mały|Mapa Układu Warszawskiego Doktryna Sinatry – żartobliwa nazwa, opisująca liberalizację polityki Związku Radzieckiego względem państw Układu Warszawskiego w okresie pieriestrojki Michaiła Gorbaczowa.
Nazwa ta nawiązywała do piosenki Franka Sinatry „My Way” i miała wskazywać, że Związek Radziecki pozwala poszczególnym państwom bloku wschodniego na podążanie „własną drogą” w sprawach wewnętrznych.
Termin Termin doktryna Sinatry został ukuty 25 października 1989 roku przez rzecznika Ministerstwa Spraw Zagranicznych Związku Radzieckiego, Giennadija GierasimowaA. Kruk, Francuskie reakcje wobec problemu zjednoczenia Niemiec po II wojnie światowej, „Rocznik Integracji Europejskiej”, 10, 2016, s. 280.. Był on gościem popularnego amerykańskiego programu telewizyjnego Good Morning America. Tematem rozmowy było przemówienie wygłoszone dwa dni wcześniej przez radzieckiego ministra spraw zagranicznych Eduarda Szewardnadzego, który powiedział, że ZSRR respektuje wolność wyboru wszystkich państw, przy czym w szczególności wymienił państwa Układu Warszawskiego.
Gierasimow powiedział prowadzącemu, że „mamy teraz doktrynę Sinatry. On śpiewał taką piosenkę, „(I Did It) My Way”. Więc każdy kraj sam decyduje, jaką drogę wybrać.”. Został także zapytany, czy oznacza to całkowite odrzucenie zastosowania siły militarnej przeciwko jakiemukolwiek wschodniemu państwu. Odpowiedział następująco: „Z pewnością. Struktury polityczne muszą być wybierane przez ludzi, którzy tam żyją”.
Zmiana doktryny i jej skutki Doktryna Sinatry była znacząco inna od poprzedniej doktryny, doktryny Breżniewa, na mocy której wszystkie wewnętrzne sprawy państw satelickich były ściśle kontrolowane z Moskwy. Na mocy tej wcześniejszej doktryny dokonano inwazji na Czechosłowację w 1968 roku, a także na nienależący do Układu Warszawskiego Afganistan w 1979 roku. W późnych latach 80. XX wieku problemy ze strukturą systemu radzieckiego, poszerzające się problemy ekonomiczne, rozwój ruchów antykomunistycznych, a także efekty wojny w Afganistanie sprawiły, że dla Związku Radzieckiego narzucanie swojej woli sąsiadom stało się bardzo trudne do wykonaniaN. Davies, Europa. Rozprawa historyka z historią, przekł. E. Tabakowska, Wydawnictwo Znak, Kraków 2008, s. 1179. .P. Wawrzyński, Tożsamość Polski w polityce międzynarodowej przed i po Okrągłym Stole, [w:] Okrągły Stół. Dwadzieścia lat później, red. W. Polak, J. Kufel, M. Chechłowska, P. Nowakowski, D. Chrul. Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009, s. 121..
Doktryna była odbierana jako pozwolenie Moskwy na decydowanie o swojej przyszłości przez sojusznikówD. Petrescu, Rewolucje 1989 roku. Schemat wyjaśniający, „Pamięć i Sprawiedliwość. Pismo naukowe poświęcone historii najnowszej”, 2, 2011, s. 71.. Tak naprawdę, była to zasada retrospektywna, jako że państwa sojusznicze posiadały już sporą swobodę działania. Miesiąc przed oświadczeniem Gierasimowa Polska wybrała swój pierwszy od lat 40. XX wieku niekomunistyczny rząd. Rząd Węgier otworzył swoje granice z Austrią w sierpniu 1989 roku, czym obalona została żelazna kurtyna. Jako że Węgry były jednym z niewielu państw, do którego mieszkańcy NRD mogli swobodnie podróżować, tysiące Niemców ze wschodu jechało tam, aby uciec na zachód przez otwartą granicę. Węgrzy odmówili powstrzymania exodusu, co rozwścieczyło rząd wschodnioniemiecki.
Rozwój wydarzeń mocno zaniepokoił niektórych przedstawicieli władz komunistycznych, takich jak przywódca NRD Erich Honecker, który przepowiedział koniec tradycyjnej „socjalistycznej jedności” i zaapelował do Moskwy, aby powstrzymać Węgrów. Honecker jednak musiał uporać się z innymi problemami wewnętrznymi – masowymi antyrządowymi demonstracjami w Lipsku i innych wschodnioniemieckich miastachW. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku, wyd. 4, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s. 395. .. Jako że oblężony rząd NRD liczył na ostateczne nadejście interwencji radzieckiej w obronie komunizmu w Niemczech Wschodnich i innych państwach Układu Warszawskiego, to przemówienie Szewardnadzego i przemawiające do wyobraźni określenie Gierasimowa na nową politykę posłużyły zarazem za odpowiedź na te oczekiwania, niosąc jasny przekaz „nie trudź nas swoimi problemami – rozwiąż je sam”. W praktyce oznaczało to, że ZSRR wyklucza podjęcie interwencji dla podtrzymania władz komunistycznych w państwach satelickich, toteż wkrótce po ogłoszeniu doktryny Sinatry obalone zostały komunistyczne rządy NRD, Węgier, Czechosłowacji, Bułgarii i RumuniiD. Petrescu, Rok 1989 jako powrót do Europy. O rewolucji, reformie i pojednaniu z traumatyczną przeszłością, [w:] Interpretacje upadku komunizmu w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej, red. K. Brzechczyn, Poznań 2011, s. 25., w następstwie czego Blok Wschodni przestał istnieć, zaś agresywna zimnowojenna rywalizacja o strefy wpływów w Europie ustała na wiele lat, powracając dopiero wraz z przyjęciem przez elity Rosji nowej doktryny russkiego mira.
Zobacz też Jesień Ludów doktryna Breżniewa
Przypisy
Bibliografia W. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku, wyd. 4, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s. 393 i n. .
Kategoria:Doktryny polityki zagranicznej Kategoria:Polityka zagraniczna ZSRR Kategoria:Frank Sinatra Kategoria:Radzieckie cytaty polityczne