Samuel Światopełk Bolestraszycki herbu Lis, inna forma nazwiska: Bolestraszycki-Światopełk (ur. w końcu XVI w., zm. po 1657 rokuKazimierz Przyboś. Reprezentacja sejmowa ziemi przemyskiej w latach 1573-1695, w: Rocznik Przemyski Tom 34 ( 1998), Nr 4, s. 22.) – sekretarz królewski Zygmunta III, wyznawca kalwinizmu, dziedzic dóbr Bolestraszyce oraz tłumacz.
Życiorys Urodził się w kalwińskiej rodzinie szlacheckiej: jego bratem był m.in. Piotr Bolestraszycki; siostra Krystyna była drugą żoną Marcina Czuryły. Poseł na sejm 1621 roku z ziemi przemyskiej, poseł na sejm 1624 roku z ziemi sanockiej.
W 1617 przetłumaczył z języka francuskiego traktat teologa kalwińskiego Héraclite ou de la vanité et la misère de la vie humaineHeraclite Ou De La Vanité Et Misere De la vie humaine (Heraklit albo o próżności i marności życia ludzkiego) pod tytułem Heraklit, albo o próżności dedykując go Annie, siostrze króla Zygmunta IIIDruga w Polsce egzekucya literacka : spalenie polskiego tłómaczenia Światopełka-Bolestraszyckiego dzieła francuzkiego Moulin'a, w r. 1627. Pozwany przez biskupa przemyskiego Achacego Grochowskiego przez sąd ziemski w Przemyślu o wydrukowanie książki „niejakiego Heraklita”, „naruszającej zasady wiary i moralności”, odwołał się do Trybunału Lubelskiego. W wyroku z 31 maja 1627 Trybunał uznał Bolestraszyckiego winnym zarzutów i skazał go na 6 miesięcy wieży in fundo (łac. w lochu) w zamku przemyskim, pod karą banicji w razie odmowy odsiadywania kary przed upływem 6 tygodni od daty wyroku, a ponadto na wysoką grzywnę. Książka została spalona przez kata na rynku lubelskim, plebejuszowi za jej czytanie zagrożono śmiercią i konfiskatą dóbr, szlachcicowi — infamią.
Wyrok spowodował oburzenie, protestowali zarówno dysydent Rafał Leszczyński, jak i katolik książę Jerzy ZbaraskiAleksander Kraushar, Drobiazgi historyczne t. 1 Kraków 1891, Sprawa Bolestraszyckiego (s. 43 – 62).. Ówczesny hetman polny litewski Krzysztof Radziwiłł apelował w tej sprawie do króla Zygmunta: Gdyby nawet było w tej książce co zdrożnego, nikomu jednak nie jest nadana ani od W. Król. Mości, ani od Rzplej władza oczyszczania takiemi ofiarami panowania W. Król. Mości o utrzymaniu pokoju między dyssydentami (...) Żyje dotąd autor tego dzieła Piotr Molinus, a do tego pod królem katolickim, w samowładnem państwie, a jednak jest wolny i bezpieczny i liczne jego są cierpiane dzieła. Tam ani Sorbona, ani duchowieństwo, ani parlament [sąd paryski] nie może naruszyć pokoju, nie może dotknąć nikogo tak haniebnym dekretem [wyrokiem] a tu u nas, w wolnej Rzeczypospolitej, miałożby podobne uciemiężenie przyjąć się i rozkrzewićHeraklit Bibliografia Estreichera. Podobnie argumentował Jędrzej Moskorzewski, syn Hieronima. Kraushar, loc. cit. s. 58-60..
Jesienią 1627 SejmObradował w Warszawie od 12 października do 24 listopada. Władysław Konopczyński, Chronologia sejmów polskich 1493-1793 Kraków 1948, s. 148. postanowił:
„Trybunał, iż potestatem condendarum legum (władzy stanowienia praw) nie ma, jeno według prawa od wszystkiej Rzeczypospolitej postanowionego, sądzić powinien, takich spraw, któreby w prawie opisane nie były, przypuszczać przed się nie ma, ani poenas irrogare (kar nakładać), ani nimi nikogo aggrarare (uciążać), nad to, jako są pospolitym oznaczone: a gdzieby się takowe dekreta, lub klauzuły ich nalazły, któreby vim legis saperent (w zakres prawodawczy wkraczały), albo pokóy pospolity wzruszały, jako to niektóre additamenta (dodatki) w pewnych dekretach na przeszłym trybunale lubelskim w sobie mają, do takich żaden pociągany być nie ma, i owszem mają nullitati subesse (ulegać nieważności)”Volumina Legum, t. 3, s. 263, f. 547. Uchwałę tę ponowiono w 1638 (tamże s. 444 f. 935) i 1726 (tom 6, s. 244, f. 436) z powodu podobnej sprawy Zygmunta Unruga..
Następnie Bolestraszycki wyjechał za granicę, znalazł w latach 1628–1629 schronienie na dworze Gabriela Bethlena w Siedmiogrodzie. Po jego śmierci w 1630 wrócił do kraju i oddał się pod opiekę Rafała Leszczyńskiego i Krzysztofa Radziwiłła. Obawiał się, że jako infamis z rozkazu biskupa Achacego Grochowskiego może zostać zatrzymanyBartłomiej Szyndler, Dzieje cenzury w Polsce do 1918 roku. Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1993, s. 39.. Brał udział w synodach wyznania kalwińskiego (m.in. w 1632, 1635, 1642); w 1634 był delegatem na konwokację generalną we Włodawie. Jako że uchwała sejmowa nie wymieniała go imiennie, musiał nadal walczyć o rehabilitację.
Na sejmie 1647 otrzymał list żelazny od Władysława IV, ostatecznie został przywrócony do czci przez sejm koronacyjny Jana Kazimierza w styczniu 1649Volumina Legum, t. 4, s. 124 Restitucya urodzonego Samuela Bolestraszyckiego..
Przekłady Piotr du Moulin: Heraklit albo o próżności świata wyd. Kraków(?) 1624, (przekład z jęz. franc., dedykowany Annie Wazównie)
Listy i materiały Korespondencja z K. Radziwiłłem. Rękopisy: Archiwum Radziwiłłowskie Dekret trybunału lubelskiego z 21 maja 1627 w sprawie Bolestraszyckiego w: Leges, statuta, constitutiones, privilegia Regni Poloniae... wg: Volumina Legum t. 3, Warszawa 1735 Korespondencja R. Leszczyńskiego z J. Zbaraskim z 1627 w sprawie Bolestraszyckiego Fragmenty mowy K. Radziwiłła w obronie Bolestraszyckiego. w: J. Łukaszewicz: Dzieje kościołów wyznania helweckiego w Litwie t. 1, Poznań 1842, s. 175 nn. Fragmenty konstytucji sejmowej 1649, dot. Bolestraszyckiego. w: Leges, statuta, constitutiones, privilegia Regni Poloniae... wg: Volumina Legum t. 4, Warszawa 1737
Opracowania nt. Bolestraszyckiego A. Regenvolscius (A. Węgierski): Libri ąuatuor Slavoniae reformatae Amsterdam 1679 J. M. Ossoliński: Wiadomości historyczno-krytyczne do dziejów literatury polskiej t. 1, Kraków 1819, s. 293 F. Siarczyński: Obraz wieku panowania Zygmunta III cz. 1, Lwów 1828 M. Wiszniewski: Historia literatury polskiej t. 6. Kraków 1844, s. 98; t. 7, Kraków 1845, s. 187 (przypisy) J. Łukaszewicz: Dzieje kościołów wyznania helweckiego w dawnej Małej Polsce Poznań 1853, s. 274
Przypisy
Samuel Światopełk Bolestraszycki Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Ofiary prześladowań religijnych Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1621 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1624 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia przemyska) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia sanocka) Kategoria:Sekretarze Zygmunta III Wazy Kategoria:Szlachta kalwińska w Polsce (I Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w XVII wieku