Stanisław Kalabiński (ur. 20 sierpnia 1923 w Łucku, zm. 18 października 1980 w Warszawie) – polski historyk ruchu robotniczego, profesor zwyczajny nauk historycznych, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, członek ZNMS, PPS i PZPR, organizator i pierwszy dyrektor Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego, badacz dziejów polskiego proletariatu i rewolucji 1905–1907.

Życiorys Był synem oficera Wojska Polskiego Stanisława Jana (1890–1941) i Marii Teresy z domu Kijatkin (1904–1992). Miał młodszego brata Bolesława (1927–1982), profesora Politechniki Warszawskiej. Pierwsze lata życia spędził w Łucku. W 1930 ojciec został przeniesiony do Grodna na stanowisko dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza, co spowodowało zmianę miejsca zamieszkania. W Grodnie Kalabińscy mieszkali do 1937 i tam Stanisław ukończył szkołę powszechną oraz rozpoczął szkołę średnią w prywatnym gimnazjum Polskiej Macierzy Szkolnej im. Henryka Sienkiewicza. Od 1937 zamieszkali w Warszawie przy ul. Lwowskiej 7. W stolicy kontynuował naukę w gimnazjum im. Stefana Batorego, którą ukończył latem 1939.

W kampanii wrześniowej 55 Dywizja Piechoty pod dowództwem ojca Stanisława, płk Kalabińskiego, stoczyła ciężkie walki z napierającą armią niemiecką. Po rozformowaniu płk Kalabiński potajemnie wrócił do Warszawy, gdzie został aresztowany i wywieziony do oflagu, skąd w kwietniu 1940 przetransportowano go do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie. Z obozu został w 1941 przewieziony do więzienia w Radomiu, a następnie rozstrzelany przez Gestapo. Kalabińscy przebywali wówczas w Warszawie.

W 1943 Stanisław zdał maturę na tajnym nauczaniu w Liceum im. Władysława IV i rozpoczął studia na Uniwersytecie Warszawskim, które zostały przerwane przez wybuch powstania warszawskiego. W powstaniu walczył pod pseudonimem Lubicz na Śródmieściu Północ w Oddziale Osłony Wojskowych Zakładów Wydawniczych Armii Krajowej dowodzonym przez por. Stefana Berenta ps. Steb. Powstańcem był także jego brat. Po klęsce powstania obaj bracia zostali wzięci do niewoli, Stanisław trafił do obozu jenieckiego w Sandbostel. Do Polski wrócili 5 września 1945.

Ukończył studia historyczne na UW w 1948. W czasie studiów był pracownikiem Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce (1946–1947) i Muzeum Wojska Polskiego (1947–1948). Od 1946 był również zatrudniony jako asystent, a po magisterium jako starszy asystent w Instytucie Historii UW. Równocześnie pracował w Centralnej Szkole Partyjnej. Z inicjatywy prof. Tadeusza Manteuffla skierowany na studia aspiranckie na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Leningradzkiego im. A. Żdanowa (1949–1953). Na podstawie pracy Antynarodowa polityka endecji w rewolucji 1905–1907 napisanej pod kierunkiem prof. dra uzyskał 4 maja 1953 stopień kandydata nauk (odpowiednik doktora). Praca doktorska została wydana przez PWN w 1955. Po zakończeniu studiów w Leningradzie wrócił do Warszawy, gdzie został zatrudniony na stanowisku adiunkta, a następnie docenta w Instytucie Historycznym UW (do 1955) i równocześnie w nowo powstałym Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. W PAN pracował do końca życia, najpierw jako kierownik działu, następnie jako kierownik Pracowni Dziejów Klasy Robotniczej i kierownik Zakładu Dziejów Nowożytnego Społeczeństwa i Państwa Polskiego, wreszcie od stycznia 1980 jako kierownik Zakładu Dziejów Społecznych Polski XIX i XX w. Od 1954 docent, od 1963 profesor nadzwyczajny. 6 lipca 1973 Rada Państwa nadała mu tytuł profesora zwyczajnego nauk humanistycznych.

Od 1954 przez wiele lat członek Rady Naukowej Instytutu Historii PAN, w latach 1958–1963 pierwszy dyrektor Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego. W latach 1958–1959 był członkiem redakcji kwartalnika Z Pola WalkiZ życia Instytutu Ruchu Robotniczego. 25-lecie kwartalnika "Z Pola Walki". Posiedzenie Komitetu Redakcyjnego, w: Z Pola Walki, nr 3/1984, s. 201-207. Członek komitetu redakcyjnego i autor ponad 200 haseł w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczegoSłownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1: A-D, red. nacz. Feliks Tych, Warszawa: "Książka i Wiedza", 1978, s. 5. Autor haseł w Polskim Słowniku Biograficznym.

Był wybitnym znawcą archiwów radzieckich. W archiwach historycznych w Moskwie i Leningradzie uzyskał dostęp do akt organów Imperium Rosyjskiego, takich jak akta Wydziału Ogólnego Departamentu Policji, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Ministerstwa Handlu i Przemysłu, Ministerstwa Sprawiedliwości czy akta III Oddziału Kancelarii Osobistej Jego Cesarskiej Mości, stanowiących źródła do dziejów ziem polskich pod zaborem rosyjskim. Jako pierwszy polski historyk przeprowadził kwerendę w Filii Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Białoruskiej SRR w Grodnie (w drugiej połowie lat pięćdziesiątych) oraz Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Litewskiej SRR w Wilnie (w 1961). W archiwum grodzieńskim badał akta Kancelarii Gubernatora Grodzieńskiego, Grodzieńskiego Gubernialnego Zarządu Żandarmerii, Grodzieńskiego Gubernialnego Komitetu Statystycznego oraz Kancelarii Zarządzającego Obwodem Białostockim. W archiwum wileńskim zapoznał się z zespołami Kancelarii Wileńskiego Generał-Gubernatora, Wileńskiej Izby Sądowej oraz Prokuratora Wileńskiej Izby Sądowej. Przeprowadził również kwerendy w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Białoruskiej SRR w Mińsku. Wyniki badań wykorzystywał w swoich publikacjach naukowych, z których znaczną część stanowiły pionierskie edycje źródłowe. Był członkiem Komisji Wydawnictw Źródłowych do Dziejów Polskiej Klasy Robotniczej przy Instytucie Historii PAN, a po śmierci prof. Natalii Gąsiorowskiej redaktorem serii wydawniczej Źródła do dziejów klasy robotniczej na ziemiach polskich.

Pochowany na cmentarzu wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B39-1-4/5)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze. thumb|Grób prof. Marii Kalabińskiej (żona prof. Bolesława Kalabińskiego), płk. Stanisława Kalabińskiego i jego synów prof. Stanisława Kalabińskiego jr. i prof. Bolesława Kalabińskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Wybrane publikacje Historia powszechna: czasy nowożytne 1640-1870. Wybór tekstów źródłowych, cz. 1-4, pod red. Bronisława Krauzego, współred. Jan Kancewicz, Stanisław Kalabiński, Henryk J. Mościcki, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1951-1955. Antynarodowa polityka endecji w rewolucji 1905-1907, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1955. (współautor: Feliks Tych), Masy chłopskie Królestwa Polskiego w rewolucji 1905-1907 r., Warszawa: Instytut Historii PAN 1955. Carat i klasy posiadające w walce z rewolucją 1905-1907 w Królestwie Polskim: materiały archiwalne, zebrał i oprac. Stanisław Kalabiński, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1956. (współautor: Feliks Tych), Chłopi polscy w rewolucji 1905 r., Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Powszechnej. Sekcja Historii 1956 (wyd. 2 - 1957). (współautor: Feliks Tych), Materiały do instrukcji wydawniczej dla źródeł do dziejów najnowszych Polski, Warszawa: Zakład Historii Partii przy KC PZPR 1958. Walki chłopów Królestwa Polskiego w rewolucji 1905-1907, t. 1: Styczeń-wrzesień 1905, zebrali i oprac. Stanisław Kalabiński, Feliks Tych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1958. Walki chłopów Królestwa Polskiego w rewolucji 1905-1907, t. 2: Październik 1905 - styczeń 1906, zebr. i oprac. Stanisław Kalabiński, Feliks Tych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe 1960. Walki chłopów Królestwa Polskiego w rewolucji 1905-1907, t. 3: Luty 1906 - czerwiec 1907, zebrali i oprac. Stanisław Kalabiński, Feliks Tych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1961. Walki chłopów Królestwa Polskiego w rewolucji 1905-1907, t. 4: Indeksy, zebrali i oprac. Stanisław Kalabiński, Feliks Tych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1961. (współautor: Feliks Tych), La révolution des années 1905-1907 dans le Royaume de Pologne, Milano: Fetrinelli 1962. (współautor: Feliks Tych), Czwarte powstanie czy pierwsza rewolucja: lata 1905-1907 na ziemiach polskich, Warszawa: "Wiedza Powszechna" 1969 (wyd. 2 - 1976). Warszawa popowstaniowa 1864-1918, z. 1-2, red. nauk. Stanisław Kalabiński, Ryszard Kołodziejczyk, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1968-1969. Polska klasa robotnicza: studia historyczne. 2, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1971. Źródła do dziejów klasy robotniczej na ziemiach polskich, t. 3: Królestwo Polskie i Białostocczyzna 1901-1914, cz. 2: 1905, wyd. Stanisław Kalabiński, red. Natalia Gąsiorowska-Grabowska, Warszawa: Państ. Wydaw. Naukowe 1971. Wspomnienia działaczy związkowych 1906-1949, kom. red. Stanisław Kalabiński, Warszawa: Wydawnictwo Związkowe CRZZ 1971. Ruch zawodowy w Polsce: zarys dziejów, t. 1: 1869-1918, red. Stanisław Kalabiński, Warszawa: Inst. Wydaw. Związków Zawodowych 1974. Polska klasa robotnicza zarys dziejów, t. 1 cz. 1: Od przełomu XVIII i XIX w. do 1870 r., red. S. Kalabiński, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1974. 1905: katalog wystawy, Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW "Prasa-Książka-Ruch" 1975. Polska klasa robotnicza: zarys dziejów, t. 1, cz. 2: Lata 1870-1918 Królestwo Polskie, Białostocczyzna, robotnicy polscy w Cesarstwie Rosyjskim, pod red. Stanisława Kalabińskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1978. Polska klasa robotnicza: zarys dziejów, t. 1, cz. 3: Lata 1870-1918 Śląsk, Wielkopolska i Pomorze, Galicja, Śląsk Cieszyński, polska emigracja zarobkowa w Niemczech, kultura i obyczaje robotników, pod red. Stanisława Kalabińskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1978. Metody i wyniki: z warsztatu historyka dziejów społeczeństwa polskiego, pod red. Stanisława Kalabińskiego, przy współudziale Joanny Hensel i Ireny Rychlikowej, Warszawa: PWN 1980. Ruch zawodowy w Polsce: zarys dziejów, t. 2: 1918-1944, cz. 1: do 1929, red. Stanisław Kalabiński, Warszawa: Inst. Wydaw. Związków Zawodowych 1980. Ruch zawodowy w Polsce: zarys dziejów, t. 2: 1918-1944, Cz. 2: 1929-1944, red. Stanisław Kalabiński, Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych 1981. Pierwszy okres przemysłu i klasy robotniczej Białostocczyzny 1807-1870, słowo wstępne Elżbieta Kaczyńska, Warszawa: PWN 1986. Walki chłopów w byłej Guberni Siedleckiej w latach rewolucji 1905-1907, wyd. 2, Łódź: Wydawnioctwo Łódzkie 1985.

Przypisy

Bibliografia S. Brzeziński, K. Fudalej, Pracownicy naukowo-dydaktyczni Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego 1930-2010. Słownik biograficzny, Warszawa 2012, s. 52-53. Tadeusz Rutkowski, Nauki historyczne w Polsce 1944-1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Warszawa 2007, s. 329, przyp. 71. M. Klawe-Mazurowa, J. Kurczewska, Bibliografia prac Stanisława Kalabińskiego, „Polska Klasa Robotnicza”, 10, 1983, s. 28–34 (numer poświęcony S. Kalabińskiemu). Ludwik Hass, Stanisław Kalabiński (20 VIII 1923 – 18 X 1980), „Z Pola Walki”, 1980, nr 3, s. 251–256 Ludwik Hass, Stanisław Kalabiński – historyk dziejów nowożytnych Białostocczyzny (1923–1980), „Białostocczyzna”, 1987, nr 2, s. 6–9. A. Janowski, Stanisław Kalabiński (20 VIII 1923 – 18 X 1980), „Kronika Warszawy”, 1983, nr 1, s. 161–166. Jan Kancewicz, Stanisław Kalabiński (1923–1980), „Kwartalnik Historii Ruchu Zawodowego” 1980, nr 4, s. 63–65. W.L. Karwacki, Stanisław Kalabiński 1923–1980, „Acta Poloniae Historica” 45 (1982), s. 298–300. E. Kaczyńska, Stanisław Kalabiński (1923–1980), „Rocznik Białostocki” 16, 1989, s. 609–612.

Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 1980 Kategoria:Ludzie związani z Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Polscy historycy ruchu robotniczego Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego Kategoria:Autorzy biogramów w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego Kategoria:Jeńcy Stalagu X B Sandbostel