Koniec Europy – dramat teatralny z 1983 w reżyserii i ze scenografią autorstwa Janusza Wiśniewskiego oraz muzyką Jerzego Satanowskiego. Wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Nowym w Poznaniu, na 200-lecie sceny zawodowej w PoznaniuWitalis Nowicki, Koniec Europy?, w: Przewodnik Katolicki, nr 21/1983, s.6.

Treść Osnową sztuki jest wielki kryzys lat 30. XX wieku w rozumieniu wieloaspektowego krachu cywilizacyjnego, będący pretekstem do ukazania powtarzalnych cech i mechanizmów europejskich kryzysów społecznych w wymiarze historycznym (nawiązanie do Oswalda Spenglera i jego Zmierzchu Zachodu). Dzieło ukazuje europejski krąg kulturowy, jako strukturę norm, wartości i uregulowań rozsadzaną, niszczoną i wyjaławianą przez zanik międzyosobowych relacji, erozję wspólnotowych więzów, czy zanik poczucia solidarności. Następuje m.in. rozkład języka, zatracającego funkcję komunikacyjną. Na tej kanwie dialog staje się monologiem wyrzucanym w próżnię. Postacią centralną sztuki jest Ojciec komentujący z trudem wykonywane przez siebie czynności (dla jego biednej, żydowskiej rodziny wyprawa do Ameryki stała się niespełnioną nadziejąEncyklopedia Teatru, Czy tylko teatr eksportowy?). Czytelne są odniesienia do twórczości Bruno Schulza (symbioza realności i mitów) oraz Franza Kafki (oczekiwanie na nierealny do ziszczenia cud).

Sztuka wyrasta z kryzysu teatru - jego znużenia i zmęczenia oraz jest próbą przezwyciężenia kryzysu tekstu w dramacie. Spektakl uaktualnił się w kontekście zmian politycznych w Europie, jakie miały miejsce w początkach XXI wieku.

Aktorzy W premierze zagrali m.in.: Marian Pogasz (Ojciec), Wanda Ostrowska (Kuzynka), Bolesław Idziak (Mojżesz Purecki), Andrzej Lajborek (Piękny Ambasador), Michał Grudziński (Nauczyciel-Śmierć), Jerzy Stasiuk, Zbigniew Grochal, Wiesław Komasa (Jeźdźcy i Żołnierze), Sława Kwaśniewska (Plugawa Harmonistka), Tadeusz Drzewiecki (Stryj Izmael), Wojciech Standełło (Tajemniczy Paź) i Rajmund Jakubowicz (Heretyk).

Nagrody i krytyka Spektakl pokazywany był m.in. w Bredzie. Otrzymał również nagrodę na Holland Festival. Nagrodzony był także na BITEF w 1983 i na Festival du film de chercheur de Nancy w 1984. Otrzymał nagrodę specjalną Festiwalu w Edynbur­guEncyklopedia Teatru, Koniec Europy, nagrody.

Krytyk Witalis Nowicki na łamach Przewodnika Katolickiego w 1983 określił spektakl jako pozbawiony klarownej osi fabularnej i wewnątrztekstowej spójności, nie pozbawiony jednak nadrzędnego przesłania ideowego, jednoczącego w całość dość nieskoordynowane epizody.

Przypisy

Kategoria:Polskie utwory dramatyczne Kategoria:Utwory literackie z 1983 Kategoria:Kultura w Poznaniu