Warszawska Brygada Obrony Narodowej – brygada Obrony Narodowej Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne Warszawska Brygada Obrony Narodowej została sformowana jesienią 1937 w Warszawie. Dowództwo brygady stacjonowało w Warszawie oraz oddział zwiadowców, a ponadto trzy I, II, III Warszawskie bataliony Obrony Narodowej. Jednostkami administracyjnymi dla batalionów i oddziału zwiadowców były 21 pułk piechoty i 36 pułk piechoty Legii Akademickiej.

W maju 1939 utworzono trzy nowe bataliony ON o nazwach I Mazurski (działdowski), II Mazurski (mławski) oraz Kurpiowski. Warszawska Brygada ON wyposażona była w broń typu francuskiego. Były zorganizowane jako bataliony typu IV, a dowództwo brygady typu II. W lecie 1939 trzy bataliony warszawskie otrzymały karabiny i karabinki typu Mauser wz.1898.

Warszawska Brygada ON w kampanii wrześniowej 25 sierpnia 1939 roku z Dworca Gdańskiego w Warszawie oddziały wyruszyły jako załogi bezpieczeństwa, które poza linią obrony Armii „Modlin” obsadziły przyczółki mostowe: Zegrze, Płock, Pułtusk i Wyszogród. Zadaniem brygady było zorganizowanie obrony na przyczółkach i przygotowanie niszczeń na przedpolu.

Ze składu brygady utworzono samodzielne zgrupowania: zgrupowanie „Zegrze” pułkownika dyplomowanego Józefa Sas-Hoszowskiego z II Warszawskim batalionem ON, zgrupowanie „Płock” podpułkownika Zygmunta Marszewskiego z I Warszawskim batalionem ON, zgrupowanie „Pułtusk” majora Kazimierza Mazura z III Warszawskim batalionem ON, przedmoście „Wyszogród” – 1 kompania I Warszawskiego batalionu ON pod dowództwem kapitana Henryka Kuźmińskiego, Pozostałe oddziały podporządkowano dowódcom wielkich jednostek: I Mazurski batalion ON – dowódcy Nowogródzkiej BK, II Mazurski batalion ON – dowódcy 20 DP, Kurpiowski batalion ON – dowódcy 18 DP. 1 września 1939 niewielkie potyczki prowadziły bataliony I i II Mazurskie. 2 września batalion II Mazurski batalion ON odparł na swoim odcinku natarcie niemieckie. Od 3 września oba bataliony prowadziły wraz 20 DP odwrót w kierunku Modlina, w jego trakcie w większości zostały rozproszone przez niemieckie lotnictwo i niemiecką broń pancerną. Kurpiowski batalion ON 31 sierpnia 1939 siłami 3 kompanii stoczył potyczkę z niemieckim patrolem, który przekroczył granicę polsko-niemiecką. 1 września o świcie oddziały niemieckie zepchnęły polskie placówki Straży Granicznej i Obrony Narodowej, na linię Myszyńca. 1 września batalion przydzielony do 42 pułku piechoty, opóźniał niemieckie natarcie wzdłuż drogi Myszyniec-Ostrołęka. 2 września z szeregów batalionu ubyło około 40% żołnierzy, którzy roi się ratować swoje rodziny i dobytek z palących się w okolicznych wsi. Niska jakość wyeksploatowanego uzbrojenia powodowała dodatkowa trudność w walce. Po dojściu do Białej Podlaskiej batalion został uzupełniony rozbitkami i walczył na Podlasiu do 13 września. Bataliony ON Warszawa I, II, III osłaniały swoje przeprawy umożliwiając odwrót z pozycji mławskiej oddziałów 20 DP i 8 DP. III Warszawski batalion 6 września prowadził walkę z patrolami niemieckimi na przyczółku pułtuskim. 7 września prowadził ciężkie walki w obronie przyczółka wraz innymi oddziałami zgrupowania. Wycofał się z przyczółka na wschodni brzeg Narwi. Po wysadzeniu mostu na Narwi przyczółek uległ likwidacji, a batalion rozpoczął marsz do Borzychy. W trakcie odwrotu był atakowany przez lotnictwo niemieckie, a następnie przez niemiecką broń pancerną. Uległ rozproszeniu, część żołnierzy przedostała się do Warszawy. I Warszawski batalion ON wspólnie z Nowogródzką Brygadą Kawalerii wycofał się 8 września zachodnim brzegiem Wisły do Modlina, a następnie nad Narew, do obrony linii rzeki. Most na Narwi w Zegrzu został wysadzony, II Warszawski batalion ON wycofał się na południowy brzeg Narwi i go dozorował. Od 11 września oba warszawskie bataliony broniły lewego brzegu Narwi w rejonie Wieliszewa, Dębego i Nieporętu, dowództwo odcinka sprawowało dowództwo Warszawskiej Brygady ON. W trakcie walk został ciężko ranny dowódca płk dypl. Józef Sas-Hoszowski. 14 września Warszawska BON wraz dwoma podległymi batalionami wycofała się do Warszawy na odcinek Warszawa-Wschód gen. bryg. Juliusza Zulaufa. Warszawska BON stanęła w II rzucie obrony na pododcinku północno-wschodnim. Bataliony zostały uzupełnione przez żołnierzy z rozbitych jednostek i zmobilizowanych rezerwistów. Dołączyli żołnierze rozproszonego batalionu ON Warszawa III, którzy odtworzyli swój oddział. Na pododcinku południowo-wschodnim w składzie batalionu kombinowanego mjr Wacława Kuczajowskiego walczyły pod nazwą batalionów oba bataliony ON Mazury I i Mazury II (wielkość każdego z nich to kompania strzelecka). Od 14 września dowództwo Warszawskiej Brygady ON objął płk Dżangir Bej Kazum-Bek. Bataliony walczyły, aż do kapitulacji stolicy.

Podczas obrony Warszawy oddziały Warszawskiej Brygady ON prowadziły działania w obronie i jako II rzut obrony Odcinka Warszawa-Wschód realizowały zadania asystencyjne i z zakresu obrony przeciwlotniczej. Wydzielane doraźnie pododdziały wzmacniały I rzutowe oddziały oraz dokonywały wypadów na przedpole własnych linii obronnych oraz wykonywały kontrataki wobec natarcia wojsk niemieckich, celem odzyskania utraconych pozycji. Na podstawie sprawozdań stan liczebny podległych jej jednostek przedstawiał się na poszczególne dni. Na dzień 22 września 1939 Warszawska BON nazywana Oddziałem płk. Kazum-Beka, na podstawie meldunku kwatermistrza Odcinka Warszawa-Wschód stan liczebny wynosił 30 oficerów i 968 szeregowych, posiadał 85 koni, uzbrojony był w 9 ckm. Na dzień 24 września 1939 Warszawska BON w poszczególnych batalionach liczyła w I Warszawskim batalionie ON: 13 oficerów, 456 szeregowych, 45 koni i 3 ckm. II Warszawski batalion ON 17 oficerów i 547 szeregowych, posiadał 41 koni i 6 ckm. Batalion kombinowany (w którym były pozostałości batalionów ON Mazury I i Mazury II) liczył 34 oficerów i 1317 szeregowych, koni 219, uzbrojonych 12 ckm i dwie armaty ppanc. Na dzień 26 września stan liczebny ON był zbliżony: I Warszawski batalion ON liczył 12 oficerów 453 szeregowych, 44 konie i 3 ckm. II Warszawski batalion liczył 17 oficerów, 551 szeregowych, 43 konie i 6 ckm. Natomiast batalion kombinowany (z mazurskimi batalionami) liczył 28 oficerów, 966 szeregowych, 216 koni, 9 ckm i 2 armaty ppanc. Dodać należy, że batalion kombinowany walczył w I rzucie zgrupowania ppłk Węgrzyna dowódcy 26 pułku piechoty na pierwszej linii walk.

Struktura organizacyjna i obsada personalna w 1939 roku Dowództwo Warszawskiej Brygady ON dowódca – płk dypl. Józef Sas-Hoszowski (do r. 13 IX 1939), płk Dżangir Bej Kazum-Bek (od 14 IX 1939) szef sztabu – kpt. Wacław Jastrzębski oficer sztabu – kpt. Henryk Sztrumpf I Warszawski batalion ON – mjr Franciszek Żebrowski II Warszawski batalion ON – mjr Bronisław Surewicz III Warszawski batalion ON – kpt Stanisław Gustowski I Mazurski batalion ON – kpt. Kazimierz Mordzewski II Mazurski Batalion ON – kpt. Józef Stanisław Kiernożycki Kurpiowski batalion ON – kpt. Kazimierz Nowicki kompania kolarzy

Przypisy

Bibliografia

Tadeusz Jurga, Władysław Karbowski, Armia „Modlin” 1939, Wydawnictwo MON, Warszawa 1987.

Kategoria:Brygady Obrony Narodowej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Warszawie Kategoria:Jednostki o nazwie wyróżniającej Warszawska