Stanisław Machowski (1894–1940)

Stanisław Machowski (ur. 22 sierpnia 1894 w m. Wyżne, pow. rzeszowski, zm. 16–19 kwietnia 1940 w Katyniu) – porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Jędrzeja i Marii z domu Banaś. Ukończył szkołę ludową w Czudcu. W latach 1912–1914 należał do Związku Strzeleckiego w Rzeszowie, gdzie w czerwcu 1914 ukończył Cesarsko-Królewskie Gimnazjum i zdał egzamin dojrzałości. 21 sierpnia 1914 otrzymał przydział do 3. kompanii w VI baonie I Brygady. Przeszedł cały szlak wojenny 1 pułku piechoty Legionów, m.in. walczył pod Kostiuchnówką i Krzywopłotami, gdzie 18 listopada 1914 został ranny w nogę, a na leczenie wysłano go do szpitala w Kętach. Gdy wyzdrowiał, przydzielono go do 2. kompanii VI baonu. W 1915 walczył m.in. nad Nidą, pod Jastkowem i Kamionką Strumiłową, awansując na stopień kaprala, a następnie 21 kwietnia 1916 na stopień sierżanta. W lipcu 1917, po kryzysie przysięgowym, został odesłany do twierdzy Przemyśl, gdzie zachorował i przebywał w Szpitalu Garnizonowym nr 3. 20 września wysłano go na front włoski i wcielono do 56 p.p. armii austriackiej. Przebywał tam do maja 1918. 9 grudniu 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego w stopniu starszego sierżanta i przydzielony do 1. pułku piechoty ziemi rzeszowskiej, który później został przemianowany na 17 pułk piechoty. W tym czasie był instruktorem w Podoficerskiej Szkole Piechoty w Jabłonnie-Legionowie. 15 lipca 1919, jako podoficer byłego 1 pp LP został mianowany z dniem 1 czerwca 1919 podporucznikiem w piechocieDz. Rozk. Wojsk. Nr 80 z 26 lipca 1919 roku, s. 1832.. W kampanii 1920 dowodził plutonem strzelców i wykazał się odwagą oraz męstwem w walkach odwrotowych znad Berezyny. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, na własną prośbę 18 października 1921 przeszedł do rezerwy. W 1922 posiadał przydział w rezerwie do 17 pułku piechoty w Rzeszowie.

17 maja 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, który został poparty przez płk Edwarda Rydza-Śmigłego, czytamy m.in.:8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu porucznika ze starszeństwem 1 czerwca 1919 i 2740. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Posiadał wówczas przydział w rezerwie do 35 pułku piechoty w Łukowie. W czasie wakacji w 1930 uczestniczył w ćwiczeniach wojskowych rezerwy.

W okresie międzywojennym pracował jako nauczyciel szkół powszechnych. W 1923 został kierownikiem szkoły powszechnej w Kopinie. W latach 1927–1933 był kierownikiem szkoły powszechnej w Kolanie, a następnie został zatrudniony na równorzędnym stanowisku w nowo otwartej szkole powszechnej w Międzyrzeczu Podlaskim. Zajmował się także działalnością społeczną, m.in. opiekował się I Drużyną Harcerską im. Romualda Traugutta, wygłaszał odczyty w lokalnym Uniwersytecie Ludowym, pisał artykuły w dwutygodniku społeczno-oświatowym „Głos Powiatu Radzyńskiego" oraz był członkiem Oddziału Powiatowego Związku Nauczycielstwa Polskiego. 1 sierpnia 1936 przeprowadził się do Lublina, gdzie został nauczycielem w szkole powszechnej nr 18 im. Jana Długosza. W tym też czasie działał w Lubelskim Oddziale Związku Legionistów Polskich.

W sierpniu 1939 został zmobilizowany do 8 pułku piechoty Legionów, gdzie przydzielono go do 22. kompanii ckm plot., której zadaniem była obrona przeciwlotnicza Lublina. W czasie kampanii wrześniowej, po agresji ZSRR na Polskę, 21 lub 22 września 1939 dostał się do niewoli sowieckiej pod Werbą koło Włodzimierza Wołyńskiego. Początkowo, krótko – był przetrzymywany w obozie przejściowym w Szepietówce, a następnie do kwietnia 1940 przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku, skąd wysłał list do rodziny, który otrzymali w końcu grudniu 1939. Między 15 a 17 kwietnia 1940 przekazano go do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 032/2 z 14 kwietnia 1940, pozycja 72. Został zamordowany między 16 a 19 kwietnia 1940 w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. W 1943 prawdopodobnie zidentyfikowano go podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców, pod numerem 3124 – raport dzienny z 25 maja 1943. Przy badanych szczątkach znaleziono dwie wizytówki na nazwisko „Stanisław Machowski”. Na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 03124 wskazany, jako nierozpoznany – porucznik.

Był żonaty i miał dwoje dzieci: Stanisława Marjana (ur. 22 października 1922) oraz Danutę Krystynę (ur. 1925).

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień kapitanaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7154 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 7 lipca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Odznaka „Za wierną służbę” nr 913 – 6 sierpień 1916 Srebrny Medal Waleczności (Austro-Węgry) – 2 kwietnia 1917

Upamiętnienie 18 kwietnia 2010 w Szkole Podstawowej im. Amelii hr. Łubieńskiej w Kolanie, odsłonięto pamiątkową tablicę poświęconą Stanisławowi Machowskiemu – Kierownikowi Szkoły Powszechnej w Kolanie w latach 1927–1933.

W latach 2010 oraz 2022 w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w zespole pałacowo–parkowym w Kolanie oraz przy Szkole Podstawowej w Gęsi, na terenie gminy Jabłoń, zostały zasadzone Dęby Pamięci, z których jeden honoruje Stanisława Machowskiego.

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Stanisław Machowski – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Podoficerowie piechoty Legionów Polskich Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Porucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kostiuchnówką 1916 Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Krzywopłotami 1914 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich