pod koniec stycznia przemaszerował w rejon Bobrujska, w rejon koncentracji I Korpusu, atakowany po drodze przez uzbrojonych chłopów. Wszedł tam w skład Dywizji Ułanów, licząc 6 szwadronów liniowych. Walczył z bolszewikami.

W okresie służby w I Korpusie wykształcił się swoisty kodeks postępowania („ideologia pułku”). Żołnierze pułku kierowali się nie tylko rozkazem i prawem pisanym, ale również decyzjami ogólnego zebrania oficerów stosującego prawo zwyczajowe.

Na przełomie 1917 i 1918 roku krechowiacy ozdobili kołnierze swych mundurów miniaturowymi proporcami amarantowo-białymi. Zwyczaj ten przyjął się w pozostałych jednostkach jazdy I Korpusu i dotrwał do końca istnienia polskiej kawalerii.

Na podstawie umów z dowództwem niemieckim 21 maja 1918 zapadła decyzja o rozformowaniu I Korpusu, a z nim 1 Pułku Ułanów. Z czasem jednak ułani byli grupami uwalniani z niemieckiej niewoli m.in. dzięki staraniom Komitetu opieki nad Ułanami Polskimi, jaki zawiązał się w Stanisławowie

Tradycje pułku kontynuował 1 Pułk Ułanów Krechowieckich.

Kawalerowie Amarantowej WstążkiŻołnierze dywizjonu odznaczeni za waleczność Amarantową Wstążką rozkazem dowódcy I Korpusu Polskiego z 19 marca 1918:mł. podof. Franciszek Mynczyńskimł. podof. Michał Szpilewiczmł. podof. Wiktor Ziębickiuł. Aleksander Pietrołajuł. Jan Naruszewiczpchor. Bogumił Maruszewskist. podof. Bogusław Machowskist. podof. Michał Hawrzyńskimł. podof. hr. Wacław Komorowskimł. podof. Aleksander Opęchowskimł. podof. Jerzy Andersuł. Jan Nowakowskiuł. Stanisław Skarzyńskiuł. Piotr Krawczenkouł. Władysław Gardlińskiuł. Bolesław Niklewiczuł. Tomasz Dębowskiuł. Jan Dobrowolskiuł. Ignacy Mucuł. Antoni Skonecerkauł. Jan Borekułan Miron Długołęckist. podof. Walery Komórowskimł. podof. Zdzisław Gonczyńskimł. podof. Antoni Janotauł. Wawrzyniec Czynioszewskiuł. Stefan Zybertuł. Aleksander Pawelecuł Stanisław Jaratowskiuł. Antoni Pućkouł. Józef Króluł. Jan Porciankomł. podof. Stanisław Flisowski (KW)mł. podof. Kazimierz Muczyńskimł. podof. Franciszek Starońuł. Bronisław Stankiewiczuł. Antoni Szemońskimł. podof. Jan Woźniakmł. podof. Aleksander Sosińskist. uł. Stanisław Lewandowskiuł. Piotr Podhorskiuł. Jan Dobrosielskist. podof. Zenon Grabowskist. ułan Bohdan Trzcińskiuł. Władysław Walczyńskiuł. Franciszek Kowalczykwachm. Mieczysław Górkiewiczst. podof. Władysław Matuszewiczmł. podof. Jan Solęgamł. podof. Włodzimierz Szyldmł. podof. Andrzej Lenińskiuł. Wacław Łukowskiuł. Bronisław Haberauł. Stanisław Dzienisiewiczuł. Witold Kamkoszuł. Narcyz Witczakuł. Stanisław Marczykuł. Antoni Nowakuł. Henryk Gąsiewiczuł. Józef Stobniakuł. Antoni Jóźniakuł. Bolesław Apiletenuł. Stanisław Zyskowskiuł. Witold Żakuł. Jan Wrólewskiuł. Antoni Lewandowskipor. Anderskpr. Jan Dłużniewski (KW)ułan Tomasz Dembowski kpr. Bolesław Eysteaten (KW)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polskie pułki ułanów Kategoria:Wojsko Polskie na Wschodzie 1914–1920 Kategoria:Oddziały Dywizji Ułanów Kategoria:Polskie jednostki kawalerii utworzone w 1917 Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1918

1 Pułk Ułanów (I KP)

Czytaj w krótszych częściach

Źródło i licencja