Niedźwiada – dziś Niedźwiada Duża, dawna Niedzwiada Szlachecka, powstała z części szlacheckiej w Niedzwiedzie, oraz Niedźwiada Mała, dawna Niedzwiada Klasztorna, powstała z części klasztoru świętokrzyskiego w Niedzwiedzie, wieś położona około 7 km na NW od Opola Lubelskiego, ok. 67 km na NE od klasztoru świętokrzyskiego, od W graniczy z Braciejowicami.

Nazwy miejscowe wsi w dokumentach źródłowych: 1427-68 1470-80 „Myedzwada”, „Myedzwyeda”, „Myedzwyedza” „Mychowsky”, 1496 „Nyedzv(w)yada”, „Nieczwyada”, „Niedzwya”, 1529 „Nyedzwyada”, 1531 „Nyedzvyada”, „Niedzwÿada”, 1537 „nÿedzwÿada”, 1553 „Niedzwiada” (1651 „Niedzwiada”, w „Niedzwiadey”, „Niedzwiedzanie”), 1827 „Niedźwica duża”, „Niedźwica mała”.

Podległość administracyjna świecka i kościelna 1477, 1652 powiat urzędowski. 1531, 1553, 1787, 1827 powiat lubelski. 1470-80 parafia Opole (Długosz L.B. t.II s.546, t.III s.242), 1827 parafia „Niedźwica”.

Opis granic 1427 – pod datą występuje jezioro 1443 – graniczy z Opolem (Lubelskim) 1468 – graniczy z Łaziskami 1470-80 – graniczy z Opolem (Długosz L.B. III 242), 1496 – Głodno graniczy z Janiszowem: kopiec przy potoczku koło drogi z Janiszowa do Niedźwiady przy granicy z Łaziskami, krzakami i bagnami przy Jurkowym polu, Psią górą do potoczka, polami i łąkami do drogi z Janiszowa do Głodna i polami do granicy Kamienia 1496 – Otto z Pilczy i Kraśnicy podkomorzy lubelski rozgranicza części Niedźwiady należące do Jana opata i konwentu świętokrzyskiego od części Niedźwiady należącej do Stanisława Chobrzańskiego z Łazisk: granica biegnie od jeziora Jeżyna (Yezyna) należącego do Stanisława przez wieś (tu brak 1,5 wiersza w dokumencie) do drogi młyńskiej (mlynszka) z młyna w Niedźwiadzie do Łazisk, drogą przez bór do strumienia, stąd przez bór, dąbrowę i bagniska, inaczej „olschyny”, do granicy między Janiszowem, Łaziskami i Głodnem nad wielkim potoczkiem. 1537 – Piotr z Bystrzejowic sędzia i Andrzej Lasota z Łopiennik podkomorzy i podsędek ziemski lubelski określają granicę między Słupczą i Niedźwiadą należącymi do Jana Łukaszowica a włościami klasztoru świętokrzyskiego, tzn. Braciejowicami, Głodnem i Niedźwiadą. zapis o tym że Jan „Curas” ze Słupczy może, podobnie jak jego poprzednicy, postawić jaz na Wiśle (Vesla) koło brzegu należącego do Braciejowic, bez naruszania starej granicy między jego wsią Niedźwiada a posiadłościami opactwa, która zaczyna się od dębowego ula stojącego na brzegu Wisły (Visla), prowadzi wzdłuż dalszych uli dębowych z wyciosanymi znakami krzyża, przez las zwany Nieciecza (nÿecziecza), krańcem jeziora „dzierża szua”, koło jeziora „podmyedze” na lewo od Wisły w kierunku wsi Niedzwiada, do dębowego ula, prosto do łąki „Cyiedynykye”, miejsca błotnistego, niemal rzeczki, do starego kopca tu usypanego, na którym znajduje się pal wierzbowy z 2 ciosami krzyża, stąd do jeziora „Stanisławÿ” pod Niedźwiadą, do jazu „Madeÿwski”, przy którym stoi dąb z 3 ciosami krzyża, wzdłuż tegoż jeziora do narożnicy między Niedźwiadą opata świętokrzyskiego a Niedźwiadą należącą do Jana i Stanisława Chobrzańskich.

Kalendarium własności Własność podzielona – początkowo własność szlachecka, od lat 1442–1468 szlachecka i klasztoru świętokrzyskiego.

Własność szlachecka – Obecnie Niedźwiada Duża 1433 – Jan rządca W Niedźwiadzie. 1441 – Piotr z Wrzelowa kupuje od Grota z Faliszowic ⅓ część Łazisk oraz 3 łany, zagrody i karczmy w Niedźwiadzie za 100 grzywien (ZL I 93) (BPAN rps 8644 33). 1443 – dziedzicem Wojciech z Michowa 1465 – Piotr Drozd (być może kmieć?)(S. Kuraś w SHGL umieszcza tę zapiskę w części klasztornej Niedźwiady, jednak według Długosz L.B. w części klasztoru świętokrzyskiego nie było kmieci, zobacz też Uwagi) 1468 – dziedzicami są bracia niedzielni Jan, Warsz, Wojciech, Rafał, Dziersław (Michowscy). 1468-69 – dziedzicem był Marcin Michowski z Rudna. 1470-80 – dziedzicami byli Chobrzański i Michowski herbu Rawa (Długosz L.B. III 242); 1477 – Warsz z Michowa sprzedaje Kaliszanki i Niedźwiadę za 400 grzywien Janowi Słupeckiemu z Opola, co potwierdza Andrzej Morawiec z Kolczyna (ib. 94); 1496 – dziedzicem był Stanisław Chobrzański z Łazisk. 1531-33 – odnotowano pobór z 1 łana. 1537 – dziedzicami byli Jan Łukaszowic, Jan i Stanisław Chobrzańscy. 1676 – część szlachecka liczy 82 poddanych. 1827 – Niedźwiada Duża ma 80 domów i 674 mieszkańców.

Własność klasztoru świętokrzyskiego obecnie Niedźwiada Mała 1470-80 część wsi należy do klasztoru świętokrzyskiego, w tym 3 karczmy z rolą. Karczmarze płacą po 0,5 grzywny czynszu, nie pracują (Długosz L.B. III 242); 1529 – należy do stołu konwentu, płaci 0,5 grzywny czynszu. 1553 – Zygmunt August przenosi na prawo niemieckie imiennie wyliczone posiadłości klasztoru świętokrzyskiego, w tym część Niedźwiady należącą do klasztoru (1/2). 1650 – część Niedźwiady należy do stołu konwentu świętokrzyskiego. 1650 – konwent świętokrzyski daje pobór z 7 domów. 1651 – własność konwentu, we wsi 4 półrolnych, 2 zagrodników, 4 chałupników, 4 komorników. Poddani płacą czynsze jak w Głodnie, pańszczyzna i pomocne jak w Boiskach. Półrolni dają po 1 kapłonie i 15 jaj, 3 maty, 0,5 korca chmielu i 1 korzec żołędzi, zagrodnicy i chałupnicy dają po 1 korcu żołędzi, a komornicy po 0,5 kor. żołędzi. 1676 – część klasztorna liczy 34 poddanych. 1787 – Niedźwiada liczy 89 mieszkańców. 1819 – część Niedźwiady wchodząca w skład folwarku Głodno należy do konwentu świętokrzyskiego. 1827 – Niedźwiada Mała ma 36 domów i 318 mieszkańców.

Powinności dziesięcinne Dziesięcina należy do klasztoru świętokrzyskiego i plebana Opola Lubelskiego.

1470-80 – z części klasztoru w Niedźwiedzie, to znaczy z 3 karczem z rolą, dziesięcinę snopową wartości 1 grzywny dowożą klasztorowi świętokrzyskiemu, z części szlacheckiej to znaczy z łanów kmiecych, dziesięcinę snopową i konopną dowożą plebanowi Opola (Długosz L.B. III 242-3); 1529 – z Wrzelowa i Niedźwiady dziesięcina snopowa wartości 1,5 grzywny należy do stołu konwentu świętokrzyskiego. 1652 – dziesięcina snopowa należy do stołu konwentu świętokrzyskiego. 1819 – do stołu konwentu należy dziesięcina snopowa wartości 36 zł.

Studenci Uniwersytetu Krakowskiego 1459 – Mikołaj syn Andrzeja, student Uniwersytetu Krakowskiego.

Badania archeologiczne Prowadzone w ramach programu „Archeologiczne Zdjęcia Polski” badania potwierdzają ślady osadnictwa z okresu VIII-IX i następnie XI-XIII w.

Uwagi

Zdaniem M.Derwicha Opactwo świętokrzyskie raczej otrzymało niż kupiło swoją część Niedźwiady od Michowskich herbu Rawa, z którymi utrzymywało ożywione kontakty. Nastąpiło to jednak najpewniej dopiero po 1442 r., ponieważ Niedźwiady brak zarówno w dokumentach z 1427 r. wyliczającym posiadłości ziemskie klasztoru na Lubelszczyźnie przy okazji ich przekazania na uposażenie stołu konwentu, jak i w dok. z 1442 r., gdy dobra opactwa wymieniono, przenosząc je na prawo średzkie. Ponieważ część klasztorna posiadała karczmy, można ją identyfikować z Niedźwiadą (całą lub częścią) kupioną w 1441 r. przez Piotra z Wrzelowa (Wrzelów należał do Jackowskich, jednej z rodzin Rawiczów-Michowskich). W 1468 r. dziedzicem Łazisk był już Jan, zapewne syn Piotra. Zdaje się, że opactwo świętokrzyskie uzyskało część Niedźwiady niedługo przed 1468 r.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Niedźwiada Duża Kategoria:Kalendaria dóbr ziemskich klasztoru łysogórskiego