Chemnitz (w latach 1953–1990 Karl-Marx-Stadt) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodnich Niemczech, w Saksonii, nad rzeką Chemnitz, u podnóża Rudaw. Po Lipsku i Dreźnie trzecie co do wielkości miasto Saksonii.
Nazwa Pierwsza wzmianka o miejscowości w formie locus Kameniz pochodzi z 1143 roku. Nazwa miasta została ponowiona od nazwy rzeki Chemnitz, która pochodzi z kolei od starołużyckiej nazwy *Kamenica, utworzonej przez dodanie przyrostka -ica do słowa *kameń ‘kamień’„Slawische Ortsnamen in Deutschland” strona niemieckiego magazynu językowego”: Onomastik”.Ernst Eichler, „Namenforschung: Ein Internationales Handbuch Zur Onomastik, Tom 1”, Walter de Gruyter, 1995, , s. 712..
W latach 1953–1990 miasto nosiło nazwę Karl-Marx-Stadt na cześć Karla Marxa – niemieckiego filozofa i działacza politycznego, jednego z najważniejszych teoretyków i ideologów socjalizmu.
Dawniej stosowaną polską nazwą była Kamienica Saska.
Podział administracyjny Miasto Chemnitz dzieli się na 39 części miejscowości (Stadtteil): Adelsberg Altchemnitz Altendorf Bernsdorf Borna-Heinersdorf Ebersdorf Einsiedel Erfenschlag Euba Furth Gablenz Glösa-Draisdorf Grüna Harthau Helbersdorf Hilbersdorf Hutholz Kapellenberg Kappel Kaßberg Klaffenbach Kleinolbersdorf-Altenhain Lutherviertel Markersdorf Mittelbach Morgenleite Rabenstein Reichenbrand Reichenhain Röhrsdorf Rottluff Schloßchemnitz Schönau Siegmar Sonnenberg Stelzendorf Wittgensdorf Yorckgebiet Zentrum
Historia W 1136 roku cesarz Lotar III lokował na terenie obecnego miasta klasztor benedyktynów, który w roku 1143 otrzymał przywilej targowy. W pobliżu na rzece Chemnitz, Fryderyk I Barbarossa lokował osadę o charakterze miejskim. Ze względu na rosnącą stale liczbę ludności osadę już wkrótce przeniesiono na podmokłe tereny w głąb doliny, które w ciągu kolejnych dziesięcioleci stopniowo osuszano. W pierwszej połowie XIII wieku powstały mury miejskie z czterema bramami i furtą. Do 1308 Chemnitz było wolnym miastem, następnie przeszło pod panowanie Wettynów. Nadany przez nich monopol na wybielanie płócien z całego terytorium Marchii Miśnieńskiej zapewnił miastu rozkwit i dobrobyt przez kolejne stulecia. Ważną rolę w życiu gospodarczym grodu odgrywało ponadto hutnictwo. thumb|left|Chemnitz w XVII wieku W roku 1539 w mieście wprowadzono reformację. Pod rządami Georgiusa Agricoli, niemieckiego humanisty, lekarza i mineraloga, który w latach 1546–1555 sprawował urząd burmistrza, Chemnitz było ważnym ośrodkiem humanizmu. Bujny rozwój miasta wyhamowały liczne klęski w XVII wieku: zaraza w latach 1612 i 1613, wielki pożar w 1631 oraz wojna trzydziestoletnia. 14 kwietnia 1639 miała tu miejsce bitwa, w której Szwedzi odnieśli zwycięstwo nad Saksonią. W ich wyniku liczba ludności spadła z 5500 do 3000. Część zabudowy została zniszczona, a miasto popadło w długi.
W początkach XVIII wieku Chemnitz osiągnęło ponownie stan zaludnienia sprzed wieku, miasto ucierpiało jednak ponownie w wyniku III wojny północnej oraz wojny siedmioletniej, podczas których było wielokrotnie plądrowane przez obce wojska i obciążane kontrybucjami. mały|lewo|Chemnitz (1914) Po 1800 roku Chemnitz stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym, przede wszystkim włókienniczym. Za ojca włókiennictwa w tym regionie uważa się Johanna Esche, który rozpoczął produkcję rajstop i skarpet na szeroką skalę, stosując najnowsze techniki i francuskie maszyny. Region wokół Chemnitz zaczęto nazywać „Saksońskim Manchesterem”. W 1871 Chemnitz znalazło się w granicach Niemiec. W 1893 w mieście zaczęły kursować tramwaje elektryczne. W latach 1906–1909 wzniesiono gmach opery, a w 1907–1911 Nowy Ratusz.
W czasie II wojny światowej miasto zostało silnie zniszczone wskutek nalotów. W maju 1945 zostało zajęte przez wojska Związku Radzieckiego, po czym znalazło się w obrębie radzieckiej strefy okupacyjnej Niemiec, z której w 1949 utworzono NRD. Od 1952 stolica okręgu. W latach 1953–1990 miasto nosiło nazwę Karl-Marx-Stadt (Miasto Karola Marksa). Miasto było czwartym najludniejszym w NRD po Berlinie Wschodnim, Lipsku i Dreźnie.
Przed zjednoczeniem Niemiec z 1990 roku miasto liczyło 313,8 tys. mieszkańców (w roku 1987). Od 1990 Chemnitz stanowi część odtworzonego Wolnego Kraju Saksonia.
Zabytki
Stary Ratusz z 1486 roku, renesansowy Nowy Ratusz z 1907 roku, secesyjny Wieża Czerwona (Roter Turm) z XIII w. Zamek Klaffenbach z lat 1543–1548, renesansowy. Zamek otoczony wodą Słupy pocztowe z 1723 r. z monogramem króla Polski Augusta II Mocnego (AR – Augustus Rex – Król August): milowy i ćwierćmilowy w Röhrsdorf oraz ćwierćmilowe w Schloßchemnitz i Klaffenbach z XII w. Pałac Rabenstein z XVIII w., barokowy Kamienica Siegerta (Siegerthaus) z lat 1737–1741, barokowa Kościół farny św. Jakub z lat 1350–1412, gotycki, halowy Willa Eschego z lat 1902–1903, secesyjna, architekt: Henry van de Velde Gmach opery z 1919 r. z 1891 r. Kościół św. Piotra z 1888 r., neogotycki, luterański Kościół św. Marka z 1895 r., neogotycki, luterański Kościół św. Jana Nepomucena z 1955 r., rzymskokatolicki z ok. 1889 r., neogotycki, luterański Dom towarowy z lat 1929–1930 Pałac Kultury z 1950 r., socrealistyczny
Demografia Zmiany populacji miasta od 1450 do 2014 roku: 700px
Najwyższą populację miasto osiągnęło w 1930 roku – 361 200 mieszkańców. Po 1990 miasto się stopniowo wyludnia. Według oficjalnych danych niemieckich liczba mieszkańców w 2014 roku (243 521) jest porównywalna z liczbą z 1905 roku (244 927).
Według danych z 2012 roku najliczniejsze grupy obcokrajowców pochodzą z Ukrainy, Rosji, Wietnamu, Węgier, Chin i Czech (od 300 do 1100 osób).
Transport thumb|Dworzec kolejowy Chemnitz Hauptbahnhof stacje kolejowe: Chemnitz Hauptbahnhof, Chemnitz-Schönau, Chemnitz-Siegmar, Chemnitz Mitte, Chemnitz Süd i in. komunikacja tramwajowa porty lotnicze: Altenburg-Nobitz, Drezno, Lipsk/Halle
Sport Chemnitzer FC – klub piłkarski
Współpraca thumb|Kamienice przy Innere Klosterstraße, naprzeciw kościoła św. Jakuba. Miejscowości partnerskie: Akron, Stany Zjednoczone Arras, Francja Düsseldorf, Niemcy Lublana, Słowenia Łódź, Polska Manchester, Wielka Brytania Miluza, Francja Rabenstein an der Pielach, Austria (kontakty utrzymuje dzielnica Rabenstein) Schwanau, Niemcy (kontakty utrzymuje dzielnica Euba) Taiyuan, Chiny Tampere, Finlandia Timbuktu, Mali Uście nad Łabą, Czechy Wołgograd, Rosja
Osoby urodzone w Chemnitz Philipp Dulichius – kompozytor Peter Härtling – pisarz Max Littmann – architekt Aleksander Mackiewicz – ekonomista Anja Mittag – piłkarka Irmtraud Morgner – pisarka Frank Rost – piłkarz Kati Winkler – łyżwiarka Daniel „C418” Rosenfeld – kompozytor
związane z miastem Erich Basarke – architekt Michael Ballack – były niemiecki piłkarz Ernest Wilimowski – polski i niemiecki piłkarz Katarina Witt – łyżwiarka figurowa
Przypisy
Bibliografia Praca zbiorowa, Piękno saksońskich miast, TMGS, Drezno
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w Saksonii