mały|240px|Rondo Kujawskie mały|240px|Dwujezdniowy odcinek na tle zabudowy Szwederowa Południe Ulica Kujawska – ważna pod względem komunikacyjnym ulica w Bydgoszczy. Łączy centrum miasta z osiedlami mieszkaniowymi położonymi na Górnym Tarasie miasta oraz jest (razem z al. Jana Pawła II) drogą wylotową w kierunku Inowrocławia. W dwudziestoleciu międzywojennym była piątą pod względem długości ulicą w Bydgoszczy, licząc łącznie 2,90 kmKuczma Rajmund: Mała encyklopedia Bydgoszczy – liteda „D”. [w:] Kalendarz Bydgoski 2005.
Położenie Ulica rozciąga się na kierunku południe-północ, od Ronda Bernardyńskiego do skrzyżowania z al. Jana Pawła II. Jej długość wynosi ok. 1,6 km. Na całej długości ulicy biegnie droga krajowa nr 25. Ulica stanowi jedną z głównych arterii komunikacyjnych Bydgoszczy łącząc Stare Miasto i Śródmieście z południowymi osiedlami miasta położonymi na tzw. Górnym Tarasie. W kierunku południowym przebiega na granicy następujących jednostek urbanistycznych: Szwederowo, Wzgórze Wolności oraz Bielice.
Historia Ulica Kujawska stanowi stary trakt komunikacyjny łączący Bydgoszcz z osadami położonymi na Kujawach, na południe od Puszczy Bydgoskiej. Jeszcze przed lokacją miasta przemieszczano się tędy od bydgoskiego zespołu grodowego w kierunku Inowrocławia. Lokalizacja traktu w tym miejscu zdeterminowana była istnieniem wąwozu w zboczu bydgoskiej pradoliny, umożliwiającego pokonanie różnicy wysokości 25 m między dnem doliny Brdy (45 m n.p.m.), a równiną wyższego tarasu pradoliny (70 m n.p.m.) rozciągającego się w kierunku Puszczy Bydgoskiej. Przy trakcie tym, blisko Brdy i grodu bydgoskiego w XIII w. wybudowano pierwszą bydgoską świątynię pw. św. Idziego (prawdopodobnie ufundowaną przez księcia kujawskiego Kazimierza i utrzymywaną przez miejscowego kasztelana)Zyglewski Z., Bydgoski kościół św. Idziego w świetle źródeł ikonograficznych i kartograficznych [w:] Kronika Bydgoska XIX, Bydgoszcz 1998.
Przebieg drogi, pokrywający się z obecną ulicą widoczny jest na najstarszym planie Bydgoszczy, sporządzonym przez szwedzkiego kwatermistrza Erika Dahlbergha w 1657 r.Zyglewski Zbigniew: Dwa najstarsze plany Bydgoszczy z roku 1657. [w.] Kronika Bydgoska XVI 1994. Bydgoszcz 1995 Trakt prowadził do Bramy Kujawskiej, na teren miasta lokacyjnego Bydgoszczy, gdzie z kolei można było mostem przekroczyć Brdę i podążać na północ w kierunku Gdańska.
W XVII-XVIII w. droga łączyła z miastem folwarki i wsie położone na południe od miasta: Rupienicę (gdzie przekraczano potok Niziny), Glinki i poprzez Puszczę Bydgoską wiodła do Przyłęk, skąd prowadziła w kierunku Jeziora Jezuickiego. Taki stan rzeczy przedstawia mapa okolic Bydgoszczy z 1796-1802 r. (mapa Schroettera, po raz pierwszy wykonana na podstawie pomiarów geodezyjnych)Karte von Ost-Preussen nebst Preussisch Litthauen und West-Preussen nebst dem Netzdistrict aufgenommen unter Leitung des Preuss. Staats Minister Herrn von Schroetter in den Jahren von 1796 bis 1802. Natomiast plan okolic Bydgoszczy z 1857 r. przedstawia wzdłuż drogi ciąg zabudowań o charakterze podmiejskimPlan von Bromberg und Umgegend zwischen der Weichsel und Netze sowie den Königl. Oberförstereien Wtelno u. Glinke. Berlin 1857, skala 1:25 000
Początkowo tylko północna część ulicy w dzisiejszym przebiegu pozostawała w granicach administracyjnych miasta Bydgoszczy. Fragment ulicy na Przedmieściu Kujawskim należał do miasta już w 1800 r., zaś od 1867 r. fragment na terenie tzw. Bielic do potoku Niziny. W 1920 r. po przejściu Bydgoszczy w granice odrodzonego państwa polskiego, w granice Bydgoszczy włączono kilkanaście okolicznych gmin podmiejskich, m.in. Szwederowo, Bielice Nowe, Rupienicę. W ten sposób ulica Kujawska na całej długości, aż do dzisiejszych granic miasta znalazła się w granicach administracyjnych BydgoszczyLicznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska II. Bydgoszcz 1965. W latach 1870–1872 po wybudowaniu ul. Bernardyńskiej, która przez most żelazny na Brdzie połączyła ul. Kujawską ze Śródmieściem Bydgoszczy, ulica nabrała jeszcze większego znaczenia komunikacyjnegoLicznerski Alfons. Trudności budowy ul. Bernardyńskiej w latach 1855-1875. [w.] Kalendarz Bydgoski 1976. W okresie międzywojennym ulica Kujawska miała nawierzchnię brukowaną kamieniem polnym i nie posiadała chodników dla pieszych, zaś za posesją nr 117 należącą do Zgromadzenia Ducha Świętego, była wysypana tłuczniem kamiennymPiechocki Kalikst: Rupienica w latach trzydziestych XX wieku. [w:] Kalendarz Bydgoski 1987. Na północnym odcinku posiadała oświetlenie gazowe. Od ul. Marii Konopnickiej do ul. Karpackiej wzdłuż ul. Kujawskiej biegła równoległa ulica Sieradzka, położona w wąwozie, 3 m niżejPiechocki Kalikst: Bydgoskie pożegnania. Była taka ulica... [w:] Kalendarz Bydgoski 1992.
Zarówno w okresie pruskim, jak i po 1920 r. ulicą Kujawską nazywano drogę od Zbożowego Rynku aż do granic miasta na styku z Puszczą Bydgoską. Po budowie w latach 80. XX w. dwujezdniowej arterii komunikacyjnej ul. Niziny, ulica Kujawska na odcinku od granic miasta do skrzyżowania z ul. Niziny stała się elementem trasy N-S przecinającej BydgoszczBydgoszcz wczoraj i dziś. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. . W związku z tym przebudowano ją na dwujezdniową. W latach 80. ulicę gruntownie zmodernizowano, poszerzając ją do dwóch jezdni po 3 pasy każda na odcinku przebiegającym pomiędzy budującymi się osiedlami z wielkiej płyty: Wzgórzem Wolności i Szwederowem Południe. Zlikwidowano wówczas równoległą ulicę Sieradzką, zaś na jej miejscu zbudowano rondo Kujawskie z przejściami podziemnymi, których jednak nigdy nie użytkowano (mimo potencjalnych możliwości przekształcenia ich w schrony dla ludności), a po 20 marca 2019 przystąpiono do ich rozbiórki.
Po śmierci Jana Pawła II w 2005 r. Rada Miasta Bydgoszczy nadała jego imię alei Niziny i południowemu fragmentowi ulicy Kujawskiej, stanowiącemu przedłużenie tej arterii. W 2005 r. w związku z budową centrum handlowego Glinki dokonano przebudowy układu drogowego na styku ul. Kujawskiej i al. Jana Pawła II. Powstało dwupoziomowe skrzyżowanie oraz rondo Inowrocławskie.
15 listopada 2022 w pobliżu Ronda Kujawskiego oddano do użytku parking Park and Ride.
Nazwy Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwyJurkiewicz Zenon: Bydgoskie ulice. [w:] Kalendarz Bydgoski 1994: przed 1920 – Kujawierstraße 1920-1939 – Kujawska 1939–1945 – Kujawierstraße od 1945 – Kujawska
Komunikacja Ruch tramwajowy Do 2020 na ulicy Kujawskiej nie prowadzono ruchu tramwajowego, lecz od lat 80. XX w. istniały plany jego wprowadzenia na odcinku rondo Kujawskie – rondo Bernardyńskie, gdyż łącznik tramwajowy na ulicy znacznie polepszyłby efektywność bydgoskiej sieci tramwajowej. W 2006 r. opracowano projekt modernizacji ulicy na tym odcinku wraz z planem budowy torowiska tramwajowego. Projektu jednak nie zrealizowano. Przebudowę ulicy po raz kolejny zaplanowano w 2015 r. w związku z budową centrum handlowego Zielone Arkady. W 2017 podpisano umowę na dofinansowanie ze środków UE przebudowy tej ulicy (łącznie z budową torowiska, drugiej jezdni, przebudową dwóch rond oraz budową dróg rowerowych i parkingów), a w 2018 rozpisano przetarg na realizację inwestycji. Do przetargu początkowo zgłosiło się 10 podmiotów, oferty złożyły ostatecznie 3: konsorcjum stworzone przez firmę „Gotowski – Budownictwo Komunikacyjne i Przemysłowe Bydgoszcz”, Przedsiębiorstwo Budownictwa Drogowo-Inżynieryjnego Toruń oraz Tor-Krak Kraków (167,4 mln zł), którego oferta została ostatecznie wybrana; PBDIM Kobylarnia SA (171 mln zł) oraz Trakcja PRKiI (230 mln zł), przy założonej przez inwestora wartości kosztorysowej w wysokości 136,4 mln zł. Wszyscy wykonawcy zadeklarowali zakończenie budowy w ciągu dwóch lat od podpisania umowy i zaoferowali ośmioletnią gwarancję na wykonane prace. Umowa na realizację inwestycji została podpisana 29 listopada 2018. Po zrealizowaniu inwestycji, jesienią 2021Więcej zieleni w mieście. Ogrodnicy posadzą 600 nowych drzew i sześć tysięcy krzewów wzdłuż ulicy posadzono ponad 630 drzew (m.in. jesiony wyniosłe oraz kasztanowce zwyczajne) i co najmniej 6 tys. krzewów i bylin (tawuły japońskie, berberysy Thunberga, jałowce płożące, kosodrzewina, róże okrywowe, forsycje, hortensje): pomiędzy rondem Bernardyńskim a Kujawskim 100 klonów, lip srebrzystych, czeremch pospolitych i wirginijskich oraz wiśni piłkowanych, 100 drzew od ronda Kujawskiego do ul. Konopnickiej, a 80 platanów klonolistnych, klonów polnych i śliw wiśniowych na początku ul. Wojska PolskiegoRozbudowa ul. Kujawskiej. Pierwsze prace przy zieleni. Ponadto na murach oporowych wykopu linii tramwajowej w listopadzie 2020 powstał najdłuższy w mieście mural o długości 440 metrów (2 ściany o długości 220 metrów i wysokości od 3 do 4 metrów) autorstwa Jana Kołodzieja i Krzysztofa Syrucia. Pierwszy przejazd tramwaju nową trasą w ramach prób technicznych odbył się 14 października 2020, a kolejny 20 listopada 2020Przebudowa ul. Kujawskiej. Tramwaj znowu testował nowe torowisko.
W ramach prac ułożono 2424 m pojedynczego toru, w tym 1126 m na 563-metrowym odcinku ul. Kujawskiej; ponadto 634 m rozjazdów, 86 słupów trakcyjnych (w tym 50 przy torach otwartych 6 grudnia 2020). Tunel tramwajowy pod rondem otrzymał szerokość od 11 do 27 mTramwaj na Kujawskiej. Ile torów położono, ile słupów postawiono? Inwestycja w liczbach.
Uruchomienie linii tramwajowej nastąpiło 6 grudnia 2020 (pierwotnie podawanym terminem był 15 listopada 2020, a następnie 5 grudnia)Znamy datę planowanego otwarcia torowiska na ul. Kujawskiej w BydgoszczyEpokowe wydarzenie w historii bydgoskiej komunikacji miejskiej. Tramwaje wjeżdżają na Kujawską. Układ drogowy oddano do użytku w późniejszym terminieUlica Kujawska będzie gotowa później niż planowano. Wiemy dlaczego; jako ostatnia oddana została do użytku przebudowana zachodnia jezdnia ul. Kujawskiej (16 kwietnia 2021)Jesteśmy o krok od otwarcia całej ulicy Kujawskiej w Bydgoszczy, jednak prace wykończeniowe przeciągnęły się do 26 czerwca 2021Przebudowa ul. Kujawskiej i jej okolic finiszuje. Ale finisz się wydłuży, bo znowu jest poślizgUlica Kujawska odebrana, bydgoscy drogowcy zadowoleni z efektu.
Obciążenie ruchem Ulica Kujawska należy do mocno obciążonych ruchem drogowym arterii komunikacyjnych w Bydgoszczy. Pomiar ruchu w 2006 r. wykazał, że w szczycie komunikacyjnym przejeżdża przezeń ok. 1000 pojazdów na godzinę. W godzinach porannych i popołudniowych na ulicy często notuje się zatory pojazdówFundacja „Rozwój ATR”. Generalny pomiar cech ruchu drogowego na sieci komunikacyjnej miasta Bydgoszczy, rok 2005/2006, Bydgoszcz wrzesień 2006. W 2022 ulicą przemieszczało się 20 tys. pojazdów na dobę.
Zabudowa Wzdłuż północnego odcinka ulicy Kujawskiej aż do potoku Niziny istniała na początku XX wieku zabudowa w postaci parterowych i piętrowych domów z ogrodami na tyłach posesji. Domy te w większości rozebrano w latach 80. XX w. podczas modernizacji ulicy. Pozostała jedynie pierzeja kamienic i domów po zachodniej stronie ulicy między rondem Bernardyńskim a Kujawskim. Wśród zabudowy wyróżnia się zabytkowa kamienica przy ul. Kujawskiej 4, wzniesiona w 1890 r. jako willa Kollwitzów według projektu Józefa Święcickiego, przebudowana w 1904 r., wpisana do rejestru zabytków, obecnie siedziba Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. W 2017 przeprowadzono w niej renowację drewnianych elementów wnętrza (balustrad, schodów i herbu).
W 2016 r., w związku z planowaną budową linii tramwajowej, dokonano wyburzeń kolejnych obiektów (m.in. nr 18, 30, 40). W lutym 2019, w związku z przystąpieniem do budowy linii tramwajowej wzdłuż ulicy Kujawskiej, wyburzono budynki między rondem Kujawskim a stacją benzynową o numerach 53, 55, 57 i 61.
W ramach budowy linii tramwajowej w 2020 odtworzono schody, łączące do 2003 ulicę z promenadą na Wzgórzu WolnościPo blisko 18 latach wrócą schody na Wzgórze Wolności.
Przypisy
Bibliografia