Aleja gen. Tadeusza Kościuszki w Łodzi – arteria komunikacyjna w centrum Łodzi, biegnąca od ulicy Zielonej do ulicy Wólczańskiej, będąca jedną z głównych śródmiejskich ulic miasta. Na całej długości znajduje się na terenie osiedla Katedralna, będąc przedłużeniem ulicy Zachodniej.

Aleja gen, Tadeusza Kościuszki jest przecznicą alei Adama Mickiewicza, biegnącą równolegle na zachód do ulicy Piotrkowskiej. Na odcinku od ulicy Zielonej do ulicy kpt. Franciszka Żwirki, pomiędzy jezdniami przebiega torowisko tramwajowe, będące trasą linii Łódzkiego Tramwaju Regionalnego.

Historia ulicy thumb|Spacerowa w XIX wieku na zdjęciu wykonanym przez Bronisława Wilkoszewskiego (album „Widoki m. Łodzi”)

Wytyczenie alei Pierwszy odcinek alei został wytyczony w 1865 roku pomiędzy ulicą Zieloną i ulicą Andrzeja, natomiast w 1873 roku została oficjalnie nazwana ulicą Spacerową (z racji jej szerokości używano również określeń Promenada i ulica Promenadowa).

W 1875 roku grupa osiemnastu właścicieli posesji, leżących przy równoległej ulicy Piotrkowskiej pomiędzy numerami 129 i 163, pod przewodnictwem Józefa Gampego i Ernesta Kindermanna, zwróciło się z prośbą do władz miasta o pozwolenie na podział działek, ciągnących się równoleżnikowo od Piotrkowskiej do Wólczańskiej i wytyczenie nowej ulicy, będącej przedłużeniem istniejącej już Spacerowej, lecz oddalonym o przecznicę na północ od ulicy Andrzeja, ze względu na chęć pozostawienia zlokalizowanej tam świątyni.

Kolejna prośba została przedstawiona w 1884 roku, a ostatecznie odcinek ulicy, począwszy od ulicy Rozwadowskiej (obecnie ulica Ludwika Zamenhofa) do ulicy św. Anny (obecnie Aleja Adama Mickiewicza) wytyczono w roku 1888. Nowy fragment ulicy figurował na mapach pod roboczą nazwą Nowo-Spacerowa.

XX wiek Obie dotychczas istniejące ulice połączono dopiero w 1904 roku, po przejęciu przez Magistrat Miasta Łodzi części posesji należącej do Braci morawskich, na której znajdował się wcześniej wspomniany dom modlitewny, nadając całości ujednoliconą nazwę Spacerowa.

W 1913 roku ulicę wydłużono do ulicy Karola (obecnie ulica kpt. Franciszka Żwirki).

Dnia 15 października 1917 roku, w setną rocznicę śmierci gen. Tadeusza Kościuszki, nazwę ulicy zmieniono na obecnie obowiązującą. Droga miała wtedy dwie jednokierunkowe brukowane jezdnie z deptakiem pośrodku.

W 1927 roku, na krótkim odcinku od ulicy Zielonej do ulicy Benedykta (obecnie ulica 6 Sierpnia) uruchomiono komunikację tramwajową, torami oddzielając po obu stronach brukowaną ulicę od centralnego deptaka. W 1950 roku sieć tramwajową kontynuowano na całej długości ulicy, począwszy od ul. 6 Sierpnia do ul. kpt. Żwirki, poszerzając ulicę o jeden pas, likwidując dotychczasowy deptak. Od tego czasu układ ulicy istnieje w niezmienionej do dziś formie.

W latach 1940–1945 ulica nosiła nazwę Hermann Göring Straβe. Po zakończeniu II wojny światowej przywrócono jej wcześniejszą nazwę.

W 1957 roku aleję Tadeusza Kościuszki ponownie wydłużono w kierunku południowym, dobudowując ją o długość kwartału, pomiędzy ulicą kpt. Żwirki i ulicą Radwańskiej, kosztem istniejących tam zabudowań fabryczno-magazynowych. Planowano również kontynuację ulicy dalej, jednakże plany porzucono na kilkadziesiąt lat.

XXI wiek W drugiej dekadzie XXI wieku podjęto decyzję o wznowieniu planów rozbudowy, w wyniku czego w roku 2016 rozpoczęła się budowa kolejnego przedłużenia, tym razem od ulicy Radwańskiej do równoległej dotychczas ulicy Wólczańskiej, przeprowadzając skręt pod kątem prostym w kierunku zachodnim i łącząc ją z krótką ulicą Jerzego Potza. Nowy fragment oddano do użytku w październiku 2017 roku.

W przyszłości trakt ma być kontynuowany na wschód ulicy Bohdana Stefanowskiego, łącząc w praktyce aleję Kościuszki z Alejami Politechniki. Data realizacji pomysłu jest jednak nieznana.

Ważniejsze obiekty przy ulicy Przy alei Tadeusza Kościuszki znajdują się między innymi: thumb|Gmach Narodowego Banku Polskiego thumb|Willa Alfreda Jarischa thumb|Kamienica Zygmunta Dejczmana przy skrzyżowaniu alej T. Kościuszki i A. Mickiewicza nr 1 – kamienica Mieczysława Pinkusa i Jakuba Lende nr 2 – pusty plac po Wielkiej Syngagodze (obecnie parking) nr 4 – Pałac Jakuba Hertza (obecnie Rektorat Uniwersytetu Medycznego) nr 5/7 – Wieżowiec Urzędu Pocztowego w Łodzi (obecnie oddział Poczty Polskiej) nr 12 – Centrala Telefoniczna PAST (obecnie Orange Polska) nr 14 – Gmach Banku Państwa (obecnie Narodowy Bank Polski) nr 15 – Gmach Banku Handlowego (obecnie PKO BP) nr 19 – Dom Handlowy Zofii Hirszbergowej (obecnie siedziba Miejskiej Pracowni Urbanistycznej) nr 21 – Kamienica Nissena Rosenbluma nr 23/25 – dawna Fabryka Maksa Wilczyńskiego i Jakuba Hirszberga nr 33/35 – Pałac Wilhelma Lürkensa (vis-à-vis pasażu Artura Rubinsteina) nr 53 – Kamienica Henryka Brautigama nr 57 – Gmach Państwowego Zakładu Ubezpieczeń nr 63 – Gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Łodzi (obecnie oddział Banku Pekao) nr 65 – Gmach Niemieckiego Gimnazjum Reformowanego (obecnie Sąd Apelacyjny w Łodzi) nr 68 – działka po wyburzonym Hotelu Światowit nr 69 – zabytkowa kamienica wielkomiejska nr 83 – Gmach łódzkiej Izby Skarbowej nr 88 – Willa Alfreda Jarischa nr 93 – Kamienica Zygmunta Dejczmana nr 98 – Dom Literatów nr 107/109 – Gmach Komitetu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (obecnie Sąd Rejonowy Łódź-Śródmieście) nr 121 – Archiwum Państwowe w Łodzi

Budynki położone pod numerami 1, 4, 14, 15, 33/35, 53, 57, 65, 69, 83, 88 i 93 są wpisane do rejestru zabytków NID.

Do listopada 1939 na rogu alei Kościuszki (nr 2) i ulicy Zielonej znajdowała się Wielka Synagoga reformowana, a w 2022 roku pod numerem 68 dokonano wyburzenia Hotelu Światowid.

Komunikacja miejska Aleją Tadeusza Kościuszki przebiegają linie tramwajowe i autobusowe MPK Łódź, łącznie z liniami nocnymi, których główna krańcówka znajduje się przy ulicy, na obszarze od ul. Zielonej do ul. Andrzeja Struga.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne zdjęcia ulicy na portalu fotopolska

Kościuszki Łódź Kategoria:Śródmieście (Łódź)