HMS Unicorn – unikatowy lekki lotniskowiec i okręt warsztatowy dla samolotów budowany dla Royal Navy w początkowym okresie II wojny światowej. Został ukończony w 1943 roku i zapewniał osłonę lotniczą operacji desantowej w Salerno we wrześniu tego roku. Został przeniesiony do brytyjskiej Eastern Fleet na Oceanie Indyjskim pod koniec 1943 roku. Lotniskowiec wspierał operacje lotniskowców do czasu sformowania Brytyjskiej Floty Pacyfiku w listopadzie 1944 roku. Przeszedł do Australii na początku 1945 roku, by wspierać brytyjskie okręty w czasie operacji Iceberg (alianckiej inwazji na Okinawę w maju 1945 roku). By skrócić czas potrzebny na uzupełnianie samolotów na pokładach brytyjskich lotniskowców, okręt bazował na Wyspach Admiralicji i Filipinach do kapitulacji Japonii w sierpniu. „Unicorn” został wycofany ze służby i umieszczony w rezerwie po powrocie do Wielkiej Brytanii w styczniu 1946 roku.

„Unicorn” przywrócony został do służby w 1949 roku, by wspierać lekki lotniskowiec Floty Dalekiego Wschodu (ang. Far East Fleet, nazwa Floty Wschodniej ang. Eastern Fleet po reformie przeprowadzonej po II wojnie światowej). Wyładowywał samoloty i sprzęt w Singapurze w czerwcu 1950 roku, gdy wybuchła wojna koreańska. Spędził większość tego konfliktu przewożąc samoloty, żołnierzy, zapasy i ekwipunek, czym wspierał operacje Wspólnoty Narodów w Korei. Okręt wspierał inne lotniskowce w czasie operacji w Korei. Został także jedynym lotniskowcem użytym do wsparcia artyleryjskiego operacji militarnych na lądzieHobbs 2007, s. 58–59.. Wrócił do Wielkiej Brytanii po wojnie i został ponownie umieszczony w rezerwie. Wystawiony na sprzedaż w 1958 roku, został rok później sprzedany na złom.

Projekt i budowa Kryzys abisyński w latach 1934–1935, kiedy brytyjska Flota Śródziemnomorska operowała we wschodniej części Morza Śródziemnego, zademonstrował Admiralicji brytyjskiej potrzebę posiadania okrętu-bazy do wsparcia lotniskowców w działaniach, analogicznie jak istniały okręty-bazy dla niszczycieli i okrętów podwodnych. Taki okręt, oprócz transportu i dostarczania zapasowych samolotów, miał mieć możliwość przeprowadzenia szerszej gamy remontów samolotów, niż było to możliwe na zwykłym lotniskowcu, a także możliwość napraw wodnosamolotów. Admirał Reginald Henderson, III Lord Admiralicji, Controller of the Navy, był główną osobą, która doprowadziła do zaakceptowania okrętu i zapewnienia, że będzie miał on kompletny pokład startowy, który pozwoli na wylądowanie, obsługę i start samolotówFriedman, s. 172.. Rozwiązanie to pozwoliło też na prowadzenie w razie konieczności operacji lotniczych. Powstał w tym celu specjalnie zaprojektowany okręt, przypominający lotniskowce floty typu Illustrious, lecz krótszy i o wyższym kadłubie. „Unicorn” był pierwszym okrętem, który mógł przeprowadzić pełny zakres prac dotyczących utrzymania i remontu samolotu oraz zapewniał możliwość operowania samolotów z jego pokładu lotniczegoHobbs 2007, s. 41.. Doświadczenia z eksploatacji „Unicorna” udowodniły wartość tego pomysłu, w związku z tym dwa znajdujące się w budowie lekkie lotniskowce, HMS „Perseus” i HMS „Pioneer”, zostały przebudowane na okręty warsztatowe dla samolotówFriedman, s. 237, 239..

„Unicorn” miał długość całkowitą 195,1 m, szerokość 27,5 m i zanurzenie 7 m przy wyporności pełnej (deep load). Po ukończeniu miał wyporność standardową 16 510 długich ton, większą niż projektowana 14 750 długich tonLenton, s. 106.. Każdy z dwóch zespołów turbin parowych systemu napędzał jedną śrubę napędową o średnicy 4,6 mBrown 1984, s. 23.. Para napędzająca turbiny pochodziła z sześciu kotłów Admiralicji, pracujących pod ciśnieniem roboczym 400 psi. Turbiny osiągały moc 40 000 hp (SHP) i rozpędzały okręt do 24 węzłów. Jednostka miała 3000 t zapasu paliwa płynnego, co dawało jej zasięg 7000 mil przy prędkości 13,5 węzła.

By umożliwić lądowanie samolotów na okręcie, „Unicorn” został wyposażony w ciągnący się przez całą długość kadłuba pokład lotniczy o długości 180 m z linami hamującymi. Został także wyposażony w hydrauliczną katapultę BHIII zdolną rozpędzić samolot o masie 6400 kg do prędkości 122 km/hFord, s. 416.. Okręt miał dwa hangary, każdy o wysokości 5,03 m. Dolny hangar służył do składowania samolotów, a górny do prac warsztatowych i obsługi. Samoloty były transportowane pomiędzy hangarami i pokładem lotniczym na dwóch podnośnikach. Przedni podnośnik miał wymiary 10,1 × 13,7 m, tylny 7,3 × 14,0 m. Według projektu lotniskowiec miał zabierać 48 samolotów, głównie w stanie rozmontowanym. W razie użycia jako transportowca lotniczego, mógł pomieścić około 80 samolotów. „Unicorn” mógł przenosić około 36 samolotów gotowych do lotu. Zapas benzyny lotniczej wynosił 166 000 lFriedman, s. 367.. W czasie wojny załoga okrętu liczyła 1200 osóbChesneau, s. 21.. Okręt przenosił także barkę z własnym napędem, która była podwieszona pod wystającym pokładem lotniczym na rufie. Była ona wykorzystywana do przemieszczania samolotów niezdolnych do lotu pomiędzy okrętem a nabrzeżem lub innym lotniskowcem. Barka mogła zostać umieszczona równo na poziomie górnego hangaru, więc samolot mógł zostać przetoczony do niego. Do wyposażenia typowego dla okrętu-bazy należał też rozbudowany blok szpitalny, z salą operacyjną. Wzorem brytyjskich lotniskowców tego okresu, okręt otrzymał opancerzenie pokładu lotniczego o grubości 51 mm oraz opancerzenie komór amunicyjnych grubości 51–76 mm

Okręt uzbrojono w cztery dwudziałowe podstawy z uniwersalnymi działami kal. 102 mm. Podstawy te umożliwiały zmianę kąta podniesienia luf w zakresie od −10° do +80°. Działa Mk XVI mogły wystrzelić około 12 pocisków na minutę. Masa pocisku wynosiła około 16 kg, a jego prędkość wylotowa 810 m/s. Przeciw celom morskim działa miały zasięg 18 150 m, przeciw celom powietrznym maksymalna donośność wynosiła 12 000 m, ale zasięg efektywny był znacznie mniejszyCampbell, s. 56.. Okręt był także wyposażony w cztery czterodziałowe podstawy z działami kal. 40 mm Mark VIII („pom-pom”). Działa te mogły opuścić lufy do kąta −10° lub podnieść je do +80°. Działa kal. 40 mm strzelały pociskami o masie 0,41 kg, które osiągały prędkość wylotową 590 m/s. Szybkostrzelność wynosiła około 96–98 pocisków na minutę, a zasięg maksymalny 3500 mCampbell, s. 71–74.. Obronę przeciwlotniczą krótkiego zasięgu stanowiło dwanaście dział Oerlikon 20 mm, ustawionych na dwóch podwójnych i ośmiu pojedynczych podstawach. Oerlikony strzelały pociskiem o masie 0,123 kg z prędkością wylotową 840 m/s. Miały one szybkostrzelność 465–480 pocisków na minutę i maksymalny zasięg 4400 mCampbell, s. 75–76..

Okręt był wyposażony w dwa systemy kierowania ogniem przeciwlotniczym High Angle Control System (HACS) umieszczone na wysepce, a każda podstawa „pom-pomów” miała swój własny dalocelownik. „Unicorn” był pierwszym okrętem, na którym zamontowano radar wczesnego ostrzegania Typ 281BHowse, s. 169., a każdy z HACS był wyposażony w radar artyleryjski Typ 285.

Jednostkę zamówiono 14 kwietnia 1939 roku, stępkę położono 29 czerwca w stoczni Harland and Wolff w Belfaście (Irlandia Północna). Jej budowę spowalniano kilka razy, przekazując siły robocze do budowy jednostek o wyższym priorytecie. Okręt został zwodowany 20 listopada 1941 roku. Jednostkę ukończono 12 marca 1943 roku. By przyspieszyć zakończenie budowy Admiralicja zdecydowała w 1942 roku, że okręt nie będzie wyposażony w pełny zestaw wyposażenia do prac remontowychHobbs, s. 44.. Odliczając uzbrojenie „Unicorn” kosztował 2 531 000 funtów. Nazwa „Unicorn” była wcześniej używana przez XIX-wieczną fregatę HMS „Unicorn”, który została zwodowana w 1824 roku i była używana jako okręt koszarowy w Dundee (Szkocja). Nazwę fregaty zmieniono na „Unicorn II” w lutym 1939 roku, następnie na HMS „Cressy” 20 listopada 1941 roku. Fregata odzyskała swoją oryginalną nazwę 14 lipca 1959 roku, po złomowaniu lotniskowcaColledge, s. 365..

II wojna światowa Wody europejskie W czasie pierwszych szkoleń w kwietniu 1943 roku na pokładzie wylądowały eskadry 818 i 824 Fleet Air Arm. 818 eskadra składała się z dziewięciu bombowców torpedowych Fairey Swordfish, a 824 eskadra miała ich sześć. 887. eskadrę z dziewięcioma myśliwcami Supermarine Seafire IIC także zaokrętowano w tym czasieSturtivant, s. 238, 258, 370.. W drugiej połowie maja „Unicorn” eskortował konwój MKF 15 do Gibraltaru, przewożąc jednocześnie należące do Royal Air Force samoloty Bristol Beaufighter, które wyładował w porcie docelowym. Na początku czerwca eskortował konwój powrotny do Clyde. „Unicorn” razem z lotniskowcem HMS „Illustrious” przeprowadził w pobliżu norweskiego wybrzeża akcję dywersyjną (w ramach operacji Governor), która miała odciągnąć uwagę Niemców od alianckiego lądowania na Sycylii na początku lipcaHobbs 2007, s. 45.. Dla wymogów tej operacji 887 eskadra została zastąpiona przez 800. eskadrę wyposażoną w myśliwce Hawker Sea HurricaneSturtivant, s. 157–158, 370..

„Unicorn” został przydzielony do Force V – flotylli brytyjskich lotniskowców – dowodzonej przez admirała Philipa Viana. Miała ona zapewniać osłonę lotniczą w czasie operacji Avalanche, czyli alianckiego lądowania w Salerno. W ramach przygotowań do tej misji okręt wyładował wszystkie swoje bombowce Swordfish, poza trzema z 818. eskadry dla samoobrony oraz Sea Hurricane z 800. eskadry. W zamian zaokrętowano myśliwce Seafire z 809. i 897. eskadry. Każda z nich była wyposażona w 10 samolotów, razem na okręcie znajdowały się 33 myśliwce SeafireJ.D. Brown, s. 65.. „Unicorn” dołączył do lotniskowców eskortowych Force V w sierpniu w Gibraltarze, zanim przeniosły się one na środkową część Morza Śródziemnego w celu przeprowadzenia intensywnego szkolenia przed operacją amfibijną zaplanowaną na 9 wrześniaHobbs 2007, s. 45–46..

Okrętowe samoloty Seafire przeprowadziły 75 samolotolotów w czasie pierwszego dnia operacji i 60 samolotolotów 10 września, ale te samoloty nie były zbyt dobrze przystosowane do lądowania na lotniskowcu przy słabym wietrze i wiele zostało uszkodzonych w czasie lądowania. W kolejnych dniach, 11 i 12 września, przeprowadzono, odpowiednio, 44 i zaledwie 18 samolotolotów, pomimo tego, że mechanikom „Unicorna” udało się naprawić dziesięć myśliwców w czasie poprzedniej nocy. Braki w myśliwcach wzrosły tak bardzo, że myśliwce z lotniskowców „Illustrious” i HMS „Formidable” (którym pierwotnie wyznaczono zadanie zapewniania dalekiej osłony przeciw włoskiej flocie) zostały przesunięte na „Unicorn”, by zapewniać osłonę lotniczą nad miejscem lądowaniaHobbs 2007, s. 46–47.. Do 12 września sytuacja na lądzie tak się rozwinęła, że 887 eskadra mogła wysłać sześć myśliwców na prowizoryczne lotnisko na brzegu.

Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii 20 września z pełnym ładunkiem uszkodzonych samolotów Seafire oraz własnymi samolotami. Samoloty zostały wyładowane w Glasgow w celu remontu. Później okręt w swojej stoczni przeszedł remont i przebudowę, by dostosować go do roli okrętu warsztatowego samolotówHobbs 2007, s. 47..

Daleki Wschód thumb|„Unicorn” i HMS „Illustrious” na Cejlonie w 1944 roku