Pałac w Brunowie () – zabytkowy zespół pałacowy we wsi Brunów (powiat lwówecki), w województwie dolnośląskim, w odległości około 200 metrów od skrzyżowania drogi gminnej z drogą wojewódzką nr 297.
Obiekt wybudowany w 1750 r. w stylu barokowym z elementami neobarokowymi i klasycystycznymi. Pałac stanowi przykład architektury rezydencjonalnej z II ćwierci XVIII wieku, przekształconej w duchu eklektyzmu około 1900 roku. 14 stycznia 1977 r. pod numerem A/5386/486/J i A/5385/487/J, został wpisany do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
W skład zespołu pałacowego wchodzą:
pałac, oficyna pałacowa, stajnia, altana parkowa, domek ogrodnika.
Od południowego zachodu i północy zespół otoczony jest luźnym drzewostanem, który od strony wschodniej i północno-wschodniej przechodzi w parkhttps://zabytek.pl/pl/obiekty/g-277471/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163332/2https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-277471/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163332/3https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-277471/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163332/5.
Historia pałacu Pierwsza wzmianka o istnieniu dworu obronnego pochodzi z XV w. Wcześniej była to wieża rycerska. W 1599 r. właścicielem był Melchior von Lest. Następnie dwór należał do śląskiego rodu Zedlitz, w którego rękach był do 1740 r. Wówczas to właścicielem został Bernard von Schmettau. W tym czasie dwór został przebudowany w dwupiętrowy pałac. Bernard von Schmettau założył również folwark oraz wybudował dom dla zarządcy majątku. W latach 1750–1786 pałac był własnością barona Filipa Hermanna von Sonnenburg. W 1787 r. został sprzedany Krzysztofowi (Christoph) von Schweinitzowi (1746–1814) i jego żonie Erneście (Ernestine) z domu von Eicke (ur. 1749). W trzy tygodnie później pałac wraz z zabudowaniami zniszczył pożar. Małżeństwo Schweinitzów rozpoczęło odbudowę swojej posiadłości w stylu neobarokowym, która zakończyła się w 1789 r.
Kolejną właścicielką była Senden von Schweinitz, a w latach 1838–1945 rodzina Cottenetów. Przez ten czas pałac uległ rozbudowie (niektóre jego elementy posiadają cechy XIX-wiecznego klasycyzmu), w wyniku której zmieniono m.in. elewacje boczne, dodano tarasy oraz przekształcono otwory okienne. Powstały wówczas również: stajnia z powozownią, park z kaplicą (mauzoleum) rodziny von Cottenet, fontanna, kordegarda czy młyn wodny. Na ścianie szczytowej stajni umieszczono herb rodziny von Cottenet. W 1933 r. rezydencja została przejęta na szkołę sportową Hitlerjugend, a następnie stała się własnością nazistów. Zaraz po zakończeniu II wojny światowej pałac wraz z zabudowaniami został ogołocony z wyposażenia i częściowo zniszczony.
Po przejęciu obiektu przez Skarb Państwa i zabezpieczeniu, w budynku otwarto ośrodek szkoleniowo-kolonijny Rejonu Dróg Publicznych. Kolejna modernizacja miała miejsce w latach 50. XX wieku i miała na celu dostosowanie budynku do nowych funkcji poprzez instalację wody bieżącej, centralnego ogrzewania i przebudowę układu wnętrz. W tym czasie zmieniono również zwieńczenia wieży i wykusza, usuwając wysokie hełmy na rzecz prostszych daszków.
Obecnie pałac jest w rękach prywatnych i funkcjonuje jako obiekt hotelowy.
Opis pałacu Dwupiętrowy, barokowy pałac wybudowany na planie nieregularnego kwadratu, murowany z kamienia piaskowca i cegły na kamiennych fundamentach, częściowo tynkowany, z wpisaną w narożu zachodnio-południowym wieżą. Stropy w piwnicy żelbetowe, na parterze sklepienia kolebkowe z lunetami, w wyższych kondygnacjach sufity z fasetami lub stropy belkowe. mały|Hol wejściowy mały|Secesyjne schody wewnątrz pałacu W latach 1900–1901 przebudowany w stylu klasycystycznym. Powstało wówczas skrzydło południowe pałacu wraz z oranżerią i ośmioboczną, czteropiętrową wieżą. Od frontu ryzalit z głównym wejściem pod półkolistym balkonem z metalową balustradą. Ryzalit dzielony czterema pilastrami zwieńczony frontonem z kartuszem zawierającym herb rodziny von Cottenet. Obiekt został pokryty dwuspadowym dachem naczółkowym pokrytym blachą ocynkowaną. Pałac jest trójtraktowy, trzykondygnacyjny, z kwadratowym hallem na osi i reprezentacyjnymi, wachlarzowymi schodami z marmuru „Biała Marianna”. Wnętrze pałacu przebudowano w dwu- i trzytraktowe, a miejscami użyto secesyjnej dekoracji, co widać szczególnie w balustradzie klatki schodowej. Wnętrza zachowały częściowo oryginalne detale: posadzki marmurowe i ceramiczne, parkiety w „jodełkę”, dekoracyjne schody, czy sufity z fasetami. Drzwi wejściowe i wewnętrzne ramowo-płycinowe, okna skrzynkowe różnego typu – jedno-, dwu- i trójdzielne.
Bryła pałacu urozmaicona, z wykuszami, tarasami i ryzalitami. Na elewacjach tarasy z żeliwnymi balustradami o ornamentyce roślinno-kwiatowej, okna balkonowe porté-fenêtre, nisze, kartusze i daty przebudowy (1901).
Elewacja frontowa siedmioosiowa, środkowa część zaakcentowana pilastrami o głowicach jońskich, między którymi umieszczono okna. Portal wejściowy z kartuszem herbowym przedstawiającym dwie ryby, zwieńczony tympanonem z koroną i napisem COTTENET. Nad głównym wejściem, pod balkonem, znajdują się kartusze z herbami: von Glaubitz (duży, umieszczony centralnie), Grafa Promnitza z inicjałami G.P. (po lewej stronie) oraz von Lest z inicjałami W.V.L. (po prawej stronie).
Oficyna mały|Oficyna widziana z dziedzińca Oficyna przypałacowa znajduje się na północnej stronie dziedzińca zespołu pałacowego w Brunowie. Położona jest tuż za altaną ogrodową, z elewacją frontową skierowaną ku południowi. Budynek oficyny został odbudowany po pożarze z 1787 roku. Prace rekonstrukcyjne ukończono w 1789 roku, odtwarzając formę wcześniejszego obiektu. Inwestorem był ówczesny właściciel majątku – Christof Heinrich Ludwig von Schweinitz. Prace budowlane prowadzili majstrowie Mohrenberg z Legnicy oraz Scholz z Lwówka Śląskiego. Od 1933 roku oficyna znalazła się w rękach administracji rządowej. Oficyna przypałacowa w Brunowie stanowi przykład dobrze zachowanej architektury rezydencjonalno-funkcjonalnej z końca XVIII wieku, wkomponowanej harmonijnie w założenie pałacowo-parkowehttps://zabytek.pl/pl/obiekty/g-277472/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163334/2. Piętrowa oficyna wzniesiona została w stylu klasycyzującym, na planie prostokąta, na kamiennych fundamentach. Jest to budynek dwukondygnacyjny, posadowiony na wysokiej kamiennej podmurówce, murowany z cegły i tynkowany. Elewacje ozdobione są nakrapianym tynkiem oraz pasami gładkiego tynku – w tym poziomym pasem między kondygnacjami, opaskami wokół otworów okiennych i drzwiowych, a także pionowymi boniowaniami w narożnikach.
Elewacja południowa jest pięcioosiowa, z prostokątnymi oknami. Na parterze okna te są zamknięte łukiem odcinkowym. Wejście główne ujęte zostało w półkolisty portal z kamienia z zaakcentowanym zwornikiem; z dawnego zespołu drzwiowego zachowało się jedynie nadświetle z dekoracyjną, profilowaną beleczką wygiętą ku górze. Elewacja północna powtarza układ południowej, lecz z asymetrycznie rozmieszczonymi otworami.mały|Tablice na oficynieWnętrza parteru nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi z gurtami lub kolebkowymi z lunetami. Na piętrze zastosowano stropy belkowe z podsufitką. Oficynę pokryto czterospadowym dachem mansardowym z lukarnami (łamany, w typie polskim) – posiada więźbę z XIX wieku, konstrukcji stolcowo-płatwiowej, dwupoziomowej: w pierwszym poziomie znajduje się jeden rząd stolców stojących i dwa leżące, a w drugim – dwa rzędy stolców stojących. Oryginalnie, pokrycie wykonano z łupka ułożonego na sposób niemiecki.
Układ pomieszczeń wewnątrz budynku jest nieregularny. Po wojnie, na parterze częściowo zachowała się posadzka z płytek ceramicznych, natomiast na piętrze miejscami występowały fragmenty posadzki cementowej. Podłogi drewniane nie zachowały się. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniają drewniane schody zabiegowe; na strych prowadzą jednobiegowe schody drewniane.
Na pierwszym piętrze bocznej ściany (wschodniej) znajdują się dwie płyciny: pierwsza upamiętniająca pożar 29 listopada 1787; druga z herbami Christopha Heinricha Ludewiga von Schweinitza i inicjałami C. H. L. v. S. (lewy) i jego żony Ernestine Sophie von Schweinitz Gräfin von Eicke i inicjałami E. S. v. S. G. v. E. (prawy).
Stajnia z wozownią mały|Stajnia i wozownia, widok z tarasu pałacu mały|Sala balowa w dawnej stajni Stajnia i wozownia w Brunowie to zabytkowe budynki gospodarcze w stylu neogotyckim, stanowiący część zespołu pałacowego w Brunowie. Wzniesiony w IV ćwierci XIX wieku jako uzupełnienie rezydencji pałacowej. Budynek wyróżnia się bogatym detalem architektonicznym i wysokim poziomem wykonania konstrukcyjnego, charakterystycznym dla architektury rezydencji ziemiańskich tego okresu. Obiekt zachowany jest w dobrym stanie technicznym. Mimo przekształceń powojennych, zachował wiele oryginalnych elementów konstrukcyjnych i dekoracyjnych. Wnętrza pozostają czytelne w swoim historycznym układzie funkcjonalnym. Stajnia znajduje się w południowo-wschodniej części zespołu pałacowego, narożnikiem południowo-zachodnim przylegając do głównej bramy prowadzącej na dziedziniec. Od południa graniczy z drogą gminną, od północy z otwartym placem porośniętym trawą i drzewami.
Budynek wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta, z czteropasmowym układem wnętrz. Składa się z części wschodniej (jednoprzestrzennej wozowni) i zachodniej (stajnia z przedsionkami i pomieszczeniami pomocniczymi). Budynek jest jednokondygnacyjny z poddaszem i częściową piwnicą, nakryty dwuspadowym dachem z trzema trójkątnymi facjatami, zwieńczonymi fialami i ozdobnymi balustradami. Ściany wykonano z piaskowca. Elewacje północna i południowa są 10-osiowe, artykułowane za pomocą szkarp i lizen. Charakterystyczne są arkadowe otwory okienne, biforia oraz okulusy z rozetami wentylacyjnymi. Elewacja zachodnia pełni funkcję reprezentacyjną – zawiera dekoracyjny portal z herbem rodziny Cottenet (dwie lilie andegaweńskie, szachownica, korona i skrzydła w hełmie). Elewacja wschodnia jest skromniejsza, z prostymi oknami i szczelinami wentylacyjnymi.
Budynek stajni reprezentuje neogotyk, widoczny w charakterystycznych detalach: fialach, fryzach arkadkowych, biforiach, ostrołucznych oknach i dekoracjach herbowych. Zastosowano różnorodne materiały, takie jak: piaskowiec (piaskowiec szary, rdzawy i jasny), ciosany kamień i cegłę w układzie mieszanym, żeliwo i ceramikę. Dach pokryto łupkiem, z więźbą krokwiowo-płatwiową i rozporową.
We wschodniej części budynku mieściła się wozownia – przestrzeń jednoprzestrzenna z krzyżowo-żebrowymi i krzyżowymi sklepieniami wspartymi na kamiennych kolumnach. Część zachodnia to stajnia, podzielona na trzy pasma, z centralnym pasmem stajennym, z dekoracyjnymi żeliwnymi kolumienkami. Zachowały się sklepienia z profilowanymi gurtami, otwory owalne, rozetowe dekoracje oraz schody piaskowcowe. Podłogi pokryto płytami ceramicznymi i cementowymi w partii wschodniej, na poddaszu podłogi drewniane. Wewnątrz obiektu brak oryginalnego wyposażeniahttps://zabytek.pl/pl/obiekty/g-240085/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163337/2https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-240085/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163337/5https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-240085/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163337/6https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-240085/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_02_EN.163340/2.
Kaplica - Altana parkowa mały|Pawilon ogrodowy przy oficynie Altana znajduje się na osi wschód-zachód, pomiędzy pałacem (od zachodu) a oficyną pałacową (od wschodu), w odległości około 10 metrów od pałacu i 5 metrów od oficyny. Od północy graniczy z parkiem, który jest częścią historycznego założenia krajobrazowego.
Pawilon został wzniesiony w połowie XIX wieku, jako element rozbudowy założenia rezydencjonalno-parkowego otaczającego pałac. Nie przechodził znaczących modernizacji ani prac konserwatorskich poza drobnymi przekształceniami z lat 50. XX wieku. Wówczas zamurowano wejście od strony północnej, wymieniono drzwi południowe oraz założono prowizoryczne oświetlenie.