Muzeum Współczesne Wrocław (MWW) – muzeum sztuki współczesnej we Wrocławiu, działające jako gminna instytucja kultury pod bezpośrednim nadzorem Prezydenta Wrocławia, otwarte 2 września 2011 roku.

Muzeum ma na celu wystawianie, popularyzowanie i gromadzenie zbiorów sztuki współczesnej i sztuki wrocławskiej II połowy XX wieku. Koncentruje się także na edukacji i programach społecznych skierowanych do mieszkańców Wrocławia.

Jest jedynym muzeum w Polsce mieszczącym się w naziemnym schronie przeciwlotniczym, stąd nazywane jest „schronem dla sztuki”. Schron został wybudowany w 1942 roku według projektu architekta, Richarda Konwiarza i był przeznaczony dla ludności cywilnej do ochrony przed nalotami. Mieści się na osiedlu Szczepin przy Placu Strzegomskim.

Obok Muzeum Współczesnego na Placu Strzegomskim znajduje się instalacja autorstwa Andrzeja Jarodzkiego pt. „Pociąg do nieba” z 2010 roku, będąca największą rzeźbą w Polsce. Instalacja składa się z torów, podkładów kolejowych i parowozu typu Ty2-1035 z 1944 roku, pędzącego w kierunku nieba.

Historia W 2004 roku w ramach programu ministerialnego „Znaki Czasu” powołano Dolnośląskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, którego celem miało być zbudowanie kolekcji i centrum sztuki współczesnej. W 2007 roku koncepcja programowa i misja muzeum, wraz z jego nazwą „Współczesne Wrocław” zostały opracowane przez Dorotę Monkiewicz i Piotra Krajewskiego. Ówczesny prezydent Wrocławia, Rafał Dutkiewicz powołał zespół MWW, pod przewodnictwem Karoliny Szafraniec. Główna idea oparta była na projekcie Muzeum Sztuki Aktualnej Jerzego Ludwińskiego. W 2008 roku rozpisano konkurs architektoniczny na projekt siedziby instytucji, zaś w 2009 roku pojawił się pomysł tymczasowego osadzenia jej w schronie przy pl. Strzegomskim.

Muzeum Współczesne Wrocław (w skrócie MWW) zostało oficjalnie powołane w dniu 10 lutego 2011 roku i prowadzi działalność na podstawie statutu nadanego przez Radę Miejską Wrocławia. Otwarcie muzeum zainaugurowała wystawa Zbigniewa Gostomskiego pt. „Zaczyna się we Wrocławiu” oraz piknik skierowany do mieszkańców Wrocławia.

W 2016 roku Urząd Miejski Wrocławia nie przedłużył Monkiewicz kontraktu, co wywołało kontrowersje w środowisku artystycznym miasta i zawiązanie petycji w jej obronie, a także pytania o polityczne przyczyny owej decyzji. Chociaż założycielka Muzeum wystartowała w konkursie na nowego dyrektora, ostatecznie został nim dr Andrzej Jarosz, wykładowca w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. Po jego nagłej śmierci w grudniu 2019 roku, funkcję dyrektora Muzeum przejął historyk sztuki Piotr Lisowski. 16 stycznia 2021 roku stanowisko dyrektorki objęła dr Sylwia Świsłocka-Karwot.

Misja i założenia programowe mały|Logo MWW Misją MWW jest rozwijanie relacji społecznych wobec sztuki współczesnej, budowanych dzięki działalności wystawienniczej, edukacyjnej, powiększaniu kolekcji oraz stwarzaniu przyjaznych warunków uczestnictwa w sztuce. Atrakcyjne i współczesne sposoby prezentacji są skierowane do zróżnicowanych wiekowo i społecznie grup. Równorzędnym do przestrzeni wystawienniczej, jest przestrzeń komunikacyjna, pozwalająca na kontakt i integrację społeczności. Praca nad współczesnością jest wyróżnikiem tej koncepcji. Idea oparcia instytucji Muzeum Współczesnego Wrocław na koncepcji Muzeum Sztuki Aktualnej we Wrocławiu Jerzego Ludwińskiego z 1966 roku kontynuuje pomysł stworzenia miejsca będącego katalizatorem współczesnych tendencji i postaw w sztuce. Jak twierdziła pierwsza dyrektorka instytucji, Dorota Monkiewicz:

Chcemy opowiadać o Wrocławiu poprzez sztukę, a nie prezentować sztukę Wrocławia. Jesteśmy lokalni i jesteśmy z tego dumni.

W nazwie muzeum świadomie pominięto słowo „sztuka”, rozszerzając tematykę podejmowanych przez instytucję działań na różnorodne dziedziny kulturalne i społeczne. Otwarcie na projekty naukowe, jak i społeczne stawia Muzeum niejako w opozycji do tradycji muzealnej, skoncentrowanej na ekspozycji konkretnych dzieł (por. otwarty parę lat po MWW Pawilon Czterech Kopuł). Jak wyjaśnia Monkiewicz, sama pochodząca z Warszawy, „współczesność” odnosić się ma także do samego Wrocławia i jego tożsamości:

Kiedy zaczęłam tu przyjeżdżać, miałam taki obraz miasta: modernizujące, dynamiczne, takie, które prze do przodu, ku przyszłości. Wrocław ma problem z tożsamością – żeby ją kształtować, musi wybiegać w przyszłość.

Program wystawienniczy MWW koncentruje się więc na promowaniu oraz popularyzowaniu lokalnych, progresywnych i najnowszych zjawisk sztuki współczesnej. Muzeum w koncepcji programowej odwołuje się do tradycji konceptualnej, akcjonizmu, „strukturalistów” wrocławskich, foto-medializmu, performansu i pogranicza teatru, dolnośląskiej tradycji sztuk stosowanych oraz wrocławskiej tradycji muzealnej. Zmiana dyrektora w 2016 roku nie zmieniła zasadniczo formuły samej instytucji, chociaż obawiano się prowincjonalizacji muzeum. Nowy dyrektor, Andrzej Jarosz, podkreślał swoją apolityczność i apartyjność, mówiąc:

Należy dbać też o to, by instytucja wywiązywała się z nałożonego nań obowiązku pluralizmu – stworzenia przyjaznego miejsca spotkań, przestrzeni mediacji pomiędzy różnymi orientacjami politycznymi, estetycznymi czy filozoficznymi.

Kolekcje mały|Kompendium, Zbigniew Dłubak, Natalia Lach-Lachowicz, Andrzej Lachowicz, archiwum Sympozjum Plastycznego Wrocław '70 mały|Forma przestrzenna bez tytułu, Marian Bogusz, Krzysztof Coriolan, Henryk Gała, archiwum Sympozjum Plastycznego Wrocław '70 Kolekcja MWW tworzona jest od 2011 roku. Jej stan w 2019 roku wynosił 318 obiektów artystów wrocławskich, polskich i z zagranicy. Jej koncepcja opiera się na dziedzictwie Jerzego Ludwińskiego, jego łączeniu konceptualnej praktyki artystycznej z debatą społeczną. Jak pisał Piotr Lisowski, kurator i pełniący funkcję dyrektora:

Ambicją Muzeum jest nie tylko prezentowanie najważniejszych zjawisk z zakresu sztuk wizualnych ostatnich dekad, ale także ustosunkowanie się do najistotniejszych problemów współczesności: tożsamości jednostkowej i narodowej, ochrony dziedzictwa kulturowego, konfliktów społecznych, przemian geopolitycznych, wykluczenia i nierówności ekonomicznych.

W kolekcji MWW znajdują się prace m.in. Carolee Schneemann, Karola Radziszewskiego, Anny Molskiej, Huberta Czeperoka, Stanisława Dróżdża, Michała Diamenta, Włodzimierza Borowskiego, Wandy Gołkowskiej, Dory Maurer, Allana Sekuli czy Alicji Kwade. Szczególny nacisk kładziony jest również na artystów neoawangardy wrocławskiej (Jan Chwałczyk, Natalia LL). Główne linie programowe zbiorów muzeum to:

Archiwum Jerzego Ludwińskiego Tożsamość Obecne/nieobecne Sztuka krajów Grupy Wyszehradzkiej

Ponadto w zbiorach Muzeum wyróżnione zostały Archiwa Stanisława Dróżdża, Galerii pod Moną Lisą, Sympozjum Plastycznego Wrocław '70 i Pleneru Ziemi Zgorzeleckiej z 1971 roku.

Archiwum Jerzego Ludwińskiego Stała przestrzeń ekspozycyjno-badawcza, łącząca w sobie elementy wystawy, archiwum i magazynu sztuki. Ta potrójna struktura podporządkowana jest głównej roli Archiwum jaką stanowi ukazanie intelektualnej spuścizny Jerzego Ludwińskiego i jego znaczenia dla kształtowania się wrocławskiej oraz polskiej sceny artystycznej przełomu lat 60. i 70. XX wieku. Bazując na wyborze prac artystycznych i materiałów archiwalnych, zgromadzonych przez Dolnośląskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych i Muzeum Współczesne Wrocław, Archiwum pozostaje miejscem odzwierciedlającym proces poszukiwania tożsamości instytucji na polu sztuki awangardowej.

Kolekcja Zachęty W zbiorach MWW znajduje się także depozyt kolekcji Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, która w swoich zbiorach posiada prace artystów związanych z polskim neoawangardowym środowiskiem artystycznym oraz dzieła polskiej sztuki współczesnej. Kolekcja ta koncentruje się na gromadzeniu prac właściwych dla tradycji artystycznych Wrocławia m.in. ruchu sensybilistów z lat 50., wrocławskiego środowiska sztuki konceptualnej z lat 60. i 70. oraz zjawisk artystycznych związanych z ruchami wolnościowymi lat 80. i przemianami początku lat 90. oraz nowych zjawisk sztuki współczesnej. W zbiorach DTZSP znajdują się m.in. prace artystów: Andrzeja Lachowicza, Natalii LL, Stanisława Dróżdża, Zdzisława Jurkiewicza, Marii Michałowskiej, Wandy Gołkowskiej, Zygmunta Rytki, Józefa Robakowskiego, Jerzego Truszkowskiego, Andrzeja Dudka-Dürera, Grupy Luxus, Laury Paweli, Valie Export, Grupy Sędzia Główny, Mirosława Bałki.

Działalność z publicznością mały|Warsztaty z cyklu Rozrusznik bez barier, kwiecień 2019 mały|Szczepin bezpieczny, warsztaty z Jerzym Kosałką, październik 2020 mały|Finał projektu „La Muz – Latające Muzeum Współczesne”, wrzesień 2016 MWW prowadzi regularny program debat, wykładów, konferencji naukowych, projekcji filmowych oraz interdyscyplinarnych projektów społecznych. Wszystkie te działania koncentrują się wokół tematów z szeroko rozumianej humanistyki i kultury współczesnej. Podczas cotygodniowych spotkań publiczność ma okazję wysłuchać i porozmawiać ze specjalistami różnych dziedzin – socjologii, historii sztuki, antropologii, architektury, studiów gender i queer, kultury popularnej. Muzeum również samodzielnie realizuje projekty naukowe mierzące się z problemami współczesności. Jak mówił Bartek Lis, kurator programu naukowego instytucji:

Jesteśmy grupą ludzi w ruchu, która chce zrozumieć współczesność, „sfotografować”, na chwilę zatrzymać, przyjrzeć się jej, pogadać o niej, a potem pobiec dalej, bo zawsze pytać jest ciekawiej niż znać wszystkie odpowiedzi (...). Chcemy wierzyć, że praca, którą wykonujemy w Muzeum Współczesnym, przyczynia się do lepszego rozumienia świata w jego zmieniającym się tempie.

Działalność edukacyjna Muzeum prowadzi program zajęć edukacyjnych, zarówno dla przedszkoli, szkół podstawowych i ponadpodstawowych, rodzin z dziećmi, seniorów, czy osób z niepełnosprawnością. Program stworzony został przez Magdalenę Skowrońską i Patrycję Mastej, będąc kontynuacją i rozwinięciem działań Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych organizowanych w Muzeum Architektury. Oparto go zarówno na wytycznych Ministerstwa Edukacji Narodowej, jak i autorskich rozwiązaniach, takich jak ćwiczenia manualno-ruchowe czy instalacje interaktywne. Prowadzone warsztaty, zwłaszcza dla młodzieży szkolnej, skupiają się głównie na twórczym rozwiązywaniu problemów, myśleniu wzrokowym czy wyrażaniu własnej opinii

Zajęcia odbywają się w przestrzeni wystaw lub w Beautiful Tube, pomieszczeniu edukacyjnym projektu Sabiny Lang i Daniela Baumanna. Część repertuaru warsztatów zmienia się w zależności od ekspozycji, zaś oferta stała obejmuje m.in.:

Niedzielne Warsztaty Rodzinne: Inspiracją dla działań plastycznych są dzieła prezentowane w czasie aktualnych wystaw. Każdy temat jest inny i unikatowy. Podczas warsztatów dzieci zwiedzają ekspozycję oraz wykonują własne autorskie, artystyczne realizacje. Bliżej Sztuki: Aktywne zwiedzanie dla grup seniorów pozwala uczestnikom zgłębić wiedzę na temat sztuki współczesnej. Spacer po ekspozycjach kończą rozmowy w kawiarni na dachu Muzeum. Rozrusznik bez barier: Zajęcia skierowane są do osób z niepełnosprawnością intelektualną w każdym wieku, zwłaszcza dla zorganizowanych grup szkolnych i pacjentów ośrodków terapeutycznych. Każdy warsztat poświęcony jest innemu dziełu sztuki. Po przeprowadzeniu jego analizy, uczestnicy przystępują do własnego działania plastycznego. Kreują dzieło mimetyczne, aby przejść proces tworzenia zbliżony do tego, który przechodzi autor dzieła. Najmłodsi w muzeum? Jak najbardziej!: Cykl warsztatów dla przedszkolaków, są przygotowywane m.in. na podstawie interaktywnej wystawy Samoobsługowe Muzeum. Cyklicznie wystawa zmienia swoją tematykę, dając najmłodszym szansę na nowo odkrywać właściwości kształtów i barw.