thumb|La Belle Dame sans Merci (1901), Henry Meynell Rheam. La belle dame sans merci – ballada angielskiego poety romantycznego Johna Keatsa, napisana w 1819 rokuJuliusz Żuławski, Słowo wstępne, [w;] John Keats, Poezje wybrane. Wybrał, opracował i wstępem opatrzył Juliusz Żuławski, Warszawa 1962, s. 7., będąca jednym z jego najważniejszych utworów i zarazem zapewne najpopularniejszym przykładem tego gatunku w poezji angielskiej drugiej fazy romantyzmu.
Charakterystyka ogólna Utwór składa się z dwunastu strof i jest zbudowany na zasadzie pierścienia. Ostatnia strofa w niemal dosłownym brzmieniu powtarza strofę pierwszą.
O what can ail thee, knight-at-arms, Alone and palely loitering? The sedge has wither’d from the lake, And no birds sing.
Forma Wiersz jest napisany zwrotką typową dla angielskiej twórczości balladowejPorównaj Przemysław Mroczkowski, Historia literatury angielskiej. Zarys, Wrocław 1981, s. 367., czyli kwartyną (strofą czterowersową) z rymowaniem niezupełnym xaxa. Trzy pierwsze wersy są jambiczne czterostopowe, a ostatni wers jest również jambiczny, ale dwustopowy.
I saw pale kings and princes too, Pale warriors, death-pale were they all; They cried—“La Belle Dame sans Merci Hath thee in thrall!”
Taka budowa wersyfikacyjna jest charakterystyczna dla angielskich ballad. W podobny sposób zbudowane są Rymy o starym marynarzu Samuela Taylora Coleridge’a, z których pochodzi poniższa zwrotka.
The Bridegroom's doors are opened wide, And I am next of kin; The guests are met, the feast is set: May'st hear the merry din.
Treść Francuski tytuł utworu oznacza "piękna pani bez litości". Wiersz odwołuje się do starego wątku o urodziwej kobiecie-nimfie, która omamia mężczyzn i prowadzi ich do zguby. Kontakt z taką istotą nieodwracalnie odbiera wolność i skazuje na tułaczkę.
And this is why I sojourn here, Alone and palely loitering, Though the sedge is wither’d from the lake, And no birds sing.
Podobny motyw występuje w Świteziance Adama Mickiewicza.
Przekłady La belle dame sans merci jest utworem wysoko cenionym i dlatego wielu tłumaczy próbowało się z nim zmierzyć. W Polsce przekładali ją między innymi Jerzy PietrkiewiczZobacz: Jerzy Pietrkiewicz, Antologia liryki angielskiej 1300–1950, Warszawa 1997, s. 179-183., Jerzy S. SitoJohn Keats, Poezje wybrane, o.c., s. 99-100., Robert StillerWiersze o miłości. Antologia kontrowersyjna w opracowaniu Roberta Stillera także z piosenkami, Katowice 2011, s. 371-372., Stanisław BarańczakOd Chaucera do Larkina: 400 nieśmiertelnych wierszy, 125 poetów anglojęzycznych z 8 stuleci. Antologia w wyborze, przekładzie i opracowaniu Stanisława Barańczaka, Kraków 1993, s. 308. i Agnieszka FulińskaLiteratura na Świecie, nr 9-10/2012, s. 145-146.
Przypisy
Kategoria:Literatura gotycka Kategoria:Utwory poetyckie Johna Keatsa Kategoria:Utwory literackie z 1819