thumb thumb Kędzierzawka nastroszona, galaretnica nastroszona (Blennothallia crispa (Huds.) Otálora, P.M. Jørg. & Wedin) – gatunek grzybów należący do rodziny galaretnicowatych (Collemataceae). Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Collemataceae, Peltigerales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1762 Bruce Fink, nadając mu nazwę Lichen crispus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w roku 2013 P.M. Jørg. i Wedin, przenosząc go do rodzaju Blennothallia. Synonimy naukowe: Collema bachmanianum (Fink) Degel. 1954 Collema bachmanianum var. millegranum Degel. 1954 Collemodes bachmanianum Fink 1918 W piśmiennictwie polskim opisywany był pod nazwą Collema bachmanianum. W Krytycznej liście porostów i grzybów naporostowych Polski ma nazwę galaretnica nastroszona, nazwa ta jest jednak niespójna z obecną nazwą naukową. W 2024 r. polscy lichenolodzy nadali mu nazwę kędzierzawka galaretowata, spójną z nazwą naukową.
Morfologia Plecha Listkowata, homeomeryczna, bez kory, zawierająca sinice z rodzaju Nostoc. W stanie suchym jest krucha i sztywna, w stanie wilgotnym galaretowata. Ma średnicę do 5 cm, zazwyczaj jednak jest mniejsza. Kształt kolisty lub nieregularny, barwa od ciemnoliwkowej do czarnej. Jest wcinana, ma liczne nieregularne odcinki, często tworzące zachodzące na siebie rozetki. Odcinki te mają szerokość 0,5–6 mm, są wklęsłe lub płaskie, całobrzegie lub wcinane. Ich górna powierzchnia jest płaska lub pokryta izydiami. Są one tej samej barwy co plecha, początkowo kuliste, później miseczkowate lub łuseczkowate.
Owocniki Typu apotecjum pojawiają się rzadko. Mają średnicę 1–2,5 mm, płaskie lub nieco wypukłe tarczki o barwie ciemnoczerwonej lub czerwonobrunatnej i cienkim brzeżku, często pokrytym izydiami. Powstają w nich 4-komórkowe, czasami (rzadko) 5-6-komórkowe askospory o rozmiarach 26–34 × 13–15 μm. W miejscu przegród między komórkami są nieznacznie przewężone. Pyknidia występują na brzegu odcinku lub na odcinkach i są zanurzone w plesze. Powstają w nich pałeczkowate pykniospory o nieco nabrzmiałych końcach i rozmiarach 4,5–6 × 1,5–1,8 μm.
Reakcje barwne Wszystkie negatywne.
Gatunki podobne Charakterystyczną cechą galaretnicy nastroszonej są izydia, które początkowo są kuliste, później płaskie, miseczkowate, wklęsłe lub uszkowate, Tzw. galaretnica czarna (Lathagrium fuscovirens) odróżnia się tym, że jej izydia cały czas są kuliste.
Występowanie i siedlisko Opisano występowanie tego gatunku w: Ameryce Północnej, Europie (w tym na Islandii), północnej Afryce, na Bliskim i Środkowym Wschodzie, w Indiach i Nowej Zelandii. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status I – gatunek o nieokreślonym zagrożeniu. W piśmiennictwie polskim podano jego stanowiska m.in. na Wyżynie Śląskiej, Wyżynie Wieluńskiej, Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, w Sudetach, Górach Słonnych, w Poznaniu, na Mazurach, Kujawach, Pomorzu Zachodnim.
Rośnie w nasłonecznionych miejscach na lessie, na wapiennej glebie i na skałach, głównie wapiennych.
Przypisy
Kategoria:Galaretnicowate Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Porosty