Dysforia płciowa u dzieci

Dysforia płciowa u dzieci, dawniej zaburzenia identyfikacji płciowej u dzieci – występowanie dysforii płciowej w dzieciństwie. W 2013 roku w DSM-5 kategorię „Zaburzenia identyfikacji płciowej” zastąpiono kategorią „Dysforia płciowa”, w której znalazła się „dysforia płciowa u dzieci” i oddzielnie „dysforia płciowa u dorastających i dorosłych”.

Klasyfikacja

DSM Diagnoza zaburzeń tożsamości płciowej w dzieciństwie została po raz pierwszy wprowadzona w 1980 roku w DSM-III. Wraz z publikacją DSM-IV została ona przeniesiona z rozdziału „Zaburzenia psychoseksualne” do nowej kategorii „Zaburzeń seksualnych i zaburzeń tożsamości płciowej”, obok dysfunkcji seksualnych i parafilii. W DSM-IV zaburzenie tożsamości płciowej ma dwa zestawy kryteriów. Kryterium A wskazuje, że dziecko identyfikuje się jako osoba płci przeciwnej. Dziecko musi zademonstrować szereg następujących objawów: ubieranie się jak osoba płci przeciwnej, zaprzyjaźnianie się przede wszystkim z osobami płci przeciwnej, wykazywanie chęci angażowania się w zabawy charakterystyczne dla płci przeciwnej oraz aktywne deklarowanie chęci bycia osobą płci przeciwnej. Z kolei kryterium B wskazuje, że dziecko nie identyfikuje się z płcią, z którą się urodziło. Może się to przejawiać jako niechęć do stylów ubierania się charakterystycznych dla płci, z jaką się urodziło, unikanie kontaktów z osobami tej płci oraz niepokój związany z aspektami fizjologii, które wskazują na płeć, z jaką się urodziło.

DSM-5 i DSM-5-TR (2022) W maju 2013 roku Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne opublikowało DSM-5, zastępując diagnozę zaburzeń tożsamości płciowej diagnozą dysforii płciowej. W wydaniu DSM-5-TR z 2022 roku utrzymano tę terminologię, wprowadzając jedynie drobne doprecyzowania w kryteriach diagnostycznych, aby podkreślić trwałość doświadczanej niezgodności płciowej.

ICD Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) wymienia kilka zaburzeń związanych z tożsamością płciową, w tym zaburzenie tożsamości płciowej w dzieciństwie (F64.2) rozumiane jako „trwały i intensywny dyskomfort związany z własną przypisaną płcią, ujawniający się przed okresem dojrzewania”. Diagnoza zaburzeń tożsamości płciowej nie jest przyznawana osobom interpłciowym (osobom urodzonym z niejednoznacznymi genitaliami). Dodatkowo, jak w przypadku wszystkich zaburzeń psychicznych, wymienione objawy muszą powodować bezpośrednie cierpienie i pogorszenie funkcjonowania osoby wykazującej te symptomy.

Zmiany wprowadzone w ICD-11 W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11, która obowiązuje od 1 stycznia 2022 r., znacząco zmieniono klasyfikację warunków związanych z tożsamością płciową. W ICD-11 „niezgodność płci w dzieciństwie” (kod HA61) zastąpiło „zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie” (kod F64.2 z ICD-10) i wraz z innymi zagadnieniami związanymi z identyfikacją płciową zostało przeniesione do nowego rozdziału zatytułowanego „Stany związane ze zdrowiem seksualnym” (ang. Conditions Related to Sexual Health).

Niezgodność płci w dzieciństwie (HA61) charakteryzuje się wyraźną niezgodnością między doświadczaną lub wyrażaną płcią jednostki a przypisaną jej płcią u dzieci przed okresem dojrzewania. Obejmuje: silne pragnienie bycia płci innej niż przypisana przy urodzeniu, silną niechęć dziecka do elementów budowy jego układu rozrodczego lub przewidywanych drugorzędowych cech płciowych, lub silne pragnienie posiadania pierwszorzędowych, lub przewidywanych drugorzędowych cech płciowych zgodnych z tożsamością płciową, zabawy w wyobrażenia lub fantazje, zabawki, gry lub zajęcia, które są typowe dla doświadczanej, a nie przypisanej przy urodzeniu płci. Niezgodność musi trwać około 2 lat. Same zachowania i preferencje płciowe nie są podstawą do postawienia diagnozy.

Objawy Dzieci z utrwaloną dysforią płciową charakteryzują się bardziej nasilonymi objawami niż dzieci z przejściową dysforią płciową. Niektórzy nonkonformistyczni płciowo młodzi ludzie mogą chcieć lub potrzebować przejść tranzycję płciową, która może obejmować tranzycję społeczną (zmiana ubioru, imienia, zaimków), a w przypadku starszej młodzieży i nastolatków – tranzycję medyczną (terapia hormonalna lub operacja).

Objawy, zgodnie z DSM-5, obejmują wyraźną niezgodność między odczuwaną płcią a przypisaną płcią, utrzymującą się przez co najmniej sześć miesięcy, objawiającą się co najmniej sześcioma z poniższych objawów (w tym koniecznie kryterium pierwszym):

Silne pragnienie bycia osobą innej płci lub uporczywe przekonanie, że jest się osobą innej płci Silna skłonność do noszenia ubrań typowych dla płci przeciwnej Silna tendencja do przyjmowania ról typowych dla płci przeciwnej w trakcie zabawy w udawanie lub zabawy fantazjowaniem Silna skłonność do preferowania zabawek, gier lub czynności stereotypowo związanych z płcią przeciwną Silna skłonność do poszukiwania towarzyszy do zabaw należących do przeciwnej płci. Silne odrzucenie zabawek, gier i zajęć typowych dla przypisanej płci Silna niechęć do własnej anatomii płciowej Silne pragnienie posiadania fizycznych cech płciowych, które odpowiadają doświadczanej płci

Z zaburzeniem związany jest klinicznie istotny dyskomfort lub upośledzenie w sferze społecznej, szkolnej lub innych ważnych obszarach funkcjonowania.

Postępowanie terapeutyczne

Tradycyjne podejście terapeutyczne Metody terapii dysforii płciowej u dzieci różnią się od tych stosowanych u dorosłych i obejmują terapię behawioralną, terapię psychodynamiczną, terapię grupową i wsparcie psychologiczne dla rodziców. Celem jest zmniejszenie dysforii płciowej, sprawienie, by dzieci lepiej czuły się we własnym ciele, ograniczenie ostracyzmu i redukcja występowania współistniejących zaburzeń psychicznych u dziecka.

Tradycyjna terapia ma na celu zidentyfikowanie i usunięcie czynników leżących u jej podstaw (w tym czynników rodzinnych), zachęcanie dziecka do identyfikowania się z przypisaną mu płcią oraz zachęcanie do zawierania przyjaźni z osobami tej samej płci. W ramach poradnictwa dla rodziców ustala się limity zachowań przekraczających normy płciowe u dziecka, zachęca do wykonywania czynności neutralnych dla płci lub typowych dla płci dziecka, analizuje czynniki rodzinne i czynniki rodzicielskie, takie jak czynniki psychopatologiczne. Badacze i twierdzą, że wykazano, iż chłopcy z dystrofią płciową często mają matki, które w pewnym stopniu wzmacniały zachowania bardziej stereotypowe dla młodych dziewczynek. Stwierdzają oni również, że dzieci z dystrofią płciową pochodzą z rodzin, w których zachowania związane z przekraczaniem ról płciowych () nie były wyraźnie zabronione. Jednak jednocześnie przyznają, że wyniki te mogą świadczyć o tym, że rodzice, którzy bardziej akceptują te zachowania u swoich dzieci, częściej przyprowadzają je do psychiatry klinicznego, w przeciwieństwie do rodziców, którzy mniej akceptują te zachowania.

Inne podejścia terapeutyczne Konsensus (WPATH) zawarty w najnowszych standardach (SOC8, 2022) wskazuje, że opieka nad dziećmi powinna być zindywidualizowana i oparta na kompleksowej ocenie psychospołecznej. WPATH podkreśla, że leczenie mające na celu wymuszoną zmianę tożsamości płciowej (tzw. praktyki konwersyjne) jest nieetyczne i szkodliwe. Według Edgardo Menvielle, psychiatry dzieci i młodzieży z Children's National Medical Center w Waszyngtonie, „powinno się unikać terapeutów, którzy opowiadają się za koniecznością zmiany zachowań niezgodnych z normami płciowymi”. Diane Ehrensaft, psycholog rozwojowy i kliniczny, stwierdziła w , że „specjaliści od zdrowia psychicznego konsekwentnie szkodzą dzieciom, które nie spełniają norm płciowych, i muszą się dokształcić”.

Inne oddziaływania terapeutyczne nie mają na celu zmiany tożsamości płciowej dziecka. Lekarze natomiast radzą dzieciom i ich rodzicom, by unikali celów ukierunkowanych na tożsamość płciową, a zamiast tego radzili sobie z niepokojem dziecka, korzystając z psychoedukacji i wspierając jego odmienną tożsamość i zachowanie w miarę ich rozwoju. Klinicysta może zasugerować, by rodzic był uważny, słuchał i zachęcał dziecko do odkrywania i wyrażania swojej tożsamości płciowej, którą można nazwać "prawdziwą płcią". Może to usunąć piętno związane z dysforią, a także presję na dostosowanie się do tożsamości lub roli płciowej, z którą się nie identyfikuje, czyli tzw. płeć udawaną.

Zmiany w wytycznych medycznych (2020–2024) W latach 2020–2024 kilka europejskich krajów (m.in. Wielka Brytania, Szwecja, Finlandia) dokonało rewizji wytycznych dotyczących dysforii płciowej u dzieci i młodzieży na podstawie systematycznych przeglądów dowodów naukowych.

W 2024 roku opublikowano tzw. (ang. Cass Review), który wskazał na brak wysokiej jakości dowodów wspierających rutynowe stosowanie interwencji medycznych u dzieci i zalecił, aby podstawą opieki była pomoc psychologiczna i psychoterapeutyczna. Podobne stanowisko zajęła szwedzka Krajowa Rada Zdrowia i Opieki Społecznej (Socialstyrelsen), wskazując, że w przypadku dzieci i młodzieży ryzyko interwencji medycznych obecnie przeważa nad korzyściami, a priorytetem powinno być wsparcie psychospołeczne.

Przypisy

Kategoria:Transpłciowość i medycyna Kategoria:Zdrowie i zaburzenia seksualne