Cyprus Government Railway – linia kolejowa istniejąca na Cyprze w latach 1905–1951 i łącząca Famagustę z Ewrichu poprzez Nikozję i Morfu. Linia powstawała w trzech fragmentach, które były oddawane do użytku kolejno w latach 1905 (Famagusta – Nikozja), 1907 (Nikozja – Morfu) oraz 1915 (Morfu – Ewrichu). W latach 1931–1932 zamknięto fragment trzeciego odcinka linii oraz rozpoczęto dyskusję nad jej całkowitą likwidacją ze względu na jej nierentowność. Kolejny fragment linii zamknięto w 1948 roku, a z końcem 1951 zakończono przewozy na całej długości linii. W latach 1952–1953 dokonano fizycznej likwidacji linii oraz sprzedaży lokomotyw i wagonów. W XXI wieku powstało muzeum kolei na stacji w Ewrichu.
Przebieg Linia kolejowa przebiegała na osi wschód–zachód w północnej części wyspy. Przez większą część trasy biegła równolegle, po południowej stronie pasma górskiego Kyrenia, aby w okolicy zatoki Morfu odbić na południe. Linia rozpoczynała się w portowej Famaguście, a następnie przekraczając równinę Mesaria wznosiła się do wysokości 140 m n.p.m. w okolicy Nikozji. Za Nikozją linia kontynuowała wznoszenie się do 228 metrów, aby przed osiągnięciem Morfu opaść w kierunku zatoki. Po odbiciu w kierunku południowym rozpoczynała strome wznoszenie się (z nachyleniem rzędu 3,7%) w kierunku gór Trodos, aż do osiągnięcia 396 metrów w Ewrichu.
Historia Budowa Pierwsze plany budowy kolei z Nikozji do Famagusty pochodzą z lat 1878–1879, jednak zostały one porzucone ze względu na brak środków finansowych.
W latach 1899–1902 powrócono do koncepcji budowy kolei łączącej Nikozję z jednym z portów. Budowa linii kolejowej miała być połączona z modernizacją i pogłębieniem portu, tak aby zwiększyć jego przepustowość. W roku 1903 Crown Agents wysłało na Cypr inżyniera Fredericka Shelforda, który przedstawił rekomendację budowy kolei o rozstawie szyn 762 mm z Famagusty przez Nikozję do Karawostasi. Rekomendacja ta wykluczała port w Larnace, gdyż miał on dobre, drogowe połączenie z Nikozją. Koszt budowy kolei szacowany był na funtów.
Prace nad budową kolei rozpoczęła w maju 1904 firma Baker Shelford. Pierwszy odcinek o długości 57,9 km prowadzący z Famagusty do Nikozji został otwarty 21 października 1905. Uroczystość otwarcia linii odbyła się na stacji w Famaguście. Zbudowano także długie na 1,6 km odgałęzienie do portu w Famaguście.
Prace przygotowawcze do budowy drugiego odcinka z Nikozji do Morfu (37,8 km) rozpoczęto w marcu 1905, natomiast sama budowa zaczęła się w lipcu. Fragment ten otwarto 31 marca 1907 roku.
W 1913 roku opublikowano wykonaną w 1910 roku analizę dotyczącą dalszej rozbudowy sieci kolejowej. Ze względu na brak zysków z działalności kolei zdecydowano się na budowę stacji końcowej w Ewrichu. Prace nad tym odcinkiem rozpoczęto w listopadzie 1913. Linia o długości 24,9 km została oddana do użytku 14 czerwca 1915.
Pierwszy odcinek linii kosztował funtów, drugi funtów, natomiast trzeci . Łączny koszt uruchomienia kolei wyniósł .
Kryzys i likwidacja linii W październiku 1931 roku podczas zamieszek Enosis ponad 100 metrów torów i 4,8 km kabla telegraficznego zostało zniszczone przez protestujących, gdyż linia kolejowa była postrzegana jako symbol rządów brytyjskich. 31 grudnia tego samego roku stacja w Ewrichu została zamknięta w ramach odwetu na atak na przedstawiciela rządu.
Ze względu na to, że kolej przynosiła straty w marcu 1932 roku wykonano raport, który proponował, całkowite zamknięcie odcinka 3 oraz częściowe zamknięcie odcinka 2 i zastąpienie go połączeniem drogowym. W tym samym roku, pomimo sprzeciwu lokalnych władz, 8 końcowych kilometrów toru (od stacji w Ewrichu do Kalo Chorio) zostało rozebranych i sprzedanych.
W okresie II wojny światowej dyskusje na temat likwidacji linii zostały wstrzymane, jako że była ona używana przez Royal Air Force do przewozu wojsk, amunicji i zapasów z przystani w Famaguście do bazy w Nikozji i innych miejscowościach leżących na trasie. Specjalnie w tym celu w 1940 roku zbudowano pięciusetmetrowe odgałęzienie od głównej linii do lotniska Royal Air Force w Nikozji. Po zakończeniu wojny temat likwidacji linii powrócił jako, że nie była ona w stanie konkurować z nową drogą łączącą Nikozję z Famagustą, która została zbudowana w latach 1937–1941.
W czerwcu 1948 roku zakończono przewozy na całej długości odcinka 2. 10 listopada 1951 roku ogłoszono, że kolej zakończy funkcjonowanie z dniem 31 grudnia 1951. Ostatni pociąg na linii wyruszył z Nikozji 31 grudnia o godzinie 14:57 i dotarł do stacji w Famaguście na godzinę 16:38.
Rozbiórka linii Rozbiórka torowiska na głównej części linii zakończyła się w marcu 1952. Większość lokomotyw i wagonów (z wyjątkiem lokomotyw 1 i 31, oraz niektórych wagonów, które zostały sprzedane mieszkańcom, a następnie użytkowane jako szopy lub zagrody dla zwierząt) zostało kolejno pociętych, a następnie sprzedanych firmie Meyer Newman & Co. za cenę funtów, która w marcu i kwietniu 1953 wywiozła je do Włoch. W czasie, kiedy większość lokomotyw wykorzystywana była do rozbiórki linii, lokomotywa numer 11, jeszcze w sierpniu 1952 była użytkowana do dostarczania wody do przystani dla należącego do Public Works Department holownika Desdemona.
Przedostatnią z dwóch pozostałych lokomotyw (numer 31) wywieziono na złomowisko w Nikozji w lipcu 1953, gdzie po 10 latach została ona pocięta.
Lokomotywa numer 1. została zachowana i po krótkim remoncie ustawiona przed budynkiem stacji w Famaguście.
Wagon numer 152 został ustawiony niedaleko hotelu Hilton w Nikozji. W roku 1995 został odnowiony i ustawiony w parku Kaimakli, lecz szybko został z niego usunięty ze względu na zniszczenia dokonane przez wandali.
Budynki stacji kolejowych w Angastinie, Kokinotrimitia i Kalokhorio zostały przekazane policji, na stacji w Morfu został otwarty gabinet weterynaryjny, a budynki w Styllos i Enkomi zostały w roku 1973 wyburzone.
Przewozy i usługi thumb|Bilet trzeciej klasy z Famagusty do Nikozji Początkowo na linii kursowały dwie pary pociągów. Rozkład jazdy z 1906 roku zawierał następujące połączenia: Nikozja ↓7:0014:45 ↑10:3718:20Famagusta10:0516:508:3515:15
Dodatkowo uruchamiano także pociągi kiedy do portu w Famaguście przypłynął statek. Od 1935 lub 1938 roku, w rozkładzie pojawiły się niedzielne pociągi z Nikozji do Famagusty o nazwie „Cite d’Azur” umożliwiające mieszkańcom Nikozji wybranie się na plażę. Specjalne pociągi uruchamiano także przy okazji różnych wydarzeń przyciągających dużą liczbę mieszkańców jak Orange Festival organizowany w Famaguście czy lokalne jarmarki.
Kolej oferowała bilety pojedyncze, powrotne, zniżkowe dla dzieci oraz darmowe bilety dla przedstawiciel rządu w trzech klasach. Używano kartonikowych biletów Edmondsona w różnych kolorach w zależności od klasy. Nadruk na biletach był w języku angielskim.
W latach 1912–1939 kolej oferowała także usługi pocztowe (we współpracy z Khedivial Mail Line, która operowała flotą statków zapewniających połączenia m.in. z Egiptem) i wydawała własne znaczki. Na każdej ze stacji znajdował się telegraf, a kolej była jedną z pierwszych instytucji na Cyprze posiadających swój własny system telefoniczny.
Podczas 46 lat istnienia kolej przewiozła ton towarów i pasażerów.
Stacje i przystanki thumb|Przystań w Famaguście z widocznymi torami kolejowymi thumb|Dworzec w Kaimakli w 2002 roku thumb|Dworzec w Ewrichu
KilometrNazwaMiejscowość Infrastruktura Odcinek do przystani1.1,58Famagusta HarbourFamagusta Odcinek 12.0Famagusta CityFamagustabudynki administracyjne, lokomotywownia, wagonownia, obrotnica, żuraw wodny3.1,63Famagusta Municipal storeFamagustamijanka4.2,51English5.7,14EngomiEnkomi6.12,39StyllosStilimijanka7.14,91GaidhourasJaiduras8.19,19PrastioPrastio9.22,33PyrgaPirgamijanka10.25,47YenagraJenagramijanka, wieżowy zbiornik na wodę, obrotnica11.30,09VitsadhaWitsada12.32,89Marathovouno/MousoulitaMaratowunos/Musulitamijanka13.35,97AngastinaAngastina14.38,68Kourou MonastirKuru Monastiri15.41,56ExometokhiEkso Metochi16.43,85EpikhoEpichomijanka17.45,97TrakhoniTrachoni18.51,64Mia MileaMia Milia19.55,98KaimakliKaimaklimijanka20.57,53Nicosia CityNikozjalokomotywownia Odcinek 221.61,58Ayios DhometiosAjos Dometios22.66,87AerodromePort lotniczy Nikozjapętla23.69,56YerolakkosJerolakos24.75,78Kokkini TrimithiaKokinotrimitia25.82,08DheniaDeniamijanka26.85,01AvlonaAwlonamijanka27.87,25PeristeronaPeristeronamijanka28.90,26Kato KopiaKatokopiamijanka29.92,13ArgakiArgakimijanka30.95,25Morphou TownMorfulokomotywownia Odcinek 331.99,98NikitasNikitas32.100,02BarajiPrastio33.103,48GhaziveranKaziwera34.106,94PendayiaPendajamijanka35.109,43Karyotismijanka36.112,33KalokhorioKalo Chorio37.114,02SkouriotissaSkuriotisa38.116,84PhlasouFlasu39.119,98EvrykhouEwrichu
Tabor thumb|Lokomotywa numer 1 Kolej dysponowała 12 lokomotywami. Lokomotywa o numerze 1 była produkcji Hunslet Engine Company, lokomotywy 11, 12, 21–23, 31,32 Nasmyth, Wilson and Company a 41–44 Kitson and Company.
W użyciu było 17 wagonów osobowych. Wagony o numerach od 1 do 13 zostały wyprodukowane przez Metropolitan Amalgamated Railway Carriage and Wagon Company – pierwsze 9 w roku 1905 a kolejne 4 w 1907. Wagony 14 oraz 15 zostały zbudowane wyprodukowane lokalnie na ramach oraz wózkach zakupionych w Anglii. Ostatnie dwa wagony zostały wykonane w 1920 roku przez Bristol Wagon & Carriage Works.
Użytkowano także 100 wagonów towarowych. W okresie I wojny światowej, w związku ze zwiększonym zapotrzebowaniem na przewóz towarów wypożyczono od Egyptian Delta Light Railways oraz Palestine Military Railway 50 dodatkowych wagonów, które potem, w 1921 roku, zakupiono.
W latach trzydziestych znacznie zwiększono także liczbę wagonów silnikowych wraz z doczepami.
+LokomotywyNumerUkład osiRok zakupuWagaProducent1C 1904 kgHunslet Engine Company11 2B kg Nasmyth, Wilson and Company1221 1C kg2223191131 1C11907 kg32190841 2'D2' 1915 kg Kitson and Company4243 192044 +Wagony silnikowe z doczepamiTypNumerData zakupuLiczba siedzeńProducent Wagony silnikoweA 19322D. Wickham & CoB6 Drewry Car CoC19149D1932 12 D. Wickham & CoE, F, G 1934V8-1, V8-2 Wagony doczepne1, 2, 3 16 Produkcja lokalna419395, 61934 87193211194616
Muzeum thumb|Muzeum Kolei Cypryjskich w Evrychou Prace nad budową muzeum kolei na stacji w Ewrichu rozpoczęły się pomiędzy rokiem 2004 a 2006. Budynek został odbudowany po jego wysadzeniu przez Narodową Organizację Cypryjskich Bojowników w roku 1958. W roku 2011 muzeum ciągle było w budowie. W roku 2013 zakończony został remont budynku, obok którego ułożono około 100 metrów torów kolejowych w kształt litery Y. Na teren muzeum został przeniesiony także wagon numer 152 (po kolejnym remoncie wykonanym w 2012 roku).
Zobacz też
Transport kolejowy na Cyprze
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Raporty na temat pozostałości po linii w portalu The International Steam Pages: rok 2004 rok 2006 rok 2011 i 2013
Kategoria:Transport na Cyprze