Powiat Neustadt O.S. (, ) – dawna pruska, a później niemiecka jednostka terytorialna średniego szczebla (odpowiednik powiatu ziemskiego) z siedzibą w Prudniku. Powstała w 1742 roku i wchodziła w skład rejencji opolskiej. Istniała do końca II wojny światowej.

Współczesny powiat prudnicki nie pokrywa się z granicami przedwojennego.

Podział administracyjny 1 stycznia 1945 roku w skład powiatu wchodziły: 3 gminy miejskie: Biała, Głogówek, Prudnik 27 zbiorowych gmin wiejskich: Biedrzychowice, Brożec, Dobra, Dytmarów, Gostomia, Łącznik, Łąka Prudnicka, Mieszkowice, Mochów, Moszczanka, Niemysłowice, Prężynka, Przechód, Racławice Śląskie, Radostynia, Rudziczka, Słoków, Strzeleczki, Szybowice, Ściborowice, Ścinawa Mała, Śmicz, Trzebina, Twardawa, Walce, Wierzch, Zielina

Główne miejscowości Na terenie powiatu znajdowały się trzy miasta: Prudnik (17371 mieszk.) Głogówek (7594 mieszk.) Biała (3784 mieszk.)

oraz trzy wsie będące dawniej miastami: Strzeleczki (1875 mieszk.) Ścinawa Mała (1593 mieszk.) Trzebina (1370 mieszk.)

Inne większe wsie (powyżej 1000 mieszkańców) to: Racławice Śląskie (3194), Łąka Prudnicka (2121), Szybowice (2070), Walce (1897), Moszczanka (1894), Przechód (1675), Rudziczka (1462), Zielina (1449), Biedrzychowice (1446), Pogórze (1286), Łącznik (1262), Lubrza (1241), Dziedzice (1154), Niemysłowice (1102), Kórnica (1077), Racławiczki (1072), Chrzelice (1049) i Steblów (1034).

(Liczba mieszkańców: stan na ok. 1939–1940)

Geografia Powiat prudnicki położony był w południowo-zachodniej części prowincji Górny Śląsk, we wschodniej części Niemiec, przed układem monachijskim tuż przy granicy z Czechosłowacką. Historycznie teren powiatu leżał na Górnym Śląsku, w regionie zwanym ziemią prudnicką.

Ukształtowanie powierzchni zróżnicowane. Powiat prudnicki leżał na pograniczu Sudetów i Niziny Śląskiej, w dorzeczu Osobłogi. Południowo-zachodnia część historycznego powiatu (okolice Prudnika) usytuowana jest na terenach górskich. Rozciągają się tam Góry Opawskie, będące częścią Sudetów Wschodnich. Wzgórza występują w okolicy miejscowości Prudnik, Pokrzywna, Wieszczyna, Dębowiec i Trzebina. Najwyższym wzniesieniem była Zamkowa Góra (571 m n.p.m.). Okolice Głogówka i Strzeleczek w większości stanowią tereny równinne. Obszar w pobliżu Białej charakteryzuje się licznymi wzniesieniami.

Większość powiatu zajmowały gleby żyzne. Najżyźniejsze gleby znajdowały się w okolicach Wierzchu, na południowy zachód od Głogówka oraz w okolicach Białej. Najmniej żyzne gleby znajdowały się w okolicy wsi Dobra, Steblów, Wawrzyńcowice, Mokra, Brzeźnica. W okolicy Zabierzowa gleby torfowe.

Historia Po I wojnie śląskiej w 1742 teren Śląska został podzielony pomiędzy Królestwo Prus i Monarchię Habsburgów. Do pruskiego państwa Hohenzollernów włączono większą część Śląska. Królestwo Prus zdobyte terytorium nazwało prowincją Śląsk i podzieliło na dwa departamenty kameralne. W departamencie wrocławskim trzy dotychczasowe powiaty: prudnicki, bialski, głogówecki, a także gmina Ścinawa Mała, zostały połączone w jeden wspólny powiat prudnicki (Großkreis Neustadt). Na czele powiatu stał starosta, którego siedzibę początkowo ulokowano w Głogówku. Dotychczasowe miasta Strzeleczki i Ścinawa Mała, które weszły w skład „dużego powiatu prudnickiego”, zostały zdegradowane do miana osad targowych. mały|Powiat prudnicki w latach 1742–1818 Powiat prudnicki sięgał na zachodzie po Pokrzywną, na północy zajmował znaczną część Borów Niemodlińskich wraz z okolicą wsi Przechód, na wschodzie sięgał wsi Steblów i Walce, a granice południowe wyznaczały okolice miejscowości Trzebina i Kazimierz. Ponadto powiat posiadał eksklawy Łężce, Bytków, Pociękarb, Rozwadza i Obrowiec. Jego łączna powierzchnia wynosiła 838 km².

Od 1 maja 1816 powiat prudnicki należał do rejencji opolskiej. W ramach reformy administracyjnej 1 stycznia 1818 siedzibę starosty przeniesiono z Głogówka do Prudnika. Równocześnie od powiatu prudnickiego odłączono wsie Kazimierz, Klisino, Szonów, Biernatów, Tomice i Ściborzyce Małe, włączając je do powiatu głubczyckiego. Zlikwidowano także prudnickie eksklawy: Rozwadza i Obrowiec zostały zintegrowane z powiatem strzeleckim. Do powiatu prudnickiego przyłączono natomiast wsie Dobieszowice i Malkowice, która dotychczas były eksklawą powiatu opolskiego. mały|lewo|Niemieckojęzyczna tablica: Wieś Rozkochów, Gmina Walce, Powiat Prudnik, Rejencja Opole Istnienie powiatu prudnickiego zostało zagrożone po I wojnie światowej, kiedy plebiscyt na Górnym Śląsku objął swoim zasięgiem jedynie wschodnią część powiatu. Granicę plebiscytową przeprowadzono na zachód od Nowego Browińca, Olbrachcic, Solca, Ligoty Bialskiej, Górki Prudnickiej, Brzeźnicy, Pogórza, Rzymkowic i Przechodu. Podział ten wzbudził kontrowersje, ponieważ poza obszarem plebiscytu znalazły się zamieszkane przez ludność polską wsie Grabina, Otoki, Prężyna, Śmicz i Piechocice. Na terenie powiatu prudnickiego wyznaczono dziewięć obwodów głosowania. 88,1% mieszkańców opowiedziało się za przynależnością do Niemiec, 11,9% za przyłączeniem do Polski. Ostatecznie cały powiat prudnicki pozostał w granicach Niemiec. mały|Powiat prudnicki na mapie z przełomu lat 20. i 30. XIX wieku Od 8 listopada 1919 powiat prudnicki był częścią prowincji Górny Śląsk. 14 kwietnia 1938 prowincję zlikwidowano, włączając jej obszar w granice prowincji Śląsk, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.

Od 1936 nazistowska administracja III Rzeszy prowadziła akcję germanizacji nazw miejscowości pochodzenia polskiego w powiecie prudnickim. Nowe, całkowicie niemieckie nazwy otrzymały przykładowo miejscowości: Brożec (Broschütz → Schobersfelde), Czartowice (Schartowitz → Fichtenwalde), Dobra (Dobrau → Burgwasser), Grocholub (Grocholub → Erbersdorf), Łącznik (Lonschnik → Wiesengrund), Otoki (Ottok → Auenwalde), Pietna (Pietna → Teichgrund), Rozkochów (Rosnochau → Rossweide), Śmicz (Schmitsch → Lößtal), Twardawa (Twardawa → Hartenau), Żabnik (Ziabnik → Froschweiler).

Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Powiat prudnicki w państwie polskim istniał w identycznych granicach.

Demografia W połowie XIX wieku większość mieszkańców powiatu stanowiła ludność polskojęzyczna. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku odnotowuje dane statystyczne z roku 1861: „(...) w 1861 roku powiat prudnicki zawierał 80,101 mieszkańców z czego 6304 było wyznania ewangelickiego, 73,073 katolickiego, 723 żydowskiego oraz 1 dysydent, z których 47,764 było polskojęcznymi, 32,316 niemieckojęzycznymi, 15 mowy morawskiej i 6 czeskiej”. Granicę języka polskiego wyznaczały miejscowości Śmicz, Prężyna, Olbrachcice, Browiniec Polski i Dzierżysławice. Język niemiecki dominował w okolicy Prudnika i Ścinawy Małej.

Liczba ludności 1742 – 45 369 1755 – 26 422 (bez miast) 1765 – 28 897 (bez miast) 1775 – 31 006 (bez miast) 1783 – 30 120 (bez miast) 1861 – 80 101 1890 – 95 456 1905 – 98 956 1919 – 93 795 1925 – 95 370 1939 – 96 505 1944 – 95 815

Landraci 1743–1745: Erdmann Carl Gustav von Rödern 1746–1750: Heinrich Gottfried von Näse 1750–1753: Franz von Görtz 1753–1758: Johann Friedrich von Schneckenhaus 1759–1765: Carl Gottfried von Schwemler 1765–1769: George Peter von Twardowsky 1769–1787: George David Wenzel von Tschepe und Weidenbach 1787–1813: Theodor Carl Elstermann von Elster 1813–1819: Josef von Gruttschreiber 1819–1830: Ernst von Dungern 1830–1842: Hans von Seherr-Thoß 1842–1843: Oswald Sack 1843–1849: Carl von Wittenburg 1849–1872: Adolph Ferdinand Berlin 1872–1886: Rudolf von Wittenburg 1887–1892: Franz Hubert von Tiele-Winckler 1892–1907: Stephan von Sydow 1907–1920: Hermann von Choltitz 1920–1922: Bernhard Danckelmann 1922–1933: Robert Pachur 1933–1937: Günther Schwantes 1937–1943: Conrad Listemann 1943–1945: Felix Scholz (w zastępstwie)

Sąsiednie powiaty powiat Neisse powiat Falkenberg O.S. powiat Oppeln powiat Groß Strehlitz powiat Cosel powiat Leobschütz

Przypisy

Neustadt O.S. Kategoria:Historia Prudnika Kategoria:Powiat prudnicki