thumb|Ziemia liwska jako część województwa mazowieckiego w latach 1529-1795 mały|Ziemia liwska i inne ziemie Mazowsza (XIII–XVIII w.) Ziemia liwska – ziemia województwa mazowieckiego po włączeniu Księstwa Mazowieckiego do I Rzeczypospolitej w 1526 rokuwojewództwo mazowieckie formalnie utworzono w 1529 roku, wcześniej ziemia Księstwa Mazowieckiego. Stolicą ziemi był Liw. mały|Ziemia liwska, Mazowsze i inne krainy historyczne Polski na tle współczesnych granic administracyjnych Miała powierzchnię 1038 km², składała się z 1 powiatu liwskiego. Starostwo grodowe miała w Liwie, w obrębie ziemi istniało starostwo niegrodowe korytnickie. Sejmikowała w Liwie, wybierała 2 posłów na sejm walny i deputata na Trybunał Główny Koronny co piąty rok.thumb|Herb ziemi liwskiejPoczątkowo terytorium grodu liwskiego (wczesnośredniowieczne grodzisko we wsi Grodzisk) związane z Mazowszem czerskim i diecezją poznańską prawdopodobnie już przed 1065 r. Gród liwski kontrolował drogę z Drohiczyna do Czerska. W 1304 r. okręg grodu liwskiego obejmował prawdopodobnie także dobra Dobrzyńce (potem Dobrzyniec) nad Świdrem, a zatem przynajmniej część prawobrzeżnej ziemi czerskiej. Ziemia liwska wyodrębniła się z dzielnicy (districtus) czerskiej. W 1311 r. terytorium prawdopodobnie włączone do dzielnicy czerskiej księcia mazowieckiego Trojdena I, który 1313 objął także dzielnicę warszawską.
Po podziale ojcowizny (ziemi czerskiej) w 1471 r Konrad III Rudy, który objął rządy w księstwie czerskim, obejmującym również teren podległy kasztelanii liwskiej, wprowadził do swojej tytulatury przymiotnik „liwski”. W tym samym mniej więcej czasie uformował się też dwuosobowy sąd ziemski: obok sędziego (od 1457 r. działającego samodzielnie) pojawił się podsędek liwski.
W 1524 roku wymieniona terra liwensis.
Do 1530 r. funkcjonowały zaledwie dwa miasta Liw Stary i Liw Nowy. Pod względem własnościowym dominowały dobra szlacheckie, a wśród nich (zwłaszcza w części południowej) dobra drobnej szlachty, które w ciągu XVI w. uległy dalszemu rozdrobnieniu, stając się gniazdami szlachty zagrodowej i cząstkowej. Istniały również włości jedno lub kilkuwioskowe należące do średniej szlachty.
Ziemia liwska zajmowała w porządku hierarchicznym ziem Mazowsza miejsce za ziemią łomżyńską, jednak w przeciwieństwie do niej posiadała kasztelanię. Kasztelan liwski plasował się na ostatnim miejscu w starszeństwie, po ciechanowskim.
Pod względem przynależności do administracji kościelnej część północna ziemi należała do archidiakonatu pułtuskiego diecezji płockiej, a południowa – do archidiakonatu warszawskiego diecezji poznańskiej.
W ziemi liwskiej leżały następujące ważniejsze miejscowościWyciąg z geografii polskiej przez Teodora Wagę w roku 1767 skreślonej i ogłoszonej. Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, Poznań 1856, s. 13.Oskar Kolberg: Mazowsze. Obraz etnograficzny, tom I: Mazowsze polne. Drukarnia W. L. Anczyca i Spółki, Kraków 1885, s. 4.Zofia Kurnatowska: Słowiańszczyzna w Europie średniowiecznej, tom II. Wydawnictwo WERK, Wrocław 1996, s. 197. Anna Michałowska: Sejmy i sejmiki koronne wobec Żydów. Wybór tekstów źródłowych. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006, s. 297. : 20px Węgrów 20px Kałuszyn 20px Dobre 20px Liw 20px Korytnica 20px Grębków 20px Wierzbno Uporządkowano według liczby ludności. Pogrubiono nazwy miast.
Uwagi
Bibliografia Atlas Historyczny Polski: Mazowsze w II połowie XVI w., cz. 2: komentarze i indeksy, red. Władysław Pałucki, Warszawa 1973, s. 60. Zygmunt Gloger, Geografia historyczna dawnej Polski, Kraków 1900, s. 142. Jacek A. Wiśniewski, Kościoły drewniane Mazowsza, Pruszków 1998, s. 91.
Przypisy
!